agriculture stories in marathi technowon, potato processing machinery | Agrowon

बटाटा प्रक्रिया उद्योगासाठी यंत्रे

सचिन शेळके, रूपेश लाडे
रविवार, 2 फेब्रुवारी 2020

तळलेल्या पदार्थामध्ये बटाट्याचे चिप्स किंवा वेफर्स यांची मागणी सातत्याने वाढत आहे. सी.ए.जी.आर. च्या अहवालानुसार, जागतिक बाजारपेठेत येत्या पाच वर्षांत बटाटा चिप्सच्या विक्रीमध्ये ४.४० टक्के दराने वाढ होत जाणार आहे. भारतातही वेगवेगळ्या चव, स्वाद यांचा अंतर्भाव करत बटाटा वेफर्सची अनेक उत्पादने बाजारात येत आहेत.

तळलेल्या पदार्थामध्ये बटाट्याचे चिप्स किंवा वेफर्स यांची मागणी सातत्याने वाढत आहे. सी.ए.जी.आर. च्या अहवालानुसार, जागतिक बाजारपेठेत येत्या पाच वर्षांत बटाटा चिप्सच्या विक्रीमध्ये ४.४० टक्के दराने वाढ होत जाणार आहे. भारतातही वेगवेगळ्या चव, स्वाद यांचा अंतर्भाव करत बटाटा वेफर्सची अनेक उत्पादने बाजारात येत आहेत.

बटाटा चिप्स निर्मितीसाठी खासगी कंपन्यांकडून अनेक खास जाती विकसित आलेल्या आहेत. त्यामुळे उत्तम दर्जाच्या चिप्स तयार होतात. मात्र, त्या प्राधान्याने करारशेतीमध्ये वापरल्या जातात. स्थानिक पातळीवर बटाटा उत्पादन आणि त्यावर प्रक्रिया उद्योगाची उभारणी करणे शक्य आहे.
जागतिक बटाटा चिप्स बाजारपेठ ही खालील प्रकारामध्ये विभागली आहे.
१. तळलेले चिप्स
२. भाजलेले चिप्स

चवीनुसार विभागणी.
१. साधे चिप्स
२. खारवलेले
३. मसालेदार

व्यापाराचा प्रकार :
१. सुपरमार्केट
२. हायपर मार्केट
३. ऑनलाईन रिटेल स्टोअर

भारतामध्ये अद्यापही स्थानिक पातळीवरील अनेक ब्रॅण्ड लोकांच्या मनावर राज्य करतात. छोट्या प्रमाणामध्ये उद्योगाच्या उभारणीसाठी पुढील यंत्रे महत्त्वाची ठरतात.

१. साल काढण्याचे यंत्र

चिप्स तयार करण्यापूर्वी बटाटे स्वच्छ धुवून त्याची साल काढावी लागते. मोठ्या प्रमाणात उद्योगासाठी साल काढणे ही अधिक मजुरावलंबी प्रक्रिया ठरते. अशा वेळी साल काढण्याचे यंत्र उपयुक्त ठरते. यामध्ये बटाट्याच्या कापाची जाडी ठरवणे शक्य होते. या यंत्राच्या तळाशी गोलाकार अपघर्शक पदार्थांचा थर असलेली चकती असते. ही चकती फिरते त्यावरील बटाट्याच्या सालीशी घर्षण होते. साल निघून वेगळी होत जाते. चकतीचा व्यास १४ इंच असून, जाडी ०.५ इंच असते. साल काढलेले बटाटे पुढे सरकवले जातात. हे उपकरण २२० व्होल्ट, सिंगल फेज १ एचपी क्षमतेच्या मोटरद्वारे चालते. हे उपकरण अर्ध स्वयंचलित असून, स्टीलचे असते. या उपकरणाचे वजन ५५ किलो आहे. यात एका वेळेस १० किलो बटाट्याची साल काढणे शक्य आहे. अशा यंत्राची किंमत बाजारामध्ये १६ हजारांपासून पुढे आहेत.

२. बटाटा काप करण्याचे यंत्र (पोटॅटो स्लाइसर)

या यंत्रामध्ये माणसांद्वारे साल काढलेले बटाटे टाकले जातात. पुढे एका फिरत्या चकतीवर धारदार ब्लेड्स लावलेले असतात. ब्लेड्च्या प्रकारानुसार साधे काप, रेषा असलेले काप किंवा चौकोनी रेषा असलेले काप तयार करता येतात. हे यंत्र स्टेनलेस स्टील व ॲल्युमिनिअम पासून बनवलेले असते. यंत्राला गती देण्यासाठी ३० व्होल्ट क्षमतेची सिंगल फेस मोटर वापरतात. याची क्षमता २०० किलो प्रति तास इतकी आहे. या उपकरणाचे वजन ६० किलो आहे. बाजारामध्ये या यंत्राची किंमत २० हजारांपासून पुढे आहेत.

