agriculture stories in marathi Technowon, Animal driven implements | Agrowon

बैलचलित अवजारे ठरताहेत फायदेशीर

प्रा. एस. एन. सोलंकी, ए. ए. वाघमारे, प्रा. डी. डी. टेकाळे
बुधवार, 8 जानेवारी 2020

शेतीमध्ये बैलशक्तीचा वापर मुख्यत: नांगरणी, वखरणी, आंतरमशागत आणि बैलगाडीच्या साह्याने वाहतुकीसाठी होतो. शेतीमध्ये बैलचलित सुधारित अवजारे वापरल्यामुळे बैलाला वर्षभर काम मिळते. तसेच मशागत, पेरणीच्या खर्चात बचत होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांना बैल सांभाळणे सुलभ होणार आहे. 

लहान व मध्यम आणि व डोंगराळ भागातील 
 शेतकऱ्यांसाठी बैलशक्तीवर चालणाऱ्या अवजारांचा वापर अजूनही होतो. विदर्भ व मराठवाड्यामध्ये आंतरपीक पद्धतीने लागवड करणाऱ्या अल्पभूधारक शेतकऱ्यासाठी बैलशक्ती हे शेतीसाठी अविभाज्य अंग आहे. 

बैलचलित तीन पासेचे फणासहीत कोळपे

शेतीमध्ये बैलशक्तीचा वापर मुख्यत: नांगरणी, वखरणी, आंतरमशागत आणि बैलगाडीच्या साह्याने वाहतुकीसाठी होतो. शेतीमध्ये बैलचलित सुधारित अवजारे वापरल्यामुळे बैलाला वर्षभर काम मिळते. तसेच मशागत, पेरणीच्या खर्चात बचत होते. त्यामुळे शेतकऱ्यांना बैल सांभाळणे सुलभ होणार आहे. 

लहान व मध्यम आणि व डोंगराळ भागातील 
 शेतकऱ्यांसाठी बैलशक्तीवर चालणाऱ्या अवजारांचा वापर अजूनही होतो. विदर्भ व मराठवाड्यामध्ये आंतरपीक पद्धतीने लागवड करणाऱ्या अल्पभूधारक शेतकऱ्यासाठी बैलशक्ती हे शेतीसाठी अविभाज्य अंग आहे. 

बैलचलित तीन पासेचे फणासहीत कोळपे

सध्या शेतकरी ट्रॅक्टरच्या साह्याने बीबीएफ यंत्राने रूंद वरंबा आणि सरी पध्दतीने पेरणी करत आहेत. परंतू रूंद वरंबा पध्दतीने पेरलेल्या पिकामध्ये आंतरमशागतीसाठी पारंपरिक कोळपे वापरता येत नाही. त्यामुळे शेतकऱ्यांना खुरपणी करावी लागते किंवा तणनाशकाची फवारणी करावी लागते. यामुळे खर्च वाढतो. हे लक्षात घेऊन बैलचलित तीन पासेचे फणासहित कोळपे विकसित करण्यात आले आहे.

वैशिष्ट्ये ः

  • अवजाराची लांबी १८० 
  • सेंमी, उंची ३० ते ४५ सेंमीपर्यंत करता येते. त्यावर २२.५ ते ३० सेंमी रुंदीच्या पास बसवता येतात.
  • दोन्ही बाजूस फण बसविले असल्यामुळे सरीमधील आंतरमशागत करता येते.
  • कोळप्याच्या साह्याने एका दिवसात २.५ ते ३ एकर क्षेत्राची कोळपणी करता येते. 
  • पारंपरिक पद्धतीच्या कोळपणीच्या तुलनेत खर्च आणि वेळेमध्ये ४० ते ५० टक्के बचत होते. 
  • किंमत : सुमारे ६,००० रुपये 
शेतावरील घेतलेल्या चाचणीचे निष्कर्ष 
 तपशिल विवरण 
काम करण्याची रुंदी १८०  सेंमी
कोळपणीची खोली  ५  सेंमी
कामाचा वेग  (प्रतितास) २.२५ ते २.५० 
ओढशक्ती  ५८ किलो
कार्यक्षमता (हेक्टर प्रतितास) ०.२० 
आवश्यक मजूर (प्रतिहेक्टरी) १ 
एकूण खर्च (रुपये प्रतिहेक्टर) १००० ते १२०० 

बैलचलित धसकटे गोळा करण्याचे अवजार 

धसकटे गोळा करण्यासाठी प्रति हेक्टरी साधारणपणे १५ ते २० स्त्री मजूर लागतात त्यामुळे खर्च वाढतो. हे लक्षात घेऊन बैलचलित धसकटे गोळा करण्याचे अवजार तयार केले आहे. 

  • धसकटे गोळा करण्याचे अवजार बैलचलित असून, ते १.६५ मीटर रुंद व ३० सेंमी उंच लोखंडी फ्रेममध्ये बनविलेले आहे. त्यास १२ मिमी जाडीचा सळईमध्ये ७.५ सेंमी 
  • अंतरावर टोकदार दात बनविलेले आहेत. 
  • जमीन व धसकटाच्या प्रकारानुसार अवजारावर उभे राहून किंवा उभे न राहता चालवता येते. त्यासाठी अवजारांवर लाकडी फळ्या बसविलेल्या आहेत. 
  • अवजाराच्या साह्याने धसकटे 
  • गोळा करत असताना ढेकळे फुटून जमीन भुसभुशीत व समपातळीत करता येते. 
  • अवजाराच्या साह्याने बैलास काम करण्याकरिता ४७ किग्रॅ ओढशक्ती लागते. 
  • धसकटे गोळा करण्याच्या अवजाराच्या साह्याने एक दिवसात अंदाजे २.५ ते ३ एकर क्षेत्रावरील धसकटे गोळा करता येतात. 
  • किंमत ः २२०० ते २५०० रुपये 
शेतावर घेतलेल्या चाचणीचे निष्कर्ष 
 तपशील  विवरण 
कामाची खोली (सेंमी) ५.५ ते ७.५० 
कामाचा वेग (किमी/प्रतितास) २.९५ ते ३ 
ओढशक्ती (किग्रॅ)  ४६.५ ते ४८ 
मजूर (तास प्रतिहेक्टर)   ३ ते ५ 
एकूण खर्च (रुपये/हेक्टर)  ११०० ते १२००

