Agriculture stories in Marathi, use of minerals in animal diet , AGROWON, Maharashtra | Page 2 ||| Agrowon

जनावरांच्या आहारात असावीत जीवनसत्त्वे
अजय गवळी, प्रणिता सहाणे
रविवार, 17 सप्टेंबर 2017

जनावरांची निकोप वाढ आणि शरीर क्रियेसाठी आहारातून आवश्यक जीवनसत्त्वांची गरज असते. त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांचे स्वास्थ्य बिघडते. ही पोषणद्रव्ये सेंद्रिय संयुक्त पदार्थ असून शरीरवाढीसाठी, शरीर स्वास्थ्यासाठी अतिशय अल्प प्रमाणात लागतात. त्यांनाच ‘जीवनसत्त्वे’ म्हणतात

जनावरांची निकोप वाढ आणि शरीर क्रियेसाठी आहारातून आवश्यक जीवनसत्त्वांची गरज असते. त्यांच्या कमतरतेमुळे जनावरांचे स्वास्थ्य बिघडते. ही पोषणद्रव्ये सेंद्रिय संयुक्त पदार्थ असून शरीरवाढीसाठी, शरीर स्वास्थ्यासाठी अतिशय अल्प प्रमाणात लागतात. त्यांनाच ‘जीवनसत्त्वे’ म्हणतात

  • जीवनसत्त्वे ही शरीरातील उतींमध्ये नैसर्गिक चयापचयासाठी अल्प प्रमाणात आवश्‍यक असतात.
  • जीवनसत्त्वांचा अभाव असल्यास विशिष्ठ रोग होतात. जीवनसत्त्वांचा साठा करून ठेऊ शकत नाही; कारण हवेशी संपर्क आल्यास ती नष्ट होतात.
  • काही जीवनसत्त्वे शरीरातच तयार होतात, तर काही आहारातून घ्यावी लागतात. काही जीवनसत्त्वे आहारातून मिळत नाहीत, त्याच्या अभावाने रोग होतात. 

स्निग्धात विरघळणारी जीवनसत्त्वे 
जीवनसत्त्व अ 
फायदे :

  • पचनसंस्थेच्या अवयवांचा आतील स्तर चांगला रहातो.
  • वाढ, रोग प्रतिकारक शक्ती आणि प्रजननक्षमता अबाधित ठेवण्यासाठी उपयोगी.

अभाव :

  • रातआंधळेपणा येतो,
  • वार न पडणे, जनावर उशिरा माजावर येणे, स्रीबीजांड बाहेर पडण्याची क्रिया लांबणे. मुका माज दिसतो.

उपलब्धता  :   

  • हिरवी मका, हिरवे गवत, दूध, गाजर

जीवनसत्त्व ड
फायदे :    
हे कॅल्शियम व स्फुरदाचे रक्तात रूपांतर करण्यासाठी आवश्यक असते.    
अभाव : 

  • मुडदूस रोग होतो. रक्तातील कॅल्शियम व स्फुरदाचे शोषण योग्य प्रकारे होत नाही. 
  • दातांचा विकार व हाडे ठिसूळ बनतात.
  • गुडघ्यामध्ये पोकळी, सांध्याचा आजार दिसतो.

उपलब्धता :

  • जनावरे काही वेळ कोवळ्या उन्हात बांधावीत.
  • उन्हात वाळलेले गवत भरपूर प्रमाणात द्यावे.

जीवनसत्त्व इ 
फायदे :

  • जीवनसत्त्व इ व सेलेनियमचा संयुक्त पुरवठा केल्यास जनावरे उलटण्याचे प्रमाण कमी होते.
  • शरीर निकोप ठेवण्यासाठी तसेच कातडी निरोगी ठेवण्यासाठी फायद्याचे आहे.
  • प्रजननासाठी आवश्यक

अभाव :

  •  हृदयाच्या स्नायुवर विपरीत परिणाम होतो.
  •  कमतरतेमुळे प्रजनन व वंधत्वाचे रोग होतात.
  •  जनावर माजावर येत नाही.

उपलब्धता : 

  • प्रजनन क्षमतेची उणीव दिसून आल्यास जीवनसत्त्व इ.चे इंजेक्शन द्यावे.
  • योग्य प्रमाणात चारा व धान्य पदार्थ आहारात असावेत. 

जीवनसत्त्व के : 
फायदे :

  • रक्त गोठविण्यासाठी फायदेशीर

अभाव :

  • जखमेतून रक्त स्राव जास्त होतो.

