agriculture stories in marathi types of green house gases | Agrowon

हरितगृह वायू कोणते?

सतीश कुलकर्णी
सोमवार, 17 फेब्रुवारी 2020

मागील लेखामध्ये हरितगृह परिणाम म्हणजे काय, ते आपण पाहिले. या लेखामध्ये हरितगृह वायू व त्याचे वातावरणावरील परिणाम यांचा आढावा घेऊ. 

क्योटो प्रोटोकॉलप्रमाणे मुख्य सहा हरितगृह वायू पुढीलप्रमाणे.
कार्बन डायऑक्साईड, मिथेन, नायट्रस ऑक्साईड, हायड्रोफ्लुरोकार्बन, पेरफ्लुरोकार्बन आणि सल्फर हेक्साफ्लुरॉईड.
त्यातील तीन वायूचे प्रमाणे हे मुख्यतः मानवी कार्यपद्धतीमुळे सातत्याने वाढत असून, ते अधिक उष्णता रोखत आहेत. त्याचा परिणाम नैसर्गिक हरितगृह परिणामांवर होत आहे. परिणामी, जागतिक तापमानामध्ये वाढ होत असल्याने जागतिक काळजीचे विषय बनले आहेत.

मागील लेखामध्ये हरितगृह परिणाम म्हणजे काय, ते आपण पाहिले. या लेखामध्ये हरितगृह वायू व त्याचे वातावरणावरील परिणाम यांचा आढावा घेऊ. 

क्योटो प्रोटोकॉलप्रमाणे मुख्य सहा हरितगृह वायू पुढीलप्रमाणे.
कार्बन डायऑक्साईड, मिथेन, नायट्रस ऑक्साईड, हायड्रोफ्लुरोकार्बन, पेरफ्लुरोकार्बन आणि सल्फर हेक्साफ्लुरॉईड.
त्यातील तीन वायूचे प्रमाणे हे मुख्यतः मानवी कार्यपद्धतीमुळे सातत्याने वाढत असून, ते अधिक उष्णता रोखत आहेत. त्याचा परिणाम नैसर्गिक हरितगृह परिणामांवर होत आहे. परिणामी, जागतिक तापमानामध्ये वाढ होत असल्याने जागतिक काळजीचे विषय बनले आहेत.

मानवी कार्यपद्धती आणि हस्तक्षेप ः

  • औद्योगिकरणानंतर कोळशासह खनिज इंधनांच्या वाढत गेलेल्या वापरामुळे वातावरणामध्ये कार्बन डायऑक्साईड (वातावरणातील आयुष्यकाळ १०० वर्षे) , कार्बन मोनॉक्साईड उत्सर्जित होतो.
  • शेतीतील पिकांचे अवशेष कुजणे व पशुपालनातील मलमूत्र यातून मिथेन (वातावरणातील आयुष्यकाळ १२ वर्षे) उत्सर्जित होतो.
  • वातानुकुलनासह शितगृहे व अन्य सुविधा यामुळे फ्लुरोकार्बनचे उत्सर्जन वाढते. त्यांचे वातावरणातील १०० ते ३२०० वर्षे इतके आहेत. म्हणजेच एकदा उत्सर्जित झालेला हा वायू तितका काळ वातावरणात राहतो.
  • विविध हरितगृह वायूंचे आयुष्यकाळ आणि औद्योगिकरणापूर्वी आणि २०११ मधील तीव्रता याविषयी अधिक माहिती तक्ता क्र. १ मध्ये दिलेली आहे.

