agriculture stories in Marathi Technowon, Jute cultivation using Happy Seeder | Agrowon

शून्य मशागतीसह पेरणी यंत्राचा वापर

वृत्तसेवा
बुधवार, 20 जानेवारी 2021

तागाच्या लागवडीसाठी शून्य मशागत तंत्रासह आधुनिक पेरणी यंत्राचा वापर पश्चिम बंगाल येथील शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरला आहे.

तागाच्या लागवडीसाठी शून्य मशागत तंत्रासह आधुनिक पेरणी यंत्राचा वापर पश्चिम बंगाल येथील शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरला आहे. या तंत्राच्या प्रसारासाठी उत्तर बंग कृषी विश्वविद्यालय, सिमिट संस्था, ‘ऑस्ट्रेलियन सेंटर फॉर इंटरनॅशनल अॅग्रीकल्चर रिसर्च’ यांनी एकत्रितरीत्या प्रात्यक्षिक प्रकल्प राबवला होता.

ताग हे पश्चिम बंगालमधील महत्त्वाच्या पिकांपैकी एक असून, सुमारे ५.१५ लाख हेक्टर क्षेत्रावर लागवड केली जाते. त्यातून मिळणारे उत्पादन हे देशांच्या एकूण उत्पादनाच्या तीन चतुर्थांश इतके आहे.
पश्चिम बंगालमध्ये ताग आणि भात ही पीक पद्धती तेराई भागामध्ये लोकप्रिय आहे. तेराई भागातील उष्ण आणि आर्द्र वातावरण या पिकासाठी अनुकूल असून, अल्पभूधारक आणि सिमांत शेतकरी या पिकाचे उत्पादन घेतात. गेल्या काही वर्षापासून रब्बी मका पिकाखालील क्षेत्र वाढत असून, तागाचे प्रमाण कमी होत आहे. तागांच्या तंतूची सारी बाजारपेठ ही मध्यस्थांच्या हातामध्ये असून, शेतकऱ्यांना तुलनेमध्ये कमी उत्पन्न मिळते.

उत्तर बंग कृषी विश्वविद्यालयातील शास्त्रज्ञांनी २०१४-१५ मध्ये शाश्वत शेतीसाठी प्रात्यक्षिक प्रकल्प राबवला होता. CIMMYT संस्थेच्या सहकार्याने ‘ऑस्ट्रेलियन सेंटर फॉर इंटरनॅशनल अॅग्रीकल्चर रिसर्च’ (ACIAR) यांच्या आर्थिक साह्याने राबवलेल्या या प्रकल्पामध्ये विविध पिकांच्या व्यवस्थापन पद्धतीमध्ये प्रमाणीकरण करण्याचे नियोजन होते. २०१७-१८ मध्ये ताग (ज्यूट) पिकासाठी एक प्रोटोकॉल तयार करण्यात आला. त्याच्या चाचण्या आणि प्रात्यक्षिके विविध शेतकऱ्यांच्या शेतीमध्ये घेण्यात आली. त्यासाठी गेल्या तीन वर्षापासून कृषी विभाग, सातमिले सतीश क्लब आणि पथागर ही स्वयंसेवी संस्था यांच्या साह्याने प्रसार करण्यात आला.

