agriculture stories in marathi , researchers find lead in turmeric | Agrowon

हळदीतील शिशांचे प्रदूषण रोखण्यासाठी प्रयत्न सुरू
वृत्तसेवा
गुरुवार, 10 ऑक्टोबर 2019

गेल्या काही वर्षांमध्ये हळदीचे महत्त्व आरोग्याच्या दृष्टीने वाढत आहे. जखमा बऱ्या करण्यासोबत विविध कारणांसाठी त्याच्या वापरामध्येही वाढ होत आहे. मात्र, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठामध्ये झालेल्या अभ्यासामध्ये दक्षिण आशियाई देशांमध्ये विशेषतः बांगलादेशातील हळद उत्पादनामध्ये शिसे मूलद्रव्याचे प्रदूषण दिसून येत आहे. ते कमी करण्यासाठी जागरूकतेसह विविध पातळ्यांवर संशोधन करण्यात येत आहेत.

गेल्या काही वर्षांमध्ये हळदीचे महत्त्व आरोग्याच्या दृष्टीने वाढत आहे. जखमा बऱ्या करण्यासोबत विविध कारणांसाठी त्याच्या वापरामध्येही वाढ होत आहे. मात्र, स्टॅनफोर्ड विद्यापीठामध्ये झालेल्या अभ्यासामध्ये दक्षिण आशियाई देशांमध्ये विशेषतः बांगलादेशातील हळद उत्पादनामध्ये शिसे मूलद्रव्याचे प्रदूषण दिसून येत आहे. ते कमी करण्यासाठी जागरूकतेसह विविध पातळ्यांवर संशोधन करण्यात येत आहेत.

शिसे हे चेतापेशींवर परिणाम करणारा विषारी घटक असून, तो आहारामध्ये कोणत्याही स्वरूपामध्ये सुरक्षित नाही. बांगलादेशी लोकांमध्ये झालेल्या सर्वेक्षणामध्ये रक्तातील शिसाचे प्रमाण वाढले असून, त्यामागे हळद हा प्रमुख घटक असल्याचे स्पष्ट झाले. त्याविषयी माहिती देताना स्टॅनफोर्ड वूड्स इन्स्टिट्यूट फॉर एन्व्हायर्न्मेंट येथील संशोधक जेन्ना फोर्सिथ यांनी सांगितले, की अजाणतेपणाने आहाराद्वारे शिसे शरीरात जात असून, त्याचे आरोग्यावर विपरीत परिणाम होत आहे. लोकांचा शिशाशी संपर्क येण्यामागे प्रदूषित हळद असल्याची बाब आता लक्षात आली आहे. याविषयीचा पहिला अभ्यास एनव्हायर्न्मेंटल रिसर्चमध्ये प्रकाशित झाला आहे. बांगलादेशातील वेगवेगळ्या जिल्ह्यांतील शेतकरी आणि मसाला प्रक्रिया उद्योजकांच्या मुलाखती घेण्यात आल्या असून, त्याचे विश्लेषण केले. ही समस्या १९८० मधील पुरामध्ये हळदीचे संपूर्ण पीक ओले होऊन रंगहीन झाल्यानंतर तयार झाली. त्या वेळी मागणीनुसार चमकदार पिवळ्या रंगासाठी त्यामध्ये लीड क्रोमेट (औद्योगिक वापरासाठीचा पिवळा रंग, जो विशेषतः खेळणी आणि फर्निचरसाठी वापरला जातो.)ची भेसळ करण्यात आली.

वास्तविक हे प्रचंड विषारी असून, त्यामुळे प्रौढांमध्ये हृदय आणि मेंदूशी संबंधित रोगाचे प्रमाण वाढते. लहान मुलांच्या मेंदूच्या विकासामध्ये बदल होतात. सुमारे ९० टक्के मुलांच्या रक्तामध्ये शिशाची पातळी वाढलेली दिसून येते. अन्य धातूंप्रमाणे शिशासाठी सुरक्षित मर्यादा नसल्याची माहिती स्टॅनफोर्डच्या जागतिक आरोग्यासाठी नावीन्यता केंद्राचे संचालक स्टिफन लुबे यांनी दिली.
त्यांनी रक्तातील शिशाचे प्रमाण वाढण्यामागील अन्य संभाव्य कारणांचा अभ्यास केला असून, त्याचा संबंध सरळ हळद वापराशी जोडला आहे. हे निष्कर्ष एन्व्हायर्न्मेंटल सायन्स अॅंड टेक्नॉलॉजीमध्ये नुकतेच प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

बांगलादेशाशिवाय अन्य देशांमध्ये ही समस्या फारशी आढळली नाही. मात्र, येथून होणाऱ्या निर्यातीमधून अन्य देशांमध्ये धोका उत्पन्न होऊ शकतो. २०११ मध्ये अमेरिकेसह अन्य देशांमध्ये वितरित होणाऱ्या हळदीच्या १५ ब्रॅंडमध्ये शिशांचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे थांबवण्यात आले होते. माघारी पाठवलेल्या हळदीतील शिशाच्या प्रदूषणाचा नेमका स्रोत ओळखणे शक्य झाले नाही.

