agriculture stories in Marathi Nutritious custard apple | Agrowon

संतुलीत आहार स्रोत ः सीताफळ

डॉ. हेमंत रोकडे, डॉ. अविनाश काकडे
रविवार, 15 नोव्हेंबर 2020

आहारामध्ये सीताफळांचा समावेश केल्यास त्याचे आरोग्याच्या दृष्टीने अनेक फायदे दिसून येतात.

सीताफळाची लोकप्रियता कोरडवाहू लागवडयोग्य, कीड रोगाच्या दृष्टीनेही काटक अशा गुणधर्मामुळे वाढत आहे. हे फळ आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आहारामध्ये सीताफळांचा समावेश केल्यास त्याचे अनेक फायदे दिसून येतात.

पोर्तुगीजांसोबत भारतात आलेले सीताफळ सुरवातीला दक्षिण किनारी रुजले. हळूहळू या फळाची लोकप्रियता वाढत गेली. संपूर्ण देशभरात त्याची लागवड आणि उपलब्धता होऊ लागली. पूर्वी राजे महाराजांचे आवडते असलेले हे फळ सर्वसामान्यांपर्यंत पोचले. हे फळ पोषकतेच्या दृष्टीने संतुलित मानले जाते.
या फळात शर्करेप्रमाणे तंतूमय पदार्थ व अन्य पौष्टिक द्रव्ये आहेत. या फळातील शर्करा टिकाऊ ऊर्जा देतात. सीताफळात भरपूर जीवनसत्वे, क्षार, फायबर आणि प्रथिने असतात. मात्र, त्यात स्निग्ध पदार्थ जवळजवळ नसतात. त्यामुळे शरीरास ऊर्जा मिळत असली तरी फॅटचे प्रमाण कमी राहतो. या फळात जीवनसत्त्व क बरोबरच बी-६, बी-२, मॅग्नेशिअम आणि पोटॅशिअम यांचेही प्रमाण संतुलित आढळते.

क जीवनसत्त्व ः
साधारण १०० ग्रॅम खाद्य गरामधून एका दिवसासाठी आवश्यक ‘क’ जीवनसत्त्वाचा ११० टक्के पुरवठा होतो. म्हणजेच पाव किलो सीताफळ घेतले तरी आपली क जीवनसत्त्वाची गरज पूर्ण होते. क जीवनसत्त्व हे ॲटिऑक्सिडंट असून, त्यांचा आहारात योग्य प्रमाणात वापर असल्यास कर्करोगाचा धोका टाळता येतो. विविध प्रकारच्या ताणतणावातून जाताना, संसर्गजन्य जिवाणूंशी लढताना, शस्त्राक्रियेनंतर जखमा भरण्यासाठी आपणांस क जीवनसत्त्वाची गरज भासते.

मॅग्नेशिअम ः
शरीरास आवश्यक असणारे मॅग्नेशिअम सीताफळातून उपलब्ध होऊ शकते. प्रमाणात असलेल्या मॅग्नेशिअममुळे स्नायूंना आराम मिळतो. ह्रदयविकार टाळण्यासाठीसुद्धा मॅग्नेशिअम शरीरास आवश्यक आहे. जर आपण खेळाडू असाल तर मज्जातंतूच्या आणि सांध्यासाठी पोटॅशिअम, जीवनसत्त्व आणि क्षारांची गरज भागविण्यासाठी सीताफळांचे सेवन अत्यंत फायद्याचे ठरते.

ताज्या १०० ग्रॅम खाद्य गरातील प्रमाण ः
पाणी - ७३.५ टक्के
प्रथिने - १.६ टक्के
स्निग्ध पदार्थ - ०.३ टक्के
खनिज द्रव्ये - १.३ टक्के
तंतुमय पदार्थ - २.१ टक्के
पिष्टमय पदार्थ - ६९.३ टक्के
कॅल्शिअम - ०.०२ टक्के
स्फुरद - ०.०४ टक्के
लोह - १.० टक्के
उष्मांक - १०५ कॅलरी

डॉ. हेमंत रोकडे, ९८८१७७५०९५
डॉ. अविनाश काकडे, ८०८७५२०७२०

(वरिष्ठ संशोधक सहाय्यक, राष्ट्रीय कृषी उच्च शिक्षण प्रकल्प, (नाहेप-कास्ट-डी.एफ.एस.आर.डी.ए.),
वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)


इतर कृषी प्रक्रिया
आरोग्यदायी गुलकंदगुलकंद हा गुलाब फुलाच्या पाकळ्यापासून बनविलेला...
अंबाडीपासून प्रक्रियायुक्त पदार्थअंबाडी ही भाजी म्हणून काही प्रमाणात खाल्ली जाते....
प्रक्रियायुक्त आहारासाठी भरडधान्य...भरड धान्यामध्ये एकूणच प्रथिनांचे प्रमाण जास्त आहे...
आरोग्यदायी आले आल्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात जीवनसत्वे आणि खनिजे...
करार शेती यशस्वी होण्यासाठी पारदर्शकता...बाजारपेठेच्या मागणीनुसार बदलण्यामध्ये आपल्या...
संतुलीत आहार स्रोत ः सीताफळसीताफळाची लोकप्रियता कोरडवाहू लागवडयोग्य, कीड...
आहार अन्‌ प्रक्रिया उद्योगासाठी...भरड धान्ये इतर धान्यांच्या तुलनेने स्वस्त असतात....
काशीफळापासून रायता, सूप, हलवाकाशीफळामध्ये जीवनसत्त्व, खनिजे आणि तंतुमय पदार्थ...
अळिंबीचे पौष्टिक, औषधी गुणधर्म अन्...लहानांपासून मोठ्यापर्यंत सर्वांनी अळिंबी (मशरूम)...
पपईपासून बनवा मूल्यवर्धित पदार्थपपई ही आरोग्यास पोषक असून, त्यापासून जाम, जेली,...
आवळा प्रक्रिया उद्योगातील संधीआवळा फळांमध्ये असणारे औषधी गुणधर्म व भरपूर...
गुलाबापासून गुलकंद, जॅम,जेलीगुलाबाच्या पाकळ्यापासून गुलकंद, जॅम, जेली इत्यादी...
फळे, भाजीपाल्याचे पूर्व शीतकरणपूर्व-शीतकरणाचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे पीक...
मसाल्यातील भेसळ ओळखण्याच्या पद्धती बाजारामध्ये उपलब्ध असलेल्‍या अनेक मसाल्यांमध्ये...
संत्र्याचे काढणीपश्‍चात तंत्रज्ञानसंत्रावर्गीय फळांचा आकर्षक रंग,स्वाद, चव टिकून...
ऑलिव्ह तेलापासून बनवले वनस्पतिजन्य मांसप्राणीज मांसाचा वापर केलेल्या अनेक पदार्थातून...
सोयाबीनचे मूल्यवर्धित पदार्थसोयाबीनपासून सोया-दूध, सोया पनीर, पीठ आणि...
उद्योजकतेमध्ये कुटुंब, समाजाचा हिस्साउद्योग म्हणजे जोखीम. त्याच्याच यश व अपयश या दोन...
बटाट्यापासून वेफर्स, पावडर, फ्रेंच...मानवी आहारामध्ये बटाट्याचा वापर मोठ्या प्रमाणावर...
सब्जा बियांचे आरोग्यदायी फायदे सब्जामध्ये प्रथिने तसेच आरोग्याच्या दृष्टीने...