agriculture stories in marathi Sugarcane management in flood | Agrowon

पूरबाधित क्षेत्रातील उसाचे व्यवस्थापन 

डॉ. भरत रासकर, डॉ. सुभाष घोडके 
मंगळवार, 20 ऑगस्ट 2019

पुराच्या पाण्याचा कालावधी, पाण्याचा गढूळपणा आणि जमिनीचा प्रकार यावर उसाचे नुकसान अवलंबून असते. अन्नद्रव्ये तयार करण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम होत असल्याने पाने आणि फुटव्यांची संख्या, मुळांची संख्या, बेटातील उसाची संख्या, कांड्यांची संख्या, उसाचे वजन, वाढ्याचे वजन आणि साखर उत्पादनातसुद्धा घट येऊ शकते. पुराचे पाणी कमी कालावधीसाठी शेतात थांबल्यास त्याचा जास्त परिणाम होत नाही. 

पूरस्थितीचा पीक वाढीवर परिणाम ः 
पूर परिस्थिती साधारणपणे जुलै ते ऑगस्ट या महिन्यात येते. या तिन्ही महिन्यात वेगवेगळ्या लागवड

पुराच्या पाण्याचा कालावधी, पाण्याचा गढूळपणा आणि जमिनीचा प्रकार यावर उसाचे नुकसान अवलंबून असते. अन्नद्रव्ये तयार करण्याच्या प्रक्रियेवर परिणाम होत असल्याने पाने आणि फुटव्यांची संख्या, मुळांची संख्या, बेटातील उसाची संख्या, कांड्यांची संख्या, उसाचे वजन, वाढ्याचे वजन आणि साखर उत्पादनातसुद्धा घट येऊ शकते. पुराचे पाणी कमी कालावधीसाठी शेतात थांबल्यास त्याचा जास्त परिणाम होत नाही. 

पूरस्थितीचा पीक वाढीवर परिणाम ः 
पूर परिस्थिती साधारणपणे जुलै ते ऑगस्ट या महिन्यात येते. या तिन्ही महिन्यात वेगवेगळ्या लागवड

हंगामातील ऊस व त्यांचे वय व वाढीच्या अवस्था ः 

लागवड हंगाम पिकाचे वय (महिने) वाढीच्या अवस्था 
सुरु ७-८ जोमदार वाढ 
पूर्वहंगाम ९-१० जोमदार वाढ 
आडसाली ११-१२ जोमदार वाढ 
खोडवा ७-९ जोमदार वाढ 

वरील तक्‍त्यावरुन असे दिसून येते की, वेगवेगळ्या हंगामातील ऊस जोमदार वाढीच्या अवस्थेत आहे. या वाढीच्या अवस्थेत पिकाला पुरेसा ओलावा, जमिनीत खेळती हवा, स्वच्छ सूर्यप्रकाश आणि प्रमाणात आर्द्रता असेल तर अन्नद्रव्यांचे शोषण चांगल्या प्रकारे होते. त्यामुळे कर्बग्रहण क्रिया व्यवस्थित होऊन उसाच्या वजनात चांगल्या प्रकारे वाढ होते. अशा कांड्या वाढीच्या अवस्थेत उसाचे पीक दीर्घकाळासाठी पुराच्या पाणखाली गेल्यास नुकसान होते. 

पुरामुळे होणारे नुकसानीचे प्रकार ः 

अ) पूर्णपणे पीक पुराच्या पाण्यात १२ ते १५ दिवसांपर्यंत बुडाले असेल तर ः 
१. उसाच्या शेंड्यात तसेच पानावर गाळ मिश्रित ओल्या चिखलाचा थर बसल्याने शेंडा कुजून पाने वाळू लागतात त्यामुळे वाढ खुंटते. 
२. ऊस शेंड्याकडून खाली वाळत जातो. 
३. पाण्यात बुडालेल्या कांड्यांना मुळे फुटतात. 
४. उसाला पांगशा फुटु लागतात. 
५. पांगश्‍या फुटलेल्या उसामध्ये दशी (पोकळा) होण्याचे प्रमाण वाढते. त्यामुळे उत्पादनात २० टक्‍क्‍यांपासून १०० टक्क्यांपर्यंत घट येऊ शकते. 

ब) उसाचे शेंडे (वाढे) पुराच्या पाण्याच्या वर असल्यास 

नदीबुड क्षेत्रातील उसाच्या कांड्या पुराच्या पाण्यात आणि उसाचे शेंडे (वाढे) पुराच्या पाण्याच्या वर असले तरी ऊस उत्पादनात २० ते ३० टक्क्यांपर्यंत घट येऊ शकते. अशा परिस्थितीत पिकाची स्थिती खालीलप्रमाणे दिसून येते. 
१) उसाची खालील पाने पाण्यात जास्त दिवस राहिल्यामुळे पानावर तसेच कांडीवर ओल्या मातीचा थर साचून उसाची पाने वाळून जातात. 
२) कांडीवरील पानांच्या टोपणमध्ये गाळाची माती बसते, त्यामुळे कांड्यावरती मुळे फुटतात. तसेच, अशावेळी कांडीवरील डोळे फुगीर होवून पांगशा फुटण्यास सुरवात होते. त्यामुळे उस उत्पादनात घट येते, तसेच उसाची प्रत बिघडते. 
३. ऊस क्षेत्रात जास्त दिवस पाणी राहिल्याने जमिनीतील हवा आणि पाणी यांचा समतोल बिघडतो. पर्यायाने उपयुक्त जिवाणूंची संख्या कमी होते. जमिनीमध्ये असणारी अन्नद्रव्ये पुराच्या पाणवाटे वाहून जातात. 
४. पूरबुडीत क्षेत्रातील उसाचे पीक लोळण्याचे प्रमाण वाढते, त्यामुळे उत्पादनात घट येते. 