विविध हरितगृह वायूंचे आयुष्यकाळ आणि तीव्रता

हरितगृह वायू रासायनिक सूत्र वातावरणातील आयुष्यकाळ (वर्षे) उत्सर्जित होण्याचे स्रोत औद्योगिकरणा
आधीची तीव्रता (ppb)
२०११ मधील तीव्रता (ppb)
कार्बन डायऑक्साईड CO2 100* खनिज इंधनाचे ज्वलन, जंगलांचा ऱ्हास, सिमेंट उत्पादन 278,000 390,000 (in 2011)
मिथेन CH4 12 खनिज इंधनाची निर्मिती, कृषी, कचरा अवशेषांचे कुजणे 722 1,803 (in 2011)
नायट्रस ऑक्साईड N2O 114 खतांचा वापर, खनिज इंधने आणि बायोमास ज्वलन, औद्योगिक प्रक्रिया 271 324 (in 2011)
क्लोरोफ्लुरोकार्बन -12 (CFC-12) CCl2F2 100 रेफ्रिजरंट 0 0.527
हायड्रोफ्लुरोकार्बन -23 (HFC-23) CHF3 270 रेफ्रिजरंट 0 0.024
सल्फर हेक्साफ्लुरॉईड SF6 3,200 विद्यूत ऊर्जा वहन 0 0.0073
नायट्रोजन ट्रायफ्लुरॉईड NF3 740 अर्धवाहकांची निर्मिती 0 0.00086
टीप ः कार्बन डायऑक्साईडसारखे काही वायू हे नैसर्गिक प्रक्रियेबरोबरच मानवी प्रक्रियेमुळे तयार होतात. CO2 हा वायू सामान्यतः पीपीएम ( दहा लाखातील एक भाग) या प्रमाणात मोजला जातो. कारण तो अन्य वायूंच्या तुलनेमध्ये १००० पटीने अधिक हानिकारक आहे. वरील तक्क्यांमध्ये एकसमानतेसाठी CO2 चे प्रमाणही अन्य वायूप्रमाणे पीपीबी (अब्जातील एक भाग) तीव्रतेमध्ये मांडण्यात आले आहे.
( स्रोत ः IPCC, पाचवा अहवाल, 2014)

 


इतर ताज्या घडामोडी
नगरला भाजी खरेदीसाठी पुन्हा लोकांची...नगर ः भाजी खरेदीसाठी लोक गर्दी करीत असल्यामुळे...
घनसावंगी तालुक्यात गारपीटीचा पुन्हा...घनसावंगी, जि.जालना : कोरोना संसर्गामुळे बंदने...
अकोला : शेतमालाची नोंदणी कृषी विभागाकडे...अकोला  ः ‘कोरोना’मुळे सर्वत्र संचारबंदी लागू...
पंढरपूर भागात ऐन बहरातील शेवग्याला कोयताकरकंब, जि. सोलापूर ः ‘कोरोना’मुळे सर्वच...
हिंगोलीत वाहन परवान्यासाठी स्वतंत्र कक्षहिंगोली ः राज्यात कोरोना विषाणूचा प्रसार होऊ नये...
नगर : काही ठिकाणी 'खासगी'कडून दूध...नगर  ः कोरोना विषाणू संसर्गाच्या...
सोलापुरात `फोन करा अन किराणा माल,...सोलापूर : कोरोना विषाणूचा संसर्ग होऊ नये, यासाठी...
अकोल्यात भाजीपाला विक्रीसाठी...अकोला ः गेल्या काही दिवसांपासून ‘कोरोना’...
विदर्भ, मराठवाड्यातील शेतकऱ्यांना...मुंबई : राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम २०१३...
परभणी शासकीय दुग्धशाळेत दूध संकलनात वाढपरभणी ः ‘कोरोना’ विषाणू संसर्गाच्या पार्श्वभूमीवर...
जळगावातून उत्तर भारताकरिता केळीची...जळगाव  ः जिल्ह्यातून केळीची उत्तर भारतासह...
कऱ्हाडमध्ये मिळतोय घरपोच भाजीपाला  कऱ्हाड, जि.सातारा  :  कऱ्हाड शहरातील...
जीवनावश्यक वस्तूंचा पुरवठा सुरळीत ठेवा...सोलापूर : ‘कोरोना’ विषाणूंच्या प्रार्दुभावाला...
सोलापूरात ‘कोरोना’बाबत माहितीसाठी...सोलापूर : ‘कोरोना’ विषाणूच्या प्रतिबंधासाठी...
सोशल मीडियाच्या मदतीने ढोबळी मिरचीची...जळगाव ः कोरोना विषाणूच्या संकटामुळे परराज्यातील...
खुद्द पंतप्रधानांनी साधला नायडू...पुणे : ‘‘तुम्ही स्वतःची नीट काळजी घेत आहात ना,...
निफाडमध्ये पावसाच्या तडाख्यात...नाशिक : चालू वर्षी निसर्गाच्या लहरीपणामुळे...
औरंगाबादेत शेतकरी गटांची फळे, धान्य...औरंगाबाद : जिल्ह्यातील जवळपास चाळीस गावांतील...
अकोला ः केळी उत्पादकांसाठी मार्ग काढा;...अकोला ः कोरोना विषाणूचा प्रादुर्भाव...
तयार बेदाणा बॉक्स नसल्याने ठेवायचा कोठे...सांगली : जिल्ह्यात बेदाणा उत्पादन अंतिम टप्प्यात...