agriculture stories in marathi, TRICHOCARD. PHEROMONE TRAPS USE TO SAVE CROP | Agrowon

ट्रायकोकार्ड, कामगंध सापळ्याचा कीड नियंत्रणासाठी वापर

एस. सी. बोकन, डॉ. बी. व्ही. भेदे 
शनिवार, 3 ऑगस्ट 2019

कीड नियंत्रणासाठी एकात्मिक पद्धतींचा वापर फायदेशीर असून, त्यातील महत्त्वाच्या ट्रायकोकार्ड आणि कामगंध सापळ्याविषयी माहिती घेऊ. 

ट्रायकोकार्ड ः 
पोस्टकार्डसारख्या आकाराच्या (२० बाय १० से.मी.) कागदावर धान्यामध्ये जाळी करणाऱ्या पतंगाची २० हजार अंडी चिटकवलेली असतात, त्याला ट्रायकोकार्ड असे म्हणतात. 

कीड नियंत्रणासाठी एकात्मिक पद्धतींचा वापर फायदेशीर असून, त्यातील महत्त्वाच्या ट्रायकोकार्ड आणि कामगंध सापळ्याविषयी माहिती घेऊ. 

ट्रायकोकार्ड ः 
पोस्टकार्डसारख्या आकाराच्या (२० बाय १० से.मी.) कागदावर धान्यामध्ये जाळी करणाऱ्या पतंगाची २० हजार अंडी चिटकवलेली असतात, त्याला ट्रायकोकार्ड असे म्हणतात. 

  • ट्रायकोग्रामा हा गांधील माशीसारखा दिसणारा परोपजीवी कीटक असून, त्याचा आकार लहान (०.४-०.७ मि.मी.) असतो. तो शेतात फिरून पिकांचे नुकसान करणाऱ्या अळ्यांचे अंडे शोधून त्यात स्वत:चे अंडे टाकतो. 
  • ट्रायकोग्रामा जीवनक्रम ८ ते १० दिवसात पूर्ण होतो. 
  • ट्रायकोग्रामाची अंडी अवस्था १६-२४ तास असते. त्यानंतर अळी बाहेर पडून किडीच्या अंड्यातील घटकावर जगते. त्यामुळे किडीची उत्पत्ती होऊ शकत नाही. अळी अवस्था २-३ दिवस असते. 
  • ७ व्या किंवा ८ व्या दिवशी ट्रायकोग्रामा प्रौढ किडीच्या अंड्यातून बाहेर पडतो. 
  • प्रौढ पुढे २-३ दिवस शेतात फिरून अळीवर्गीय किडीच्या अंड्याचा शोध घेऊन त्यात आपली अंडी घालतो. 

ट्रायकोग्रामा प्रजाती - 
ट्रायकोग्रामा चिलोनिस, ट्रायकोग्रामा बॅक्ट्री, ट्रायकोग्रामा जापोनिकम व ट्रायकोग्रामा प्रिटिऑसम उपयोगी ठरतात. हे कार्ड कापूस, ज्वारी, मका, उस, टोमॅटो, भेंडी, वांगे या पिकांमध्ये पेरणीपासून ४०-४५ दिवसांनी २-३ कार्ड प्रति एकरी वापरावे. 

महत्त्वाची टीप - 

  • ट्रायकोकार्डवरील पॅरासिटीझमचे प्रमाण ८०-९० टक्के असले पाहिजे. हे कार्ड तयार झाल्यापासून ३५-४० दिवसापर्यंत वापरावे. ट्रायकोकार्ड खरेदी करतेवेळी परोपजीवी कीटक बाहेर पडण्याची तारीख बघून घ्यावी. मुदतीपूर्वीच वापरावे. ट्रायकोकार्डवरील आखलेल्या दहा पट्ट्या कात्रीने हळुवार कापून हे १० तुकडे पानाच्या खालील बाजूस सकाळी किंवा संध्याकाळी स्टेपल करावे. शेतात ट्रायकोकार्डचा वापर केल्यानंतर रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर करू नये. कार्ड वापरल्यामुळे पतंगवर्गीय किडींचा अंडी अवस्थेतच नाश होतो. 
  • ट्रायकोकार्ड प्रखर सूर्यप्रकाश, कीटकनाशके, मुंग्या आणि पालीपासून दूर ठेवा. 
  • ट्रायकोकार्ड हे कृषी विद्यापीठ किंवा शासन मान्य लॅब यांच्याकडून विकत घ्यावे 

कामगंध सापळे (फेरोमोन्स सापळे) ः 
यामध्ये कीटकांच्या मिलनादरम्यानच्या गंधासारखा कृत्रिम गंध वापरला जातो. त्याकडे नर पतंग आकर्षित होऊन सापळ्यात अडकतात. 

