agriculture stories in marathi technowon Fenugreek (methi) drying technique | Agrowon

मेथी वाळवण्याचे तंत्र

सचिन शेळके, अनु सिंह
शुक्रवार, 31 जानेवारी 2020

भारतामध्ये मेथी (शा. नाव - ट्रिगोनेला फीनम - ग्रासम) या पालेभाजीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते. एकूण उत्पादनापैकी ७७ टक्के राजस्थानमध्ये, १०.१२ टक्के मध्य प्रदेश, १० टक्के महाराष्ट्रामध्ये, ५.७३ टक्के गुुजरात, ३.५२ टक्के हरियाना, १.०७ टक्के पश्चिम बंगालमध्ये उत्पादन होते. हिवाळ्यामध्ये मेथीचे सर्वाधिक उत्पादन दिसून येते.

भारतामध्ये मेथी (शा. नाव - ट्रिगोनेला फीनम - ग्रासम) या पालेभाजीचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते. एकूण उत्पादनापैकी ७७ टक्के राजस्थानमध्ये, १०.१२ टक्के मध्य प्रदेश, १० टक्के महाराष्ट्रामध्ये, ५.७३ टक्के गुुजरात, ३.५२ टक्के हरियाना, १.०७ टक्के पश्चिम बंगालमध्ये उत्पादन होते. हिवाळ्यामध्ये मेथीचे सर्वाधिक उत्पादन दिसून येते.

प्रामुख्याने भाजीसाठी मेथीच्या पानांचा वापर होतो, तर मसाल्यामध्ये मेथी दाण्यांचा वापर होतो. कसुरी मेथी नावाने प्रचलित असलेली वाळवलेली मेथीपाने त्यांच्या सुगंधांमुळे विविध पदार्थांत वापरली जातात. मेथीमध्ये फाॅलिक ॲसिड, थियामीन, नियासिन, जीवनसत्त्व ए, बी, ६ सी ही जीवनसत्त्वे आढळतात.

पोषक तत्त्वे - (प्रति १०० ग्रॅम)
कॅलरी ५०, चरबी ६ ते ७ ग्रॅम, पोटॅशियम ७८० मिलीग्रॅम, कर्बोदके ५० ग्रॅम, प्रथिने २४ ग्रॅम, जीवनसत्त्व बी ६- २५ ते ३० टक्के, लोह १८० टक्के, मॅग्नेशियम ५० टक्के.

एकाच वेळी मेथीचे उत्पादन बाजारात आल्यास त्याची किंमत अत्यंत कमी होते. अशा वेळी मेथीची पाने वाळवून त्याची भुकटी तयार करणे, हा उत्तम पर्याय ठरू शकतो. त्याचा वापर घरगुती, हॉटेल, ढाबे, लग्नसमारंभ इ.मध्ये करता येणे शक्य आहे. साधारणपणे १०० ग्रॅम वजनासाठी २० रुपये दर मिळू शकतो. उत्तम पॅकिंगमध्ये कसुरी मेथी या नावाने विक्री करणे शक्य असून, त्याचा वापर पराठा व सूप यासाठी केला जातो.

मेथी पानांमध्ये पाण्याचे प्रमाण अधिक असते. त्यामुळे ही भाजी लवकर खराब होते. पाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी दोन पद्धती आहेत.

नैसर्गिक पद्धत (सूर्यप्रकाशात सुकवणे) ः
या पद्धतीमध्ये भाजीचा रंग अनियमित होतो. परिणामी, त्याला चांगला दर मिळत नाही.

सूर्यप्रकाशात सौरयंत्रामध्ये वाळवण्याची प्रक्रिया :

