agriculture stories in marathi , Turbulence creates ice in clouds | Agrowon

ढगातील हिमकणांच्या निर्मितीची प्रक्रिया मोजली

वृत्तसेवा
शनिवार, 16 नोव्हेंबर 2019

एकत्रित प्रकारच्या ढगांमध्ये हवेच्या उभ्या प्रवाहामुळे बर्फाची निर्मिती वाढते. हा सहसंबध सैद्धांतिकदृष्ट्या खूप आधीच मांडण्यात आला असला, तरी त्याची निसर्गामध्ये पहिल्यांच प्रचिती आली आहे. लेइब्निझ इन्स्टिट्यूट फॉर ट्रोपोस्फेअरीक रिसर्च (ट्रोपोज) येथील संशोधकांनी लेसर आणि रडार उपकरणाच्या साह्याने हवेच्या उभ्या प्रवाहाचे वेग मोजला असून, पातळ एकत्रित ढगांमध्ये बर्फाची निर्मिती होताना मोजली आहे. हे संशोधन ‘नेचर रिसर्च’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

एकत्रित प्रकारच्या ढगांमध्ये हवेच्या उभ्या प्रवाहामुळे बर्फाची निर्मिती वाढते. हा सहसंबध सैद्धांतिकदृष्ट्या खूप आधीच मांडण्यात आला असला, तरी त्याची निसर्गामध्ये पहिल्यांच प्रचिती आली आहे. लेइब्निझ इन्स्टिट्यूट फॉर ट्रोपोस्फेअरीक रिसर्च (ट्रोपोज) येथील संशोधकांनी लेसर आणि रडार उपकरणाच्या साह्याने हवेच्या उभ्या प्रवाहाचे वेग मोजला असून, पातळ एकत्रित ढगांमध्ये बर्फाची निर्मिती होताना मोजली आहे. हे संशोधन ‘नेचर रिसर्च’ या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

ढगाच्या विविध प्रकारच्या थरांमध्ये हवेचा उभा प्रवाह गेल्यास त्यामध्ये गारांची निर्मिती होते. अशा ढगांमध्ये हिमकण, पाण्याचे बाष्प आणि त्याचवेळी अतिशीत असे द्रवकण असतात. पृथ्वीवरील हवामान आणि जल साखळीतील या सर्वात महत्त्वाच्या या घटकांचा अभ्यास लेइब्निझ इन्स्टिट्यूट फॉर ट्रोपोस्फेअरीक रिसर्च (ट्रोपोज) येथे करण्यात येत आहे. या प्रक्रियेमध्ये कार्यान्वित असलेल्या हवेतील धुलिकण, हवेचे प्रवाह आणि सूक्ष्मभौतिकी प्रक्रिया यांचा समावेश असतो. या बाबींचे एकमेकांशी अत्यंत गुंतागुंतीचे संबंध आहेत.

ढगांच्या आजवर सर्वात दुर्लक्षित असलेल्या प्रकारावर विशेषतः २ ते ८ कि.मी. उंचीवरील मोठ्या क्षेत्रावर पसरलेल्या; पण १०० ते २०० मीटर इतक्या उभ्या जाडीच्या व हिमकणांचे प्रमाण अत्यंत कमी (काही मायक्रोग्रॅम प्रतिघनमीटर) असलेल्या ढगांवर या अभ्यासामध्ये लक्ष केंद्रित केले. या ढगाच्या पातळ थरातून लेसर किरण, रडार आणि डॉपलर लिडार यांच्या साह्याने मोजमाप केले. हवेचा उभा प्रवाह, त्यातून होणारी चक्राकार स्थिती आणि बर्फकणांची निर्मिती यांचे एकमेकाशी असलेला संबंध मोजण्यात आला.
त्याविषयी माहिती देताना ट्रोपोज येथील डॉ. जोहान्स बुहल म्हणाले, की अधिक ताकदवान, पण पातळ ढगाला जेव्हा उभ्या हवेच्या प्रवाहाद्वारे हलवून टाकले जाते, त्यावेळी त्यातून अधिक हिमकणांची निर्मिती होते. हा संबंध ज्यावेळी ढग वजा १२ अंश सेल्सिअस इतके थंड असताना मोजण्यात आले होते. पुढील टप्प्यामध्ये हिमकणांचे स्फटिक तयार होणे ते त्याचे हिमवर्षावामध्ये रूपांतर होणे या टप्प्याचा अभ्यास करण्यात येणार आहे.


इतर ताज्या घडामोडी
कोल्हापुरात पुष्प प्रदर्शनास प्रारंभकोल्हापूर  : गार्डन्स क्लब आणि कोल्हापूर...
कळवण येथे शेतकरी संघटनेचे निर्बंधमुक्ती...नाशिक  : शेतकरी संघटनेचे संस्थापक शरद जोशी...
नुकसानीमुळे पीककर्जाकडे शेतकऱ्यांचा कल पुणे ः अतिपावसामुळे खरीप पिकांचे नुकसान...
सटाणा शहरात कचऱ्यापासून होणार...नाशिक : सटाणा शहराने स्वच्छतेच्या बाबतीत...
पुणे जिल्हा परिषद अध्यक्ष पदासाठी आज...पुणे ः पुणे जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्ष पदासाठी...
औरंगाबाद, जालना, बीड जिल्ह्यांत कापूस...औरंगाबाद : आधी दुष्काळाचा ताण, त्यानंतर...
पुणे जिल्ह्यात ग्रामपंचायतींच्या...पुणे ः जिल्ह्यात पुढील वर्षी जुलै ते डिसेंबर २०२०...
काळ्या ज्वारीमुळे शासकीय खरेदीला ब्रेकअमरावती  ः अचलपूर खरेदी विक्री संघाला ज्वारी...
मराठवाड्यातील १४ लाख ५५ हजार हेक्‍टरवर...उस्मानाबाद : मराठवाड्यातील आठही जिल्ह्यांत १४ लाख...
अकोल्यात सोयाबीन पोचले ४१०० पर्यंतअकोला ः येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत सोयाबीनला...
माकडांच्या उच्छादामुळे बोराच्या बागेचे...मानोरा जि. वाशीम ः तालुक्यातील  कारखेडा...
वाळवा तालुक्‍यात द्राक्ष उलाढालीत सात...वाळवा, जि. सांगली : अतिवृष्टीने द्राक्षशेतीचे...
कोल्हापूर जिल्ह्यात बँकांना २५००...कोल्हापूर : ‘‘जिल्ह्यात सर्वच बॅंकांना २ हजार ४३०...
कांदा साठवणूक निर्बंधाचा फेरविचार करानाशिक : गेल्या आठवड्याच्या तुलनेत या आठवड्यात...
नांदेड विभागातील १ लाख ८५ हजार टन उसाचे...नांदेड : चार जिल्ह्यांतील ८ कारखान्यांनी यंदाच्या...
चुकीच्या तापमान नोंदीमुळे रत्नागिरीतील...रत्नागिरी  : जिल्ह्यात आंबा, काजू पिकांसाठी...
जागते रहो... कांदाचोरांचा अजून सुळसुळाट...फलटण शहर, जि. सातारा   ः सध्या...
सांगली जिल्ह्यात हळद पिकावर कंदकुज,...सांगली  ः महापूर आणि अतिवृष्टीमुळे कंदकुज...
ओला दुष्काळ जाहीर न केल्यास आंदोलन करू...कोल्हापूर   ः दक्षिण महाराष्ट्रात ओला...
खानदेश, मराठवाडा, विदर्भातील काही...पुणे  ः राज्यातील काही भागांत ढगाळ हवामान...