सापळ्याची रचना ः 
या सापळ्याच्या वरील बाजूला एक छप्पर असून, त्याखाली एका खाचेमध्ये लिंग प्रलोभन (सेप्टा) बसवले जाते. त्याचे पाऊस व सूर्यप्रकाशापासून संरक्षण होते. लिंग प्रलोभन पॅकेटमधून काढल्यानंतर २०-२५ दिवसापर्यंत टिकतो. 

सापळा वापरण्याची पद्धत - 

  • पिकाच्या उंचीपेक्षा २ ते ३ फूट उंचीच्या मजबूत काठ्या शेतात लावून घ्याव्यात. त्यावर प्लॅस्टिक पिशवीचे टोक जमिनीकडे येईल, अशा प्रकारे काठीला बांधावा. अत्यंत स्वच्छ हाताने त्यात लिंग प्रलोभन (सेप्टा) बसवावे. 
  • सापळ्यात अडकलेले पतंग ठराविक काळाने नष्ट करावेत. 
  • पाने खाणाऱ्या अळीच्या सर्वेक्षणासाठी २-५ व मास ट्रॅपिंगसाठी १५ कामगंध सापळे हेक्टरी लावावेत. 

अळीसाठी वापरण्यात येणारे फेरोमोन ल्युर 

कीटकांचे नाव  ल्युर 
लष्करी अळी एफ ए डब्ल्यू ल्युर 
शेंडे व फळ पोखरणारी अळी लुसिनल्युर 
ठिबक्यांची बोंडअळी व्हिटल्युर 
हिरवी घाटेअळी हेक्झाल्युर 
गुलाबी बोंडअळी पेक्टिनोल्युर 
तंबाखूवरील पाने खाणारी अळी स्पोडोल्युर 

एस. सी. बोकन (पीएच.डी. स्कॉलर), ९९२१७५२००० 
डॉ. बी. व्ही. भेदे (सहायक प्राध्यापक), ७५८८०८२०२८ 

(कृषी कीटकशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी.)


इतर कृषी सल्ला
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...
या आठवड्यात ढगाळ, थंड, कोरडे हवामान...महाराष्ट्राच्या मध्य भागावर पूर्व व पश्‍चिम...
सुधारित पद्धतीने करा हळद काढणीसर्वसाधारणपणे जातीपरत्वे हळद काढण्यास ७ ते ९...
असे करा संत्रा बागेत आंबिया बहरासाठी खत...संत्रा-मोसंबी बागेपासून आर्थिक उत्पादन...
कृषी सल्लावाल  फुलोरा अवस्था वाल पिकावरील शेंगा...
तुरीवरील शेंगमाशीचे नियंत्रणतूर हे महाराष्ट्रातील प्रमुख डाळवर्गीय पीक आहे....
भविष्यासाठी नद्या जपण्याची गरजप्रत्यक्ष जीवनामध्ये हवामानाचे विविध बदल जाणवून...
फळबागेत आच्छादन कराफळपिकांमध्ये साधारणपणे १० अंश सेल्सिअसपेक्षा...
अशी करा नवीन द्राक्ष लागवडीची तयारीद्राक्ष लागवडीसाठी हा कालावधी महत्त्वाचा आहे....
राज्यात थंडीचे प्रमाण सामान्य राहील सह्याद्री पर्वतरांगांवर हवेचा दाब १०१४...
एल निनो म्हणजे नेमके काय ?हवामानाविषयी माहितीमध्ये सातत्याने ऐकू येणाऱ्या...
गारपीटग्रस्त संत्रा बागेसाठी उपाययोजनामराठवाड्यातील काही भागांसह विदर्भात पुन्हा पाऊस व...
असे करा आंब्यावरील तुडतुड्यांचे नियंत्रणलांबलेल्या पावसामुळे आंबा पिकातील पालवीचा कालावधी...
असे करा वाढीच्या अवस्थेनुसार गहू...गव्हाच्या अधिक उत्पादनासाठी योग्य पाणी...
असे करा गव्हावरील तांबेरा रोगाचे...गहू पिकाचा हंगाम सुरू होऊन दोन महिने उलटून गेले...
असे करा ज्वारी, गव्हावरील खोडमाशीचे...रब्बी हंगामातील ज्वारी व गहू पिकावर खोडमाशीचा...
असे करा करडईवरील मावा किडीचे व्यवस्थापन...करडईवर जगामध्ये  एकूण ७९ प्रकारच्या किडीची...
कृषी सल्ला : तूर, हरभरा, ज्वारी, कांदा...तूर शेंगा पक्वतेची अवस्था शेंग माशी, घाटे अळी...
लिंबूवर्गीय फळपीक सल्लासंत्रा-मोसंबी आंबे बहराचे नियोजन या वर्षी अगदी...
असे करा गहू पिकावरील खोडमाशी व मावा...गहू पिकात बुटक्या आणि मध्यम बुटक्या वाणांचा...