agriculture stories in marathi, Researchers want to create the first universally accepted list of species | Agrowon

सजीव प्रजातींची सर्वमान्य यादी बनवण्यासाठी शास्त्रज्ञ प्रयत्नशील

वृत्तसेवा
शनिवार, 11 जुलै 2020

पृथ्वीवरील सर्व ज्ञात प्रजातींची जागतिक पातळीवर सर्वमान्य अशी यादी बनवण्याचे नियोजन शास्त्रज्ञ करत आहे. या यादीमध्ये सस्तन प्राणी, पक्षी या पासून वनस्पती, बुरशी आणि सूक्ष्मजीवांचाही समावेश करण्यात येणार आहे.

पृथ्वीवरील सर्व ज्ञात प्रजातींची जागतिक पातळीवर सर्वमान्य अशी यादी बनवण्याचे नियोजन शास्त्रज्ञ करत आहे. या यादीमध्ये सस्तन प्राणी, पक्षी या पासून वनस्पती, बुरशी आणि सूक्ष्मजीवांचाही समावेश करण्यात येणार आहे. या सर्व घटकांचे वर्गीकरण नेमके कशा प्रकारे करावे, याबाबत गेल्या शतकापेक्षाही अधिक काळापासून शास्त्रज्ञांमध्ये वाद आहेत. त्याच प्रमाणे जैवविविधतेच्या दृष्टीने निर्माण होत असलेल्या आव्हानांवर मात करण्यासाठी अशा सर्वमान्य यादीची आवश्यकता भासत आहे.

जीवशास्त्रज्ञांमध्ये सर्व सजिवांच्या वर्गीकरणाबाबत फारसे एकमत झालेले नाही. त्यामुळे राष्ट्रीय पातळीवर, संशोधक आणि संवर्धक यांच्या प्रत्येकाच्या वेगळ्या याद्या तयार झालेल्या आहेत. त्यात वेगळे निकष (taxonomic descriptions) वापरण्यात आले आहेत. उदा. आफ्रिकन हत्तीच्या जंगलातील हत्ती आणि सवाना हत्ती अशा दोन वेगळ्या प्रजाती दाखवल्या जातात. मात्र, बहुतांश आंतरराष्ट्रीय निसर्ग संवर्धन संघाप्रमाणे संवर्धक संस्था केवळ एक प्रजाती असल्याचे मांडते.

ऑस्ट्रेलियातील चार्ल्स डार्विन विद्यापीठ येथील संवर्धन आणि शाश्वत सजीव या विषयाचे प्रो. स्टिफन गार्नेट यांनी सांगितले, की सर्वसामान्यपणे वेगळ्या दिसणाऱ्या सजिवांना वेगळी प्रजाती मानतात. मात्र, अनेक जातींमध्ये काही काळाच्या अंतरामध्ये आलेले किरकोळ बदल असतात. सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या प्रजातींच्या व्याख्येनुसार ज्या जिवंत प्रजाती आपली गुणसूत्रे पुनरुत्पादनातून आपल्या पुढील पिढीमध्ये पाठवत असतात. मात्र, अनेक घटनांमध्ये प्रजातींच्या पूर्वसुरींची साखळी ज्ञात असत नाही. परिणामी शोध घेणाऱ्या संशोधकांमध्ये त्यांचे नाव आणि वर्गीकरण या संदर्भात मतभेद होतात.

नव्या जनुकीय विश्लेषण पद्धतीतून ज्या प्रजाती एक मानल्या जात होत्या, त्या प्रत्यक्षात वेगळ्या असल्याचे आढळले आहे. सुमारे ९० टक्के प्रजाती या नैसर्गिक असून, त्या एकमेकांमध्ये आंतरप्रजनन करत नाहीत. मात्र, १० टक्के प्रजाती या बदलत्या आहेत. अशा वेळी नेमक्या प्रजाती ठरवण्यामध्ये अनेक अडचणी येतात.

यादीबाबत १० तत्त्वे
संशोधकांच्या गटाने जागतिक पातळीवरील प्रजातींची यादी करण्यासाठी सर्वमान्य होतील अशी दहा तत्त्वे तयार केली आहेत. ती जर्नल प्लॉस बायोलॉजी मध्ये प्रकाशित केली आहेत.

