agriculture stories in Marathi Rabbi season, Safflower production technique | Agrowon

खत, पाणी व्यवस्थापनातून वाढवा करडई उत्पादन

डॉ. हनुमान गरुड डॉ. अजय किनखेडकर डॉ. भैय्यासाहेब गायकवाड, डॉ. शरद जाधव, डॉ. तानाजी वळकुंडे
गुरुवार, 1 ऑक्टोबर 2020

योग्य प्रकारे लागवडीसह खत व्यवस्थापन, विरळणी आणि पाणी व्यवस्थापनाचा अवलंब केल्यास करडईचे कोरडवाहूमध्ये १०-१२ क्विंटल प्रति हेक्टरी आणि बागायती परिस्थितीत १८-२० क्विंटल प्रति हेक्टर उत्पादन मिळू शकते.

योग्य प्रकारे लागवडीसह खत व्यवस्थापन, विरळणी आणि पाणी व्यवस्थापनाचा अवलंब केल्यास करडईचे कोरडवाहूमध्ये १०-१२ क्विंटल प्रति हेक्टरी आणि बागायती परिस्थितीत १८-२० क्विंटल प्रति हेक्टर उत्पादन मिळू शकते.

करडई हे रब्बी हंगामातील महत्त्वाचे तेलबिया पीक आहे. या पिकामध्ये उत्पादकता वाढविण्यासाठी सुधारित लागवड तंत्रज्ञानाचा वापर करणे फायदेशीर ठरते. करडईची लागवड नारंगी रंग व तेलासाठी केली जाते. करडई तेलातील लिनोलिक आम्ल रक्तातील कोलेस्टेरोलचे प्रमाण कमी करते.

कमी उत्पादकतेची कारणे :
प्रामुख्याने कोरडवाहू भागात लागवड, एकाच जमिनीत वारंवार एकच पीक घेणे, सुधारित वाणांचा कमी वापर, शिफारशीत खतमात्रेचा वापर न करणे, यांत्रिकीकरणाचा अभाव व पीक संरक्षणाकडे दुर्लक्ष.

हवामान :
कोरडे हवामान करडई पिकास अनुकूल असते.
अतिउष्ण किंवा अतिथंड हवामान अयोग्य आहे.
शेतात पाणी साचून राहणे या पिकास मानवत नाही.

जमीन :
मध्यम ते भारी उत्तम निचरा होणारी निवडावी. क्षारयुक्त जमिनीतही हे पीक घेता येते.

पूर्वमशागत : खरीप पिकाच्या काढणीनंतर २-३ पाळ्या द्याव्यात.

बियाणे : प्रति हेक्टरी १०-१२ किलो

पेरणी :
सप्टेंबरचा शेवटचा आठवडा ते १५ ऑक्टोबरपर्यंत पेरणी करावी. बागायती करडईची पेरणी ऑक्टोबर महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात करावी. वेळेवर पेरणी केल्यास कीड व रोग यांचा प्रादुर्भाव कमी होतो. दोन ओळीतील अंतर ४५ सेंमी आणि दोन रोपातील अंतर २० सेंमी ठेवावे. ३ ग्रॅम थायरम प्रतिकिलो बियाणास चोळावे. (बीजप्रक्रिया)

खत व्यवस्थापन ः
कोरडवाहूसाठी प्रती हेक्टरी ४० किलो नत्र आणि २० किलो स्फुरद द्यावे. बागायतीसाठी प्रति हेक्टरी ६० किलो नत्र आणि ४० किलो स्फुरद द्यावे. खताच्या मात्रांपैकी निम्मे नत्र व पूर्ण स्फुरद पेरणीवेळी द्यावे. उर्वरित निम्मे नत्र ३० ते ३५ दिवसांनी पहिली पाण्याची पाळी देताना द्यावे.

विरळणी :
उगवणीनंतर १० ते १५ दिवसांनी विरळणी करणे आवश्यक आहे. अन्यथा झाडे लहान राहून उत्पादन घटते. विरळणी करताना चांगली जोमदार रोपे ठेवावीत. दोन रोपात २० सें. मी. अंतर ठेवावे.

आंतरमशागत :
पेरणीनंतर ३० दिवसांनी एक खुरपणी व एक कोळपणी करावी.
करडई पेरणीनंतर परंतु पीक उगवणीपूर्वी पेंडीमिथॅलीन ३० मिली प्रति १० लिटर पाणी या प्रमाणे फवारणी करावी. हेक्टरी ५०० लिटर पाणी वापरावे.

पाणी व्यवस्थापन :
हे पीक अवर्षण प्रतिकारक असल्यामुळे वाढीस कमी पाणी लागते. सुरवातीच्या काळात म्हणजेच ३० दिवसांनी व नंतर ६० दिवसांनी फुलोरा अवस्थेत पाणी दिल्यास उत्पादनात ५० टक्क्यांपर्यंत वाढ होते.

(टीप- कीडनाशकांच्या शिफारसी लेबल क्लेम अथवा संयुक्त ॲग्रेस्को अंतर्गत आहेत.)

डॉ. हनुमान गरुड, ७५८८६७७५८३
(विषय विशेषज्ञ- कृषी विद्या, कृषी विज्ञान केंद्र, खामगाव.

करडईच्या सुधारित जाती

करडईची सोटमुळे जमिनीत खोलवर जातात. मातीतील खोलीवरील ओलावा व अन्नद्रव्ये शोषून घेतात. परिणामी अवर्षणप्रवण भागात कमी पावसाच्या स्थितीतही या पिकापासून हमखास उत्पादन मिळू शकते. आपला विभाग, कोरडवाहू, बागायती यानुसार योग्य अशा सरळ किंवा संकरित वाणाची निवड करावी.