३. डिहायड्रेटर

बटाट्याची साल काढल्यानंतर त्यातील अतिरीक्त पाणी कमी करण्यासाठी या यंत्रांचा वापर केला जातो. हे यंत्र स्टेनलेस स्टीलपासून बनवतात. यामध्ये आतील बाजूस एक गोलाकार भांडे असून, त्यात शोषलेले पाणी साठवले जाते. दर काही टप्प्यानंतर हे भांडे काढून त्यातील पाणी काढून टाकावे. एका वेळेला १० किलोची बॅच बनवता येते. हे उपकरण अर्ध स्वयंचलित आहे. यातील मोटर सिंगल फेज अर्धा ते २ एचपी क्षमतेची असता. वजन सुमारे २० किलो आहे. बाजारामध्ये याची किंमत २६ हजारांपासून पुढे आहे.

४. तळण यंत्र (चिप्स फ्रायर)

वरील यंत्राद्वारे तयार केलेले चिप्स या तळणयंत्रामध्ये इलेव्हेटरद्वारे आणले जाते. यात तेल गरम करण्यासोबत सातत्याने फिरते ठेवले जाते. त्यामुळे तेल लवकर खराब होत नाही. त्याच प्रमाणे तळाशी जमा होणारा गाळ किंवा अन्य पदार्थ काढण्याची सुविधा असते. हे यंत्र संपूर्ण स्वयंचलित व स्टेनलेस स्टिलपासून बनवले असते. या उपकरणाची क्षमता ही तासाला २० ते २५ किलो असून, हे यंत्र १ एच. पी. सिंगल फ्रेजवर चालणाऱ्या उपकरणाचे वजन ८० किलो आहे. त्यापासून ताशी २० ते २५ किलो चिप्स तळले जातात. या उपकरणाची किंमत ५० हजारांपासून पुढे आहे.

संपर्क ः
सचिन शेळके, ८८८८९९२५२२

(अन्नप्रक्रिया व तंत्रज्ञान विभाग, लोकनेते गोपीनाथरावजी मुंडे अन्नतंत्र महाविद्यालय, लोदगा, लातुर.)
 


फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
विरळणी, तण काढणी करा झोपून!अत्यंत आरामदायी स्थितीमध्ये तणनियंत्रणासारखी काम...
अकरा ‘सेन्सर्स’ सह ‘वेदर स्टेशन’ द्वारे...वडाळी नजीक (ता.निफाड, जि. नाशिक) येथील रोशन...
योग्य प्रकारे करा ट्रॅक्टर,अवजारांचा...ट्रॅक्‍टरची सर्व निगा व देखभाल केल्यास सुगीमध्ये...
आले पिकासाठी सुधारित अवजारेवसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने हळद आणि...
श्रम कमी करणारी सुधारित अवजारेमहिलांचे शेतीकामातील श्रम लक्षात घेऊन सुधारित...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...
आरोग्यदायी गूळ बनविण्याचे आधुनिक तंत्रदेशामध्ये दर्जेदार आणि आरोग्यदायी गूळ बनविण्याचे...
कांदा प्रक्रियेसाठी आवश्यक यंत्रेकांदा वाळवून कांद्याच्या फ्लेक्स, चिप्स, चकत्या,...
दुचाकीला ट्रॉलीचे जुगाड अन् सुरू झाला...बीड : शेतात सालदार म्हणून काम करणाऱ्या सचिन...
हवामान अनुकूल रुंद वरंबा सरी तंत्रज्ञानबदलत्या हवामानामध्ये राज्यातील प्रमुख पिकांसाठी...
यांत्रिक पद्धतीने भात लागवड ठरतेय...चांदखेड (ता. मावळ जि. पुणे) परिसरातील वाढत्या...
पशुआहारातील घटकांची तपासणी महत्वाचीआपल्याला उपलब्ध झालेला पशुआहार किंवा त्यासाठी...
काजूगर निर्मितीचा स्वयंचलित अत्याधुनिक...रत्नागिरी जिल्ह्यात गव्हाणे येथे रत्नागिरी कृषी...
आंतरमशागतीसाठी अवजारे ठरतात फायदेशीरतण नियंत्रणासाठी दातेरी हात कोळपे, सायकल कोळपे,...
नारळ काढणी, सोलण्यासाठी यंत्रे फायदेशीर नारळ काढणी, झावळ्यांची स्वच्छता, कीडनाशक फवारणी...
कमी खर्चातील सौर ऊर्जा आधारीत...ग्रामीण भागातील लोक पिण्याच्या पाण्यासाठी...
जांभूळ प्रक्रिया उद्योगासाठी आवश्यक...औषधी गुणधर्म असूनही व्यावसायिक तत्त्वावरील लागवड...
यंत्राद्वारे कमी खर्चात भात पेरणी शक्यभाताची रोपवाटिका करणे, जगवणे, रोपांची वाहतूक,...
एका कुटुंबासाठी स्वयंपूर्ण शिवार वसाहतअर्धा एकर शेतजमीन (दोन हजार चौ.मी. सूर्यप्रकाश) व...
कोरडवाहू सोयाबीनसाठी नावीण्यपूर्ण पेरणी...कोरडवाहू परिस्थितीत सोयाबीनच्या लागवडीसाठी जोळओळ...