  • १) प्रजाती यादी ही शास्त्रीय घटकांवर आधारीत असावी. त्यात टॅक्सानॉमिक नसलेल्या मान्यता व हस्तक्षेप नसावा.
  • २) प्रजातींची यादी नियमित करण्याचा उद्देश हा समुदायांच्या साहाय्य आणि वापर हाच असावा.
  • ३) यादीसंदर्भात घेतले जाणारे सर्व निर्णय हे पूर्णपणे पारदर्शक असावेत.
  • ४) प्रजातींची मान्यताप्राप्त आणि नव्या प्रजातींना नाव देण्याची यादी हे वेगळी असावी आणि ती वेगळी नियमित करावी.
  • ५) मान्य केलेल्या प्रजातींची यादी नियमित करण्याच्या प्रक्रियेचा संस्थात्मक स्वतंत्रतेवर ताण येऊ नये.
  • ६) ठरवलेल्या निकषांची यादी हे प्रजातींची सीमारेषा स्पष्ट करण्यास पुरेशी असावी. ती बदलत्या गटानुसार बदलणारी नसावी. उलट शक्य तितकी शाश्वत असावी.
  • ७) जागतिक यादीमध्ये मतभेद असलेल्या गरजांचे संतुलन असावे. (उदा.संवर्धित केल्यानंतर होणाऱ्या आर्थिक आणि स्थिरता बाबत गरजा)
  • ८) सहभागी लोकांना आवश्यक ती ओळख असावी.
  • ९) यादीतील माहितीचा मागोवा घेणे शक्य असावे.
  • १०) जागतिक यादी बनवण्याच्या प्रक्रियेमध्ये जागतिक पातळीवर सर्व जैवविविधता आणि त्याच वेळी स्थानिक पातळीवरील विविधतेबाबतची माहिती यांचा समन्वय असावा.
     

इतर ताज्या घडामोडी
औरंगाबादमध्ये आज रानभाज्या महोत्सवऔरंगाबाद  ः ‘‘वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी...
सांगलीत ६८ हजार शेतकऱ्यांनी उतरवला...सांगली  ः जिल्ह्यातील ६८ हजार ०१८...
रिसोडमध्ये पावसाची उघडीपवाशीम  ः राज्यात बऱ्याच भागात पाऊस धुमाकूळ...
वाशीम जिल्ह्यात एक लाख ४२ हजार हेक्टर...वाशीम ः पंतप्रधान पीकविमा योजनेत जिल्ह्यातील...
खानदेशात ताग लागवडीला पसंतीजळगाव  ः कमी पाण्यात व उशिरा लागवड करूनही...
पंचगंगा नदीच्या पाणीपातळीत घटकोल्हापूर : पश्चिम भागात पावसाचा जोर घटल्याने...
परभणी विभागात बिजोत्पादन होणार २७ हजार...परभणी : यंदा महाबीजच्या परभणी विभागातील परभणी,...
अकोल्यात पाऊस सुरुचनगर  ः अकोले तालुक्याच्या पश्चिम आदिवासी...
विदर्भातील पोल्ट्री व्यावसायिकांचे...अमरावती : विदर्भातील पोल्ट्री व्यावसायिकांना...
इगतपुरी, नाशिक तालुक्यात वाऱ्यामुळे...नाशिक : जिल्ह्याच्या पश्चिम पट्ट्यात झालेल्या...
विक्रीअभावी मालवंडीत लिंबू उत्पादकांना...मालवंडी, जि. सोलापूर ः बार्शी तालुक्यातील मालवंडी...
सफेद चिप्पी कांदळवन वृक्ष घोषितमुंबई: सफेद चिप्पी (sonneratia alba) या कांदळवन...
यंदा बैल पोळा उत्साहात साजरा होणार रोपळे बुद्रूक , ता.पंढरपूर , जि . सोलापूर...
हलक्‍या ते मध्यम स्वरूपात पावसाची शक्‍...महाराष्ट्रावरील हवेच्या दाबात बदल होत असून,...
औरंगाबादमध्ये बटाटे २००० ते २४०० रुपये...औरंगाबाद  : येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
औसा तालुक्यात उडीद, मूग व्हायरसच्या...औसा, जि. लातूर : तालुक्यातील उडीद आणि मूग ही पिके...
शेतमजुरांसाठी कौशल्याधारीत प्रशिक्षण...नाशिक: बदलत्या पीक पद्धतीमध्ये कीडनाशक फवारणी,...
कोल्हापूर जिल्ह्यात वादळ, पुराचा उसाला...कोल्हापूर: जोरदार वाऱ्यासह सुरु असलेल्या पावसाने...
पुणे जिल्ह्यात पावसामुळे भात लागवडीला...पुणे ः गेल्या चार ते पाच दिवसांपासून पुणे...
पाथरूडच्या बंधाऱ्यांत मुबलक पाणीपाथरूड, जि. उस्मानाबाद : येथील दुधना नदीवर...