सुधारित वाण

अ.क्र सरळ वाण / संकरित वाण कालावधी (दिवस) उत्पादन (क्विं./हे.) विशेष गुणधर्म
  सरळ वाण      
1 भीमा १३० - १३५ १३ - १५ कोरडवाहू क्षेत्रास योग्य
2 फुले – कुसुमा १३५ – १४० १४ - १६ कोरडवाहू तसेच संरक्षित पाण्याखाली योग्य
3 एस.एस.एफ.६५८ ११५ – १२० १२ - १३ बिगर काटेरी, अखिल भारतीय स्तरावर लागवडीसाठी योग्य.
4 एस.एस.एफ.७०८ ११५ – १२० कोरडवाहू १३-१५ बागायती २०-२२ पश्चिम महाराष्ट्रात लागवडीसाठी योग्य कोरडवाहू तसेच बागायती
5 फुले करडई- ७३३ १२० - १२५ १३ – १५ कोरडवाहू लागवडीसाठी
6 फुले चंद्रभागा (एस.एस.एफ.७४८) १३०-१४० कोरडवाहू १३-१५ बागायती २०-२२ कोरडवाहू तसेच बागायती लागवडीसाठी
7 एस.एस.एफ.१२-४० १२० - १२५ कोरडवाहू १३-१५ बागायती २०-२२ तेलाचे प्रमाण अधिक , अखिल भारतीय स्तरावर कोरडवाहू तसेच बागायती लागवडीसाठी.
8 पी.बी.एन.एस. १२ १३५ – १३७ १२ - १५ मराठवाडा विभागास योग्य
9 नारी-६ १३० – १३५ १० – १२ बिन काट्याची, पाकळ्या गोळा करण्यास योग्य
10 अकोला पिंक १३० – १३५ १२ – १५ विदर्भात लागवडीसाठी प्रसारित
संकरित वाण      
11 नारी एन.एच.-१ १३० – १३५ १२ – १४ संकरित वाण

डॉ. शरद जाधव, ९९७०९९६८९०
( विषय विशेषज्ञ - कृषी विद्या, कृषी विज्ञान केंद्र, मोहोळ, जि. सोलापूर.)


इतर ताज्या घडामोडी
सोयाबीन पेंडची आयात शुल्काविना करावीनागपूर : भारतात सोयाबीन पेंडचे दर गगनाला...
दूधदरात पुन्हा दोन रुपयांची कपातनगर ः कोरोना संसर्ग वरचेवर वाढत असल्याने लॉकडाउन...
देशातील पहिले कृषी निर्यात मार्गदर्शन...पुणे ः राज्यातील शेतकरी व उदयोन्मुख...
उत्तर भारतातील कापूस लागवड पूर्णत्वाकडेजळगाव ः देशात उत्तर भारतातील कापूस लागवडीने वेग...
कृषी खात्यातील बदल्या लांबणीवरपुणे ः ऐन कोरोना कालावधीत बदल्यांचा घाट रचलेल्या...
खाद्यतेल दरात गतवर्षीपेक्षा ८० टक्के वाढनागपूर : शेंगदाण्याची निर्यात तसेच पाम तेलावरील...
पूर्व विदर्भात ४५ लाख क्विंटल धान खराब...गोंदिया : भात उत्पादक पूर्व विदर्भातील पाच...
पशुवैद्यक करणार घरपोच सेवा बंदनागपूर : पशुवैद्यकांना फ्रंटलाइन वर्कर्स व कोरोना...
सोयाबीन बियाणे निर्बंध मध्य प्रदेशकडून...पुणे ः परराज्यांत सोयाबीन बियाणे विक्रीवर निर्बंध...
‘महाबीज’चे सोयाबीन बियाणे दर ‘जैसे थे’अकोला : खरीप हंगामासाठी ‘महाबीज’ने सोयाबीन...
देशाच्या तुलनेत निम्मी साखर एकट्या...कोल्हापूर : देशाच्या साखरनिर्यात कोट्यापैकी जवळ...
‘गोकुळ’चा कल सत्तांतराकडेकोल्हापूर : अत्यंत चुरशीने झालेल्या कोल्हापूर...
‘सह्याद्री’च्या पर्वतरांगेमधून...नाशिक : सह्याद्रीच्या पर्वतरांगेत पश्‍चिम घाट...
राज्यात आंब्याचा हंगाम ऐन बहरातअकोल्यात बदाम आंबा ४००० ते ४५०० रुपये क्विंटल...
सोशल मीडियाद्वारे ६५ टन कलिंगड विक्रीपुणे : कोरोनामुळे सलग दुसऱ्या वर्षी एप्रिल...
मध्य प्रदेश सरकारकडून बियाणे विक्रीवर...पुणे ः सोयाबीन बीजोत्पादनात देशात सर्वात मोठा...
पशुखाद्य निर्मितीचा कच्चा माल दुपटीने...सांगली : पशुखाद्य तयार करण्यासाठी लागणाऱ्या...
दक्षिण भागात गारपिटीची शक्यतापुणे :  गेल्या काही दिवसांपासून उन्हाचा चटका...
परभणी जिल्ह्यात कडक निर्बंध लागूपरभणी ः  कोरोनाचा प्रसार रोखण्यासाठी...
परभणी जिल्ह्यात लघु तलावांत सरासरी १९...परभणी ः वाढते तापमान, बाष्पीभवनाचा वाढलेला वेग,...