उपाययोजना ः 
१. पूरबुडीत क्षेत्रातील साठलेले पाणी पूर ओसरल्यावर त्वरीत काढून टाकावे. 
२. नुकसान झालेल्या उसाचा शक्‍य असल्यास त्याचा खोडवा राखावा. खोडवा ठेवताना बुडख्यावर १ ग्रॅम प्रतिलिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करावी. 

उसाचे शेंडे पाण्याच्या बाहेर असल्यास उत्पादनात येणारी घट कमी करण्यासाठी उपाययोजना ः 
१. वाफसा येताच उसाचे सरीमध्ये साठून राहिलेले पाणी छोटेसे चर काढून शेताबाहेर काढावे. 
२. उसाची खालील वाळलेली कुजलेली पाने काढून टाकून मोकळी हवा खेळती ठेवावी. 
३. पूरबुडीत क्षेत्रातील ऊस अस्ताव्यस्त पडलेले असतील तर ते उभे करून एकमेकास बांधून घ्यावेत, 
जेणेकरून उसाच्या कांड्या जमिनीला चिकटून कांड्यावर मुळ्या अथवा डोळे फुटणार नाहीत. 
४. पुरबुडी क्षेत्रात लहान उसाचे शेंडे (वाढे) कुजले अथवा वाळले असतील तर, असे वाळलेले / कुजलेले ऊस 
जमिनीलगत छाटून शेताबाहेर नष्ट करावेत. 
५. पूरबुडीत क्षेत्रातील ऊस वाढीच्या अवस्थेनुसार रासायनिक तसेच जैविक खतांचा वापर करावा. 
६. पूरबुडीत क्षेत्रामध्ये सुरु लागवड झालेल्या (डिसेंबर /जानेवारी / फेब्रुवारी) क्षेत्रासाठी 
शिफारशीच्या २५ टक्के नत्र, स्फुरद व पालाश ही रासायनिक खते जमीन वापश्‍यावर असताना सरीमधून 
द्यावीत. म्हणजे उसाची वाढ चांगली होऊन उत्पादनात होणरी घट कमी करता येईल. 
७. पूरबुडीत क्षेत्रातील एकरी १० किलो झिंक सल्फेट सेंद्रिय खतामधून द्यावे. 

संपर्क ः डॉ. सुभाष घोडके, ९४०५४१८२०४ 
( मध्यवर्ती ऊस संशोधन केंद्र, पाडेगाव, जि. सातारा)


इतर नगदी पिके
नियोजन आडसाली ऊस लागवडीचे...राज्यामध्ये उसाची लागवड आडसाली, पूर्वहंगामी आणि...
उसामध्ये पोक्का बोईंग, शेंडाकूज रोगाचा...सध्या पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाडा विभागात...
कपाशीवरील किडींचे कामगंध सापळ्याद्वारे...पिकातील किडीच्या नियंत्रणासाठी एकात्मिक कीड...
कपाशीवरील फुलकिडे, पांढऱ्या माशीचे...फुलकिडे : ही कीड फिकट पिवळसर रंगाची असून अत्यंत...
कपाशीवरील गुलाबी बोंडअळीचे व्यवस्थापनगुलाबी बोंडअळीचे नियमित सर्वेक्षण, मित्र कीटकांचे...
कपाशीवरील तुडतुड्याचे नियंत्रणतुडतुडे ही बी टी कपाशीवरील सर्वात महत्त्वाची रस...
आडसाली उसासाठी खतमात्रेचे नियोजनउसाच्या योग्य वाढीसाठी माती परिक्षणाच्या...
नियोजन आडसाली ऊस लागवडीचेलागवड १५ जुलै ते १५ ऑगष्टपर्यंत करावी.जोडओळ पट्टा...
कोरडवाहू कपाशीचे लागवड नियोजनअयोग्य जमिनीवरील बीटी कपाशीची लागवड, लागवडीचे...
शेतकरी नियोजन (पीक कापूस)पीक - कापूस गणेश शामराव नानोटे, निंभारा, ता....
कपाशी लागवडीमध्ये नवा दृष्टिकोन हवा दरवर्षी कपाशीचे पीक घेणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हे...
कापूस सल्ला कोरडवाहू पिकाकरिता तीन वर्षातून एकदा खोल...
एकात्मिक व्यवस्थापनातून वाढवा बीटी...अलीकडील वर्षांपासून कापूस पिकाचे उत्पादन घटत...
गुलाबी बोंडअळी रोखण्यासाठी पूर्वहंगामी...कपाशी पिकामध्ये गुलाबी बोंडअळीच्या...
ऊस पिकासाठी योग्य ठिबक सिंचन पद्धतउसासाठी योग्य ठिबक सिंचन ठिबक सिंचन पद्धती...
सुधारित पद्धतीने खोडवा उसाचे व्यवस्थापन खोडवा उसाची योग्य जोपासना केल्यास लागवडीएवढेच...
सुरु उसाला द्या शिफारशीत खतमात्रा रासायनिक खते प्रत्येक वेळी सेंद्रिय खतांमध्ये...
उसासाठी सेंद्रिय खत, सूक्ष्म...जमिनीची सुपीकता वाढविण्यासाठी हिरवळीची पिके...
उसाला द्या शिफारशीनुसार खतमात्रारासायनिक खते जमिनीवर पसरून न देता चळी घेऊन किंवा...
कपाशीवरील दहिया रोगाचे एकात्मिक...कपाशीचे पीक हे साधारणतः सहा महिने किंवा...