१. प्रथम भाजी पाण्याने स्वच्छ धुऊन घ्यावी. भाजीच्या देठाजवळील भाग काढून टाकावा.
२. गरम पाण्यामध्ये (३० ते ३५ अंश सेल्सिअस) मीठ १ ते २ टक्के, सोडियम कार्बोनेट ०.१ ते ०.२ टक्के, सायट्रिक आम्ल ०.१ टक्के मिसळावे. या गरम पाण्यामध्ये मेथीची भाजी ३० ते ४० सेकंदासाठी बुडवून ठेवावी.
३. त्यानंतर मेथीची भाजी बाहेर काढून एका ट्रेमध्ये समप्रमाणात पसरून घ्यावे. हे ट्रे सौर वाळवण यंत्रामध्ये ठेवावेत.
४. सौरवाळवणी यंत्रामध्ये मेथीची भाजी ४० ते ४५ अंश सेल्सिअस तापमानाला १५ ते २० तास ठेवून सुकवावी.
५. सुकलेली मेथीची पालेभाजी ही पाॅली प्राॅपेलीन प्लॅस्टिक पिशवीत किंवा डब्यामध्ये हवाबंद करून थंड व कोरड्या जागी साठवावी.

सचिन शेळके, ८८८८९९२५२२
अनु सिंह, ६३९२६७३९७०.

(अन्न अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान विभाग, लोकनेते गोपीनाथरावजी मुंडे अन्नतंत्र महाविद्यालय, लोदगा, लातूर.)


इतर टेक्नोवन
अचूक सिंचनासाठी स्वयंचलित यंत्रणास्वयंचलित सूक्ष्म सिंचन यंत्रणेद्वारे (ऑटोमेशन)...
इंधनबचतीसाठी पर्यावरणपूरक सौर चूलसौरऊर्जेच्या साह्याने रोजच्या जेवणातील सर्व...
तयार खाद्यपदार्थ, पूर्वमिश्रणे...सध्याच्या घाईगडबडीच्या युगामध्ये लोक तयार...
ऊस शेतीसाठी आवश्यक यंत्रेऊस उत्पादनात केवळ मजुरीवर ३५ ते ४० टक्के खर्च...
जलशुद्धीकरणासाठी सौर शुद्धजल संयंत्रदुर्गम भागांत तसेच समुद्रकिनाऱ्यावर पिण्यायोग्य...
शून्य ऊर्जेवर आधारित शीतकक्षशून्य ऊर्जेवर आधारित शीतकक्षाची उभारणी कमी खर्चात...
ऊर्जेशिवाय शीतकरणाचे तंत्रकोणत्याही ऊर्जेच्या वापराशिवाय शीतकरणाची एक...
जास्त अन्न शिजविण्यासाठी शेफलर सौरचूल...शेफलर सौर चूल पेटी सौरचूल आणि पॅराबोलिक...
...ही आहेत आंतरमशागतीसाठी अवजारेशेती मशागतीमध्ये आता ट्रॅक्टर, पॉवर टिलर अशी...
बटाटा प्रक्रिया उद्योगासाठी यंत्रेतळलेल्या पदार्थामध्ये बटाट्याचे चिप्स किंवा...
मेथी वाळवण्याचे तंत्रभारतामध्ये मेथी (शा. नाव - ट्रिगोनेला फीनम -...
फ्राइम्स प्रक्रिया उद्योगातील यंत्रेतळलेल्या पदार्थांच्या बाजारपेठेमध्ये फ्राइम्स...
..अशी आहे डाळनिर्मितीची प्रक्रियामागील भागात मिनी डाळ मिल व त्या माध्यमातून डाळ...
सौर ऊर्जा उपकरणाचे उपयोग, फायदेभविष्यात ऊर्जेचे पर्याय शोधणे महत्त्वाचे ठरणार...
फळप्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेकोणत्याही अन्नप्रक्रिया उद्योगामध्ये येणाऱ्या...
नत्रयुक्त खतांच्या वापराशिवाय उत्पादन...कडधान्याच्या मुळावरील गाठीमध्ये वसाहती करणाऱ्या...
सौर ऊर्जेवर आधारीत उपकरणांचा वापरपारंपरिक ऊर्जास्त्रोतांच्या तुटवड्यामुळे व जास्त...
किफायतशीर बैलचलित अवजारेबैलचलित बहूपीक टोकण यंत्रामध्ये पिकानुसार...
सोयादूध, पनीर बनवण्याची यंत्रेसोयाबीनपासून दूध आणि त्याचे पनीर ही उत्पादने...
जवसापासून जेल, कुरकुरीत पदार्थविविध आजारांवरील उपचारामध्ये जवस उपयुक्त असूनही...