बैलगाडी, आंतरमशागतीसाठी सुधारित जू 

शेतकरी बैलगाडी, वखरणी व आंतरमशागतीसाठी वेगवेगळ्या आकाराचे, लांबीचे व जास्त वजनाचे जू वापरतात. त्यामुळे बैलांच्या मानेला जखमा होऊन त्रास होतो, बैलाला ओढशक्ती जास्त लागते, त्याची काम करण्याची क्षमता व वेग कमी होतो. हे लक्षात घेऊन बैलगाडी, वखर व आंतरमशागतीसाठी लाकडापासून जू तयार केलेला आहे.

वैशिष्ट्ये 

  • बैलाच्या मानेवर व्यवस्थित बसण्यासाठी जू ला अर्धवर्तुळाकार दिला आहे. त्यामुळे बैलास ओढशक्ती कमी लागते. 
  • वखरणीसाठी जू ची लांबी १५८ सेंमी व रुंदी १०.८ सेंमी व जाडी ८ सेंमी आहे. वजन ९ किलो आहे. 
  • बैलगाडी जू ची लांबी १७८ सेंमी, रुंदी १४.५ सेंमी व जाडी ९ सेंमी असून, वजन १० किलो आहे. 
  • आंतरमशागतीच्या जू ची लांबी १८८ सेंमी, रुंदी १२.३ सेंमी असून त्याचे वजन ११ किलो आहे. 
  • या जू मुळे बैलांची कार्यक्षमता १५ ते २० टक्के वाढते. १० ते १५ टक्के ओढशक्ती कमी लागल्याचे आढळून आले. 
  • किंमत ः  बैलगाडी व वखरणी जू ः २५०० रुपये, आंतरमशागत जू ः  ३००० रुपये

    (अखिल भारतीय समन्वयक संशोधन प्रकल्प, कृषी क्षेत्रात पशु शक्तीचा योग्य वापर, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी)
     


इतर टेक्नोवन
फ्राइम्स प्रक्रिया उद्योगातील यंत्रेतळलेल्या पदार्थांच्या बाजारपेठेमध्ये फ्राइम्स...
..अशी आहे डाळनिर्मितीची प्रक्रियामागील भागात मिनी डाळ मिल व त्या माध्यमातून डाळ...
सौर ऊर्जा उपकरणाचे उपयोग, फायदेभविष्यात ऊर्जेचे पर्याय शोधणे महत्त्वाचे ठरणार...
फळप्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेकोणत्याही अन्नप्रक्रिया उद्योगामध्ये येणाऱ्या...
नत्रयुक्त खतांच्या वापराशिवाय उत्पादन...कडधान्याच्या मुळावरील गाठीमध्ये वसाहती करणाऱ्या...
सौर ऊर्जेवर आधारीत उपकरणांचा वापरपारंपरिक ऊर्जास्त्रोतांच्या तुटवड्यामुळे व जास्त...
किफायतशीर बैलचलित अवजारेबैलचलित बहूपीक टोकण यंत्रामध्ये पिकानुसार...
सोयादूध, पनीर बनवण्याची यंत्रेसोयाबीनपासून दूध आणि त्याचे पनीर ही उत्पादने...
जवसापासून जेल, कुरकुरीत पदार्थविविध आजारांवरील उपचारामध्ये जवस उपयुक्त असूनही...
यांत्रिक पद्धतीने युवकाने केली खारे...मासा (ता. जि. अकोला) येथील प्रफुल्ल फाले या...
मातीरहित शेतीचे हायड्रोपोनिक्स तंत्रमातीची सुपीकता कमी होत असून, जमिनी क्षारपड होत...
बैलचलित अवजारे ठरताहेत फायदेशीरशेतीमध्ये बैलशक्तीचा वापर मुख्यत: नांगरणी, वखरणी...
ट्रॅक्टरचलित कौशल्यपूर्ण अवजारांची...पिलीव (जि. सोलापूर) येथील सुनील सातपुते या अवलिया...
ठिबक सिंचनासाठी पंप निवड करताना महाराष्ट्रामध्ये शेतकरी विविध पिकांसाठी ठिबक...
गाव पातळीवर दूध प्रक्रियेसाठी यंत्रेग्रामीण पातळीवर दुग्ध व्यवसाय हा पूरक व्यवसाय...
भाजीपाला, फळपिकांची बहुस्तरीय शेतीबहुस्तरीय पीक पद्धतीमधून वर्षभर विविध प्रकारचा...
गरजेनुसार दर्जेदार शेतीयंत्रांची...जोगवडी (ता. बारामती, जि. पुणे) येथील राजेभोसले...
बहुपयोगी पॉवर टिलरपॉवर टिलरमधील रोटोव्हेटरचा वापर नांगरट, ढेकळे...
ठिबक सिंचनातील पंप निवडीसाठी तांत्रिक...महाराष्ट्रामध्ये शेतकरी कापूस, हळद, ऊस, संत्रा,...
धान्य साठवणीसाठी जीआयसी सायलो अधिक...काढणीपश्चात अन्नधान्यांच्या साठवणीमध्ये अधिक...