समस्येच्या उत्तरासाठी...

  • २०१४ मध्ये फोर्सिथ, लुबी आणि स्कॉट फेन्डॉर्फ यांनी बांगलादेशातील ग्रामीण भागामध्ये काम करून शिशाचा नेमका स्रोत मिळवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या सर्वेक्षणामध्ये ३० टक्के गर्भवती महिलांच्या रक्तामध्ये शिशाचे प्रमाण अधिक आढळले.
  • त्यानंतर ग्राहकांच्या वर्तणुकीच्या अभ्यासाकडे मोर्चा वळवला असता, प्रदूषण हळद खाणे आणि अयोग्य प्रक्रियेची बाब पुढे आली. त्यातून प्रक्रियेसाठी कार्यक्षम वाळवण तंत्रज्ञान सुचवण्यात आले. तसेच जगभरातील आयात निरीक्षकांनी हळदीच्या शिसे प्रमाण चाचणीसाठी क्ष किरण उपकरणाचा वापर करण्याची शिफारस केली. या तंत्रामुळे शिसे ओळखणे सोपे होते.
  • बांगलादेशामध्ये कमी खर्चामध्ये ग्राहक, उत्पादन आणि अन्य सर्वांच्या जागरूकतेसाठी प्रयत्न करण्यात येत आहेत.
  • शिशाचा संपर्क येण्याच्या अन्य कारणांमध्ये बॅटरी पुनर्चक्रीकरणाचाही समावेश होतो.
  • जैवअभियंते मनू प्रकाश हे हळदीतील शिशाचे प्रमाण मोजण्याची कमी खर्चातील तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी संशोधन करत आहेत.
  • शिसेविरहित हळद उत्पादन आणि विक्री यामध्ये व्यवसायाच्या संधी तयार करण्यासंदर्भात शिलाजीत बॅनर्जी आणि एरिका प्लामबेक हे दोघेजण काम करत आहेत.

इतर ताज्या घडामोडी
पुण्यात हिरवी मिरची, गाजराच्या दरात वाढपुणे ः गुलटेकडी येथील पुणे कृषी उत्पन्न बाजार...
रब्बी हंगामासाठी ‘काटेपूर्णा’चे पाणी...अकोला ः यंदा तुडुंब भरलेल्या काटेपूर्णा...
शेतीमाल वाहतूकदारांची वाहने अडवीत पोलिस...अमरावती ः मॉन्सूनोत्तर पावसाच्या नुकसानीमुळे आधीच...
रब्बी हंगामासाठी कुळीथ, हरभरा बियाणे...रत्नागिरी ः अतिवृष्टी आणि अवकाळी पावसामुळे...
कर्जमाफीच्या याद्या करण्यासाठी...कोल्हापूर : पूरग्रस्त पंचनाम्यांची माहिती तातडीने...
आपत्तीचा सामना सकारात्मकतेने करा ः...नाशिक : ‘‘मुश्किलो से भाग जाना आसाँ होता है, हर...
पंचनाम्याच्या तुलनेत तीस टक्क्यांपेक्षा...रत्नागिरी ः अतिवृष्टीत रत्नागिरी जिल्ह्यातील भात...
सातारा : पावणेदोन लाख शेतकऱ्यांना...सातारा  : जिल्ह्यात अतिवृष्टीमुळे पिकांचे...
गडचिरोली : दुर्गंधीमुळे पोल्ट्री बंदचा...गडचिरोली ः मोठ्या प्रमाणात वातावरणात पसरणाऱ्या...
लष्करी अळीच्या भीतीने मका लागवडी...जळगाव ः खानदेशात हरभऱ्यानंतर महत्त्वाचे मानल्या...
खानदेशात कांदा लागवडी वाढण्याचे संकेतजळगाव ः रब्बी हंगामातील कांद्याची खानदेशात यंदा...
पुणे बाजार समितीतील बेकायदा हमाली,...पुणे  ः पुणे बाजार समितीमधील डाळिंब...
नगर जिल्ह्यात ‘जलयुक्त’मधून सहा...नगर  ः जलयुक्त शिवार अभियानातून करण्यात...
तीन जिल्ह्यांत दीड हजार क्विंटल मूग...नांदेड  ः किंमत समर्थन मूल्य योजनेअंतर्गत...
किसान सभेच्या दणक्यानंतर; परळीतील...पुणे ः परळी (जि. बीड) तालुक्यातील खरीप २०१८ मध्ये...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीत चार; तर उन्हाळी...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यातील दोन मध्यम आणि...
परभणी जिल्ह्यात रब्बीसाठी ४० हजार ९१७...परभणी ः जिल्ह्यात यंदाच्या रब्बी हंगामातील...
नगर जिल्ह्यात पावसाने ९४ टक्के कापसाचे...नगर ः आक्टोबर महिन्यात पावसाने झालेल्या नुकसानीची...
कोल्हापुरात ऊस दराबाबतची बैठक फिस्कटलीकोल्हापूर  : यंदाच्या हंगामात कोणत्याही...
शिवसेनाप्रमुखांच्या स्मृतिदिनानिमित्त ...मुंबई  ः शिवसेनाप्रमुख बाळासाहेब ठाकरे...