उपलब्धता : 

  •  सर्व प्रकारचा हिरवा चारा जनावरांच्या आहारात द्यावा.
  •  हे जीवनसत्त्व खाद्यातून द्यावे लागते.

पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे
जीवनसत्त्व ब :
फायदे     

  • मज्जातंतू कार्यान्वीत होण्यासाठी फायद्याचे.
  • चयापचयाच्या क्रियेला चालना देण्यासाठी महत्त्वाचे.

अभाव :

  • मज्जातंतू सुजतात, स्नायुंची हालचाल होत नाही.

उपलब्धता :

  • इंजेक्शनद्वारे जीवनसत्त्व ब दिले जाते.

जीवनसत्त्व क : 
फायदे     

  • रोगप्रतिकारशक्ती तसेच जखमा भरून येण्यासाठी फायदेशीर आहे.

अभाव :

  • स्कर्व्ही हा रोग होतो.

उपलब्धता :
इंजेक्शनद्वारे जीवनसत्त्व क दिले जाते.
टीप : पशुतज्ज्ञांकडूनच जनावरांना जीवनसत्त्व पुरविणारे इंजेक्शन द्यावे.

संपर्क : अजय गवळी :८००७४४१७०२ 
प्रणिता सहाणे : ८६००३०१३२९२. 

(प्रणिता सहाणे या ए.बी.एम.कॉलेज, गुंजाळवाडी पठार जि. नाशिक येथे तर अजय गवळी हे के. के. वाघ जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक येथे कार्यरत आहेत) 
 

इतर कृषिपूरक
जनावरांतील पोटफुगीकडे नको दुर्लक्षपोटफुगीने त्रस्त असलेले जनावर सारखे ओरडते....
जनावरांना होते घाणेरीची विषबाधा मोकळ्या कुरणात जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती...
‘पोल्ट्री वेस्ट’ने भागवली विजेची...परभणी येथून पशुवैद्यकशास्त्राची पदवी, त्यानंतर...
गोठ्याची स्वच्छता ठेवा, माश्यांवर...गोठ्यामध्ये अस्वच्छता असल्यास माश्यांचा...
गाभण जनावरांकडे द्या लक्षपावसाळी काळात वातावरणात बदल होत असतात....
जनावरांच्या आरोग्याकडे द्या लक्ष गोठ्यातील ओलसर व कोंदट वातावरणामुळे जनावरांच्या...
प्रक्रियेतून वाढवा कोरड्या चाऱ्याची...निकृष्ट दर्जाच्या कोरड्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून...
चिकन, मांस विक्रीसाठी गुणवत्ता नियमचिकन, मांस विक्रेत्यांना परवाना घेण्यासाठी...
निवड दुधाळ गाई, म्हशींची...दुग्ध व्यवसायासाठी गाई, म्हशींची निवड करताना...
कोवळ्या ज्वारीच्या विषबाधेपासून जनावरे...कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने...
कोंबड्यांच्या आरोग्याकडे द्या लक्षपावसाळ्यात मुख्यतः शेड, खाद्य,पाणी आणि लिटरचे...
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...
जनावरांना द्या पुरेसा आहार, पाणीजनावरांना आपण गरजेनुसार पाणी देण्याऐवजी आपल्या...
दूध गुणवत्तावाढीसाठी सुप्त कासदाह टाळादुधाळ जनावरांमध्ये साधारणपणे १० ते १२ टक्के या...
सक्षम करा दुग्धव्यवसाय डेअरी हा व्यवसाय म्हणून पाहावा. त्याचे अर्थकारणही...
वाढत्या तापमानात गाई, म्हशींचे आरोग्य...सध्या काही भागांत प्रमाणापेक्षा उष्ण तापमान व...
खाऱ्या पाण्याचा जनावरांच्या आरोग्यावर...खारे पाणी जनावरांची कार्यक्षमता, उत्पादनक्षमता...
भारतातील आधुनिक मधमाश्‍या पालनाचा इतिहासजागतिक मधमाश्‍या दिन विशेष भारतीय उपखंड हे...
तुती लागवडीत आच्छादन करा, संरक्षित पाणी...तुती लागवड तसेच रोपवाटिकेत काळे पॉलिथीन आच्छादन...
शेततळ्यातील मत्स्यशेती शेततळ्यात पाणलोट क्षेत्रातून येणाऱ्या...