agriculture stories in MarathiDeep-seabed mining lastingly disrupts the seafloor food web | Agrowon

सागरी अन्नसाखळीवर होतोय मानवी हस्तक्षेपाचा परिणाम

वृत्तसेवा
मंगळवार, 13 ऑक्टोबर 2020

दुर्मिळ धातूंच्या शोधासाठी गेल्या काही वर्षामध्ये सागरी तळाशी होणाऱ्या खोदकामांचा परिणाम समुद्रातील अन्नसाखळीवर मोठ्या प्रमाणात होतो.

दुर्मिळ धातूंच्या शोधासाठी गेल्या काही वर्षामध्ये सागरी तळाशी होणाऱ्या खोदकामांचा परिणाम समुद्रातील अन्नसाखळीवर मोठ्या प्रमाणात होत असल्याचे मॅक्स प्लॅंक सागरी सूक्ष्मजीवशास्त्र संस्थेच्या संशोधनात पुढे आले आहे. सध्या अशा खोदकामासंदर्भात स्पष्ट असे कोणतेही निकष, नियम वा निर्बंध नसल्याचा फायदा उचलला जात आहे. मात्र, या गोष्टीचा दीर्घकालीन परिणाम सागरी तळाशी असलेली कर्बाच्या साखळी व सूक्ष्मजीवांवर होत आहे.

सागरी तळ ही सर्वसामान्यांच्या दृष्टीने अत्यंत दूरची आणि दुर्लक्ष करण्याजोगी बाब असली तरी नैसर्गिकरित्या हा रहिवास आपल्या जीवनाशी जागतिक कार्बन साखळीच्या माध्यमातून जोडला गेलेला आहे. या सागरी तळाशी असलेल्या विविध महत्त्वाच्या धातूंचे (पॉलीमेटॅलिक) आर्थिक मूल्य लक्षात आल्याने या रहिवासामध्ये माणसांद्वारे मोठे छेडछाड केली जात आहे.

आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या गटामध्ये जर्मनीतील मॅक्स प्लॅंक सागरी सूक्ष्मजीवशास्त्र संस्थेतील शास्त्रज्ञ तान्जा स्ट्रॅटमॅन आणि स्कॉटलॅंड येथील हेरीयॉट- वॉट विद्यापीठातील डॅनियल डी जोंग यांच्यासह नेदरलॅंड येथील युट्रेच्ट विद्यापीठातील संशोधकांचा समावेश होता. या संशोधकांनी पेरू येथील सुमारे ३ हजार कि.मी. सागरी किनाऱ्यालगतच्या सागरी तळाशी असलेल्या अन्नसाखळीचा अभ्यास केला.
त्यावर विविध खोदकामांचा होणारा परिणाम तपासला. सूक्ष्मजीवांच्या माध्यमातून होणाऱ्या कर्बाच्या साखळीचा परिणाम मोठ्या सजीवांवर तुलनेने कमी होतो.

  • या आधी १९८९ मध्ये जर्मन संशोधकांनी सागरी तळाशी असलेल्या मॅंगेनीजयुक्त खडकांचा सुमारे ४०० मीटरपर्यंतचा थर सुमारे ३.५ कि.मी. अंतरापर्यंत नांगरांच्या साह्याने खरवडून त्याच्या होणाऱ्या परिणामांचा अभ्यास केला होता. या प्रकरणाला २६ वर्षापेक्षा अधिक काळ उलटून गेला असला तरी त्याचे परिणाम अद्याप या विभागात दिसत असल्याचे स्