  • मशागतीशिवाय शेतीकडे शेतकऱ्यांना वळविण्यासाठी खूप प्रयत्न करावे लागले. विविध पिकांसाठी उपयुक्त अशा विनामशागत तंत्र व पेरणी यंत्रांचा वापर करण्यात आला. मात्र, प्रात्यक्षिकामध्ये चांगले निष्कर्ष मिळाल्यानंतर कमी मजूर लागणाऱ्या या तंत्राकडे शेतकरी आकर्षित झाले.
  • काढणीसाठीही अलीकडे हे शेतकरी कंबाईन हार्वेस्टरचा वापर करू लागले आहेत. पूर्वी पुढील पिकासाठी शेत रिकामे करण्यासाठी गहू पिकांचे अवशेष जाळले जात. त्यातून मोठे प्रदूषण होत असे. मात्र, हे अवशेष तसेच शेतात ठेवून कमीत कमी मशागतीसह तागाची लागवड करण्याचे तंत्र भारतात प्रथमच शास्त्रज्ञांनी वापरले.
  •  या वर्षी कुटबेहेर जिल्ह्यातील वेगवेगळ्या भागातील सुमारे २५ शेतकऱ्यांच्या १० एकर क्षेत्रावर प्रात्यक्षिक करण्यात आली. त्यातील अनेकजण विविध पीक पेरणी यंत्राचा वापर करत असले तरी विनामशागत तंत्राचा वापर प्रथमच केला.
  • या तंत्रामुळे उत्पादन खर्च केवळ २०, २५० रुपये इतका मर्यादित ठेवण्यात यश आले. म्हणजेच पारंपरिक तंत्राच्या तुलनेमध्ये ५२८० रुपयांची बचत झाली.
  •  विविध पिकांसाठी उपयुक्त ठरणाऱ्या पेरणी यंत्राला या भागामध्ये ‘हॅपी सीडर’ या नावाने ओळखले जाते. या यंत्राच्या वापरामुळे प्रति एकर १९८० रुपयांची बचत झाली.
  •  यातून चांगले निष्कर्ष मिळाल्याने होसेनआरा बीबी, बिजय रॉय, रामेन बर्मन, भाबतोष पातवरी अशा अनेक शेतकऱ्यांना समाधान मिळाले. त्यातून प्रचार होऊन अगदी कोविड -१९ च्या मर्यादेमध्येही अनेक शेतकऱ्यांनी प्रात्यक्षिक क्षेत्रांना भेटी दिल्या.

इतर टेक्नोवन
सुधारित भोपळा जातीच्या लागवडीतून...ओडिशा येथील चंदन कुमार खुंटिया यांनी केवळ...
फवारणी यंत्राची देखभालआपण शेतामध्ये फवारणी यंत्रांचा अनेक वेळा वापर करत...
कडक जमिनींसाठी ठरतोय ‘व्हायब्रेटिंग...खोल जमिनीत तयार झालेला कडक थर फोडण्यासाठी तसेच...
शेळी दूध प्रक्रियेला संधीभारतीय कृषी संशोधन परिषदने शेळीच्या दुधापासून...
मशागतीसाठी सुधारित रोटरी नांगररोटरी नांगर हे प्राथमिक मशागतीसाठी वापरले जाणारे...
विद्यार्थी बंधूंनी उभारला जैविक स्लरी...पुणे जिल्ह्यातील नानगाव येथील प्रतीक व प्रवीण या...
कार्यक्षम जल व्यवस्थापनासाठी नव्या दिशाकाटेकोर सिंचन व कार्यक्षम जलवापर पद्धतीच्या...
शेती नियोजनासाठी ड्रोन तंत्रज्ञानपिकांमधील पाण्याचा ताण, सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची...
पर्वतीय, पठारी प्रदेशातील शेतीसाठी...भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या रांची येथील पर्वतीय...
हवामान बदल समरस शेतीसाठी हवी यंत्रणाआज अन्नधान्याचे उत्पादन पुरेसे असले, तरी भविष्यात...
आधुनिक काळाची गरज ः कृषी यंत्रमानवजागतिक पातळीवर आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर...
कृषी अभियांत्रिकी ज्ञानाचा उपयोग व्हावामहाराष्ट्र राज्य अवर्षण, दुष्काळ याबरोबरच अनियमित...
‘हायड्रोपोनिक’ तंत्रज्ञानावर आधारित...नांदेड शहरापासून जवळच असलेल्या पुयणी (ता. नांदेड...
ट्रॅक्टरचलित फवारणी यंत्रेरोग, किडीपासून पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी फवारणी...
अर्का किरण’ पेरू वाणाची अति सघन लागवड...आंध्र प्रदेशातील प्रकाशम जिल्ह्यातील इसुका दार्सी...
शून्य मशागतीसह पेरणी यंत्राचा वापरतागाच्या लागवडीसाठी शून्य मशागत तंत्रासह आधुनिक...
शेती व्यवस्थापनामध्ये ड्रोन...पिकाची वाढ,दुष्काळ, रोग, किडींचा प्रादुर्भाव,...
हुमणी भुंगेऱ्यांच्या नियंत्रणासाठी गंध...भारतीय कृषी संशोधन  संस्थेच्या बंगळूर येथील...
तुषार सिंचनाने वाढवले कडधान्य पिकांचे...हमिरपूर येथील कृषी विज्ञान केंद्राने शेतकरी...
मळणी यंत्राची क्षमता, गुणवत्ता...काढणीनंतर पिकांची मळणी केली जाते. मळणीसाठी...