agriculture stories in marathi, A tree stump that should be dead is still alive; here's why | Agrowon

नुसत्या बुंध्यालाही जगवले शेजारच्या सजातीय झाडांनी 
वृत्तसेवा
बुधवार, 31 जुलै 2019

न्यूझीलॅंड येथील घनदाट जंगलांमध्ये झाडाचा बुंधा स्वतःला शेजारच्या झाडांच्या समन्वयासाठी आणि एकमेकांमध्ये अन्न, पाण्याची देवाणघेवाण करण्याच्या उद्देशाने स्वतःला जिवंत ठेवत असल्याचे दिसून आले आहे. या जिवंत राहिलेल्या मूळ खुंटाच्या विकसित झालेल्या मुळाच्या पसाऱ्यांचा सभोवतालच्या झाडांना व झाडांपासून मिळालेल्या अन्नद्रव्यांचा बुंध्याला चांगला फायदा होतो. या निष्कर्षामुळे झाडांच्या एकल विचार करण्याच्या पद्धती बाजूला ठेवावी लागणार आहे. पूर्ण जंगलाच्या परिस्थितीला अत्यंत अचूकपणे समजून घेण्याची आवश्यकता यातून निर्माण झाली आहे.

न्यूझीलॅंड येथील घनदाट जंगलांमध्ये झाडाचा बुंधा स्वतःला शेजारच्या झाडांच्या समन्वयासाठी आणि एकमेकांमध्ये अन्न, पाण्याची देवाणघेवाण करण्याच्या उद्देशाने स्वतःला जिवंत ठेवत असल्याचे दिसून आले आहे. या जिवंत राहिलेल्या मूळ खुंटाच्या विकसित झालेल्या मुळाच्या पसाऱ्यांचा सभोवतालच्या झाडांना व झाडांपासून मिळालेल्या अन्नद्रव्यांचा बुंध्याला चांगला फायदा होतो. या निष्कर्षामुळे झाडांच्या एकल विचार करण्याच्या पद्धती बाजूला ठेवावी लागणार आहे. पूर्ण जंगलाच्या परिस्थितीला अत्यंत अचूकपणे समजून घेण्याची आवश्यकता यातून निर्माण झाली आहे. हे संशोधन ‘आयसायन्स’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित झाले आहे. 

ऑकलॅंड तंत्रज्ञान विद्यापीठातील सहायक प्रो. सेबास्टियन लेयझिंगर व त्यांचे सहकारी मार्टिन बादर पश्चिम ऑकलॅंड येथील जंगलामध्ये फिरत असताना कौरी झाडांच्या नुसत्या बुंध्यापाशी थबकले. कारण, त्या बुंध्यावर एकही पान नसूनही तो बुंधा जिवंत होता. हे तसे आश्चर्यकारक होते. या मागील कारणांचा शोध घेण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. या बुंध्याला आणि त्याच्या शेजारच्या समान प्रजातीच्या झाडांना नेमके कसे पाणी मिळते, याचा अभ्यास सुरू केला. या बुंध्यापासून अन्य झाडांपर्यंत होत असलेले पाण्याचे प्रवाह हे एकमेकांशी व्यस्त प्रमाणात संबंधित होते. 

येथील पाण्याच्या मोजमापाचा अर्थ असा की, बुंध्याची मुळे आणि त्यांच्या शेजारच्या समान प्रजातीच्या झाडाचे एकमेकांमध्ये कलम झाल्यासारखी स्थिती होती. हे मुळावरील कलम आपल्या शेजारच्या झाडांचा मुळे ओळखून झाले होते. जनुकीयदृष्ट्या भिन्न असलेल्या तरीही एकमेकांमध्ये अन्नद्रव्ये आणि पाणी यांची देवाणघेवाण या परिस्थितीकीमध्ये शक्य झाल्याचे दिसत होते. 

ही स्थिती सामान्य झाडांपेक्षा वेगळी आहे. बहुतांश झाडे आपल्या संभाव्य पर्यावरणातून पाणी मिळवतात. येथे या स्थितीमध्ये बुंध्याने अन्य झाडे जे करतात, त्याचे अनुसरण केले. कारण, त्याच्याकडे वातावरणाशी देवाणघेवाण करण्यासाठी आवश्यक ती पाने नव्हती. बहुतांश वनस्पती पानांद्वारे होणाऱ्या बाष्पोत्सर्जन आणि हवेच्या देवाणघेवाणीवर अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया राबवतात. 

समान प्रजातीमध्ये मुळांचे कलम ही सामान्य बाब असल्याचे लेयझिंगर यांनी सांगितले. बुंध्यासाठी ही पद्धती फायद्याची आहे, यात शंका नाही. कारण, जर अन्य मुळांकडून अन्न आणि पाणी मिळाले नसता ते जिवंत राहू शकले नसते. बाजूच्या झाडांनी त्यांच्या या वयस्कर पूर्वजाला का जिवंत ठेवले असेल, हा प्रश्न शास्त्रज्ञांना सतावतो आहे. मात्र, जिवंत कौरी झाडे अन्य बुंध्यांना का जिवंत ठेवू इच्छितात, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. 

कदाचित हे असेल कारण ः 

  • लेयझिंगर म्हणाले, की मुळांवरील कलम हे झाडाची पाने गळून जाण्यापूर्वी कधीतरी झाले असेल, असे या घटनेचे एक स्पष्टीकरण देता येईल. कलम झालेल्या मुळांद्वारे झाडांची मूळ प्रणाली कितीतरी पट अधिक विस्तारते. त्यामुळे तीव्र उतार असलेल्या जंगलामध्येही झाडांना पाणी आणि अन्नद्रव्ये घेणे सोपे जाते. अन्य झाडांपैकी एक झाडा कर्बोदके पुरवणे बंद करत असले तरी अन्य झाडांच्या ते लक्षात येत नसावे किंवा या वयस्कर झाडांला पेन्शनर प्रमाणे काही प्रमाणात अन्नाचा पुरवठा या झाडांकडून होत असावा. 
  • या साऱ्या प्रक्रियेविषयी समजताच आपल्या झाडांविषयीच्या अनेक समजांना मुठमाती द्यावी लागेल. कृषी तंत्रामध्ये प्रत्येक रोप किंवा झाड हे वेगळे असल्याचे गृहित धरून अनेक उपाययोजना करत असतो. 
  • -दुष्काळाच्या स्थितीमध्ये झाडे कमी पाण्यावरही एकमेकांच्या सहकार्याने जगू शकत असतील. अशा तंत्रामुळे त्यांच्या तग धरण्याची क्षमता वाढत असेल. अर्थात, या पद्धतीमुळे रोगांचा प्रसारही वेगाने होत असेल. 
  • सध्या संशोधन कौरी झाडाचा बुंधा आणि अन्य झाडांमध्ये निर्माण झालेले संबंध यांचा अधिक अभ्यास करत आहेत. अशा प्रकारचे आणखी बुंधे आणि त्यांच्या शेजाऱ्यांमधील एकमेकावरील अवलंबित्व शोधले जात आहे. 

इतर ताज्या घडामोडी
सरपंच ग्रामसंसद महासंघाच्या...अकोला  ः शेगाव येथे नुकत्याच झालेल्या राज्य...
सातारा जिल्ह्यातील चार साखर...सातारा  : गाळप हंगामातील ऊस उत्पादकांची...
‘आदिनाथ'च्या कामगारांचे पगारासाठी ‘...सोलापूर : आदिनाथ साखर कारखान्याकडून ४१ महिने...
उजनी कालवा फुटला, पिके उद्‌ध्वस्तमोहोळ, जि. सोलापूर : उजनी धरणाचा डावा कालवा मोहोळ...
आधुनिक तंत्रांचा वापर करून स्मार्ट शेती...अकोला : ऊतिसंवर्धित हळद रोपांची निर्मिती आणि...
सांगली जिल्ह्यात अजूनही ९१ टॅंकर सुरूचसांगली  ः जिल्ह्यात एप्रिल महिन्यापासूनच...
सिंधुदुर्गातील वृद्ध दाम्पत्यावर...सिंधुदुर्ग  ः पाळीव कुत्र्याला वाचविण्यासाठी...
पुणे जिल्ह्यात २१ ऑक्टोबर रोजी मतदानपुणे : ‘‘विधानसभा निवडणुकीत पुणे जिल्ह्यात शहरी...
अखेर बगाजी सागर ‘ओव्हर फ्लो’धामणगाव रेल्वे, जि. अमरावती  : अमरावती आणि...
'स्मार्ट' मुख्यालयाला मिळाली नवी जागापुणे :  राज्याच्या स्मार्ट प्रकल्पाच्या...
सोलापूर जिल्ह्यात मका लष्करी अळीने केला...सोलापूर ः दुष्काळातही जेमतेम पाण्यावर यंदा...
तुरळक ठिकाणी जोरदार पाऊस पुणे ः उत्तर, दक्षिण महाराष्ट्रात कमी दाबाचे...
अकोला जिल्ह्यात तीन तालुक्यांत अतिवृष्टीअकोला ः मागील २४ तासांत अकोला जिल्ह्यात दमदार...
डॉ. नानासाहेब परुळेकर स्मृती पुरस्कार...पुणे ः डॉ. परुळेकर जयंतीनिमित्त ‘सकाळ माध्यम...
कर्जमाफी, ऊसबिलासाठी शेतकऱ्यांचा एल्गारनवी दिल्ली : शेतकरी कर्जमाफी, थकीत ऊसबिल,...
पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार पीकरचना करावी...नाशिक  : पाण्याच्या उपलब्धतेनुसार पीकरचना...
औरंगाबादमध्ये कांदा १५०० ते ४४०० रुपये...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
मराठवाड्यातील ११ मंडळांत जोरदार पाऊसऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ४२१ मंडळांपैकी ३८४...
`प्रक्रिया उत्पादनांवरील १२ टक्के...रत्नागिरी : कोकणातील फळ उद्योगांसाठी...
सांगली जिल्हा बॅंकेच्या ऑनलाइन परिक्षा...सांगली : जिल्हा बॅंकेतील कनिष्ठ लिपिक पदाच्या...