agriculture stories in marathi technowon, onion processing machines | Agrowon

कांदा प्रक्रिया उद्योगासाठी यंत्रे
गणेश खुळे, डॉ. रामनाथ शुक्ला
सोमवार, 23 सप्टेंबर 2019

कांद्याच्या उत्पादनासोबतच दरामध्ये मोठी चढ-उतार होत असते, त्यावर मात करून दरामध्ये स्थिरता मिळवण्यासाठी ग्रामीण पातळीवर छोटे कांदा प्रक्रिया उद्योग सुरू होणे आवश्यक आहे. अशा छोट्या प्रक्रिया उद्योगासाठी आवश्यक यंत्रे, उपकरणांची माहिती घेऊ.

कांद्याच्या उत्पादनासोबतच दरामध्ये मोठी चढ-उतार होत असते, त्यावर मात करून दरामध्ये स्थिरता मिळवण्यासाठी ग्रामीण पातळीवर छोटे कांदा प्रक्रिया उद्योग सुरू होणे आवश्यक आहे. अशा छोट्या प्रक्रिया उद्योगासाठी आवश्यक यंत्रे, उपकरणांची माहिती घेऊ.

महाराष्ट्रात विविध हंगामांतील कांदा वर्षभर बाजारपेठेत येत असतो. मात्र, बाजारभावातील चढ-उतारामुळे अनेकवेळा शेतकरी अडचणीमध्ये येतो. यावर काही प्रमाणात कांदा चाळीचा पर्याय उपयुक्त ठरतो. मात्र, एका ठरावीक मर्यादेपलीकडे कांद्याच्या साठवणीमध्ये कांदा सडणे, कुजणे, वजन कमी होणे, मोड येणे अशा अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. त्यातच अनेक भागांमध्ये साठवणुकीच्या पुरेशा व कार्यक्षम सोयी उपलब्ध नाहीत.
या समस्येवर मात करण्यासाठी गावातील शेतकऱ्यांनी एकत्र येत कांदा प्रक्रिया उद्योग उभारणे सहजशक्य आहे. कांद्यावर प्रक्रिया करून विविध उत्पादनांची निर्मिती केल्यास शेतकऱ्यांना निश्चित चांगला फायदा होऊ शकतो. सध्या भारतामध्ये एकूण कृषिमालापैकी केवळ ५ टक्के मालावर प्रक्रिया होते. उर्वरित कृषिमाल हा योग्य साठवण आणि प्रक्रियेविना खराब होतो.

कांद्यामध्ये पाण्याचे प्रमाण म्हणजेच जलांश जास्त आहे, त्यामुळे तो जास्त काळ टिकू शकत नाही. यासाठी कांद्यावर मुख्यतः निर्जलीकरणासारखी प्रक्रिया आवश्यक ठरते. या प्रक्रियेद्वारे कांद्यापासून चकत्या, पावडर, पेस्ट, रस आणि कांदा लोणच्यासारखे अधिक काळ टिकवणारे पदार्थ बनवता येतात. निर्यातीमध्ये या पदार्थांना चांगली मागणी आहे.

कांदा प्रक्रिया उद्योगासाठी आवश्यक यंत्रे

पिलिंग मशिन (साल /बाह्य आवरण काढण्याचे यंत्र) ः
कांद्यावरील बाह्य आवरण म्हणजेच त्यावरील साल काढण्याकरिता या यंत्राचा वापर केला जातो. हे एक स्वयंचलित यंत्र असून, याची क्षमता ५० किलो प्रतितासपासून पुढे आहे. आपल्या भागातील उपलब्ध कांदा आणि त्यावरील प्रक्रिया या अनुषंगाने आवश्यक त्या क्षमतेची यंत्रे बाजारात उपलब्ध आहेत. या यंत्राची किंमत अंदाजे २० हजारांपासून पुढे क्षमतेनुसार वेगवेगळी असू शकते.

कांदा रूट आणि हेड कटिंग मशिन (मुळे व शेंडा कापण्याचे यंत्र) ः

  • हे स्वयंचलित यंत्र वापरून कांद्याची मुळे व शेंडे कापण्यात येतात.
  • या यंत्राची क्षमता १०० किलो प्रतितासपासून पुढे असून किंमत १५ हजारांपासून सुरू होते.

कांदा वॉशिंग मशिन (धुण्याचे यंत्र) -

  • बाह्य आवरण आणि मुळे काढलेला कांदा धुण्यासाठी या यंत्राचा वापर केला जातो. यामुळे कांद्यावरील धूळ व अन्य खराब घटक निघून कांदा स्वच्छ होईल.
  • हे यंत्र स्वयंचलित आहे. याच्या किमती १५ हजार रुपयांपासून सुरू होऊन क्षमतेनुसार कमी- अधिक होऊ शकतात.

कांदा कटर किंवा स्लाइसर यंत्र (कांद्याच्या चकत्या करण्याचे यंत्र) -
या यंत्राद्वारे कांद्याच्या लहान चकत्या केल्या जातात. निर्जलीकरणादरम्यान पाण्याचे प्रमाण लवकर कमी होण्यासाठी चकत्यांची जाडी ही ०.३ ते ०.६ सेंमी असावी.
हे यंत्र स्वयंचलित असून, या यंत्राची किंमत १० हजारापासून पुढे क्षमतेनुसार कमी- अधिक असू शकते.

डिहायड्रेटर किंवा ड्रायर (कांदा वाळवण्याचे यंत्र) -

  • डिहायड्रेटर किंवा ड्रायरमध्ये पदार्थातील पाण्याचे प्रमाण कमी केले जाते. कांद्याच्या चकत्या वाळवण्यासाठी ट्रे ड्रायर किंवा सोलर ड्रायर वापरले जातात.
  • कांद्याच्या चकत्या ५५ अंश सेल्सिअस तापमानाला १० ते १२ तासांकरिता ड्रायरमध्ये ठेवल्या जातात. याची क्षमता ही ट्रेच्या संख्येवर अवलंबून असते. जितके जास्त ट्रे तितकी जास्त क्षमता, तितकी किंमत जास्त असते.
  • बाजारात सध्या १२, २४, ४८, ९६, १९२ ट्रे असणारे ड्रायर उपलब्ध आहेत.

काही कंपन्यांमार्फत वरील सर्व यंत्रे एकत्रित किंवा वेगवेगळी उपलब्ध होऊ शकतात.

ग्राइंडर (गिरणी)

  • वाळवलेल्या चकत्यांपासून ग्राइंडरद्वारे भुकटी बनवली जाते.
  • ग्राइंडरची क्षमता ही ५० किलो प्रतितासपासून पुढे उपलब्ध आहे.
  • ५० किलो प्रतितास क्षमतेच्या ग्राइंडरची किंमत ही २० हजार रु. आहे.

एकूण ५ ते १० लाखांपर्यंत गुंतवणूक केल्यास शेतकरी किंवा शेतकरी गट कांदा प्रक्रिया उद्योग सुरू करू शकतात. या प्रक्रिया पदार्थांच्या दरामध्ये बऱ्यापैकी स्थिरता असल्याने ताज्या कांद्याच्या तुलनेमध्ये आर्थिक स्थिरता मिळू शकते. या छोट्या उद्योगाच्या साह्याने सामान्य शेतकऱ्यांना कांद्याच्या दरातील चढ-उतारावर काही प्रमाणात तरी मात करणे शक्य होईल, अशी आशा आहे.

गणेश खुळे, ९३५९४३५१८३
(अन्न प्रक्रिया अभियांत्रिकी विभाग, सैम हिग्गिनबॉटम कृषी, प्रौद्योगिकी आणि विज्ञान विश्वविद्यालय, प्रयागराज, उत्तर प्रदेश)

फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
ऊर्जा कार्यक्षम गूळ प्रक्रिया यंत्रसाखरेच्या तुलनेत गूळ हा अधिक प्रमाणात पौष्टीक,...
पारंपरिक साठवण पद्धतीला नव्या...पारंपरिक साठवण पद्धतींना नव्या तंत्रज्ञानाची जोड...
बीबीएफ यंत्रानेच करा हरभरा पेरणीरुंद वरंबा सरी यंत्राद्वारे गरजेनुसार ६० ते १५०...
कढीपत्ता भुकटी निर्मितीकढीपत्ता हा आहारामध्ये स्वाद वाढवण्यासाठी, रुचकर...
धान्य, बियाणे साठवणुकीसाठी झिल्ले,...महाराष्ट्रातील आदिवासीबहुल जिल्ह्यांत अनेक...
निर्वातात पदार्थ तळण्याचे तंत्रज्ञान तळलेले पदार्थ हे आपल्या आहाराचा एक भाग आहे....
सागरी पवनचक्क्यांच्या उभारणीतील...गेल्या काही वर्षांपासून अमेरिकी ऊर्जा विभागाच्या...
कांदा प्रक्रिया उद्योगासाठी यंत्रेकांद्याच्या उत्पादनासोबतच दरामध्ये मोठी चढ-उतार...
बेकरी प्रक्रिया उद्योगासाठी उपकरणेप्रामुख्याने तृणधान्यावरील प्रक्रिया उद्योगामध्ये...
ट्रॅक्‍टरची तांत्रिक तपासणी महत्त्वाची...ट्रॅक्‍टरची योग्य निगा राखावी. ट्रॅक्‍टर...
जिवंत माशांच्या वाहतुकीसाठी वाहनाची...लुधियाना येथील केंद्रीय काढणी पश्चात अभियांत्रिकी...
यंत्रांच्या साह्याने सकस गोळीपेंड...नंदूरबार येथील कृषी विज्ञान केंद्राने (केव्हीके)...
जलरोधक ई कपड्याची निर्मिती लेसर...भविष्यामध्ये अंगावर वापरता येणाऱ्या उपकरणे,...
भट्टीशिवायही लेसरने जोडता येईल सिरॅमिक सध्या सिरॅमिकच्या जोडणीसाठी भट्टी किंवा अधिक...
झेंड्याद्वारे मिळवता येईल ऊर्जा वाऱ्यावर फडकणाऱ्या झेंड्यांनी आजवर अनेकांना...
ट्रॅक्‍टर देखभालीसह अवजारांची निवड...ट्रॅक्‍टरच्या निवडीच्या वेळी जमीनधारणा, मातीचा...
अतिदुर्गम भागातील शेतकऱ्यांनी स्विकारले...खरिपात भात व पुढे डिसेंबरच्या सुमारास भुईमूग अशा...
भातासोबत मत्स्यशेती करण्याचे तंत्र भात पिकामध्ये साचणाऱ्या पाण्यामध्ये मासेपालन...
पशुखाद्य निर्मितीसाठी आवश्यक यंत्रे माणसांप्रमाणेच पाळीव पशुपक्ष्यांच्याही पोषकतेच्या...
देवलापूरच्या संस्थेतर्फे देशी शेण,...नागपूर जिल्ह्यातील देवलापार येथील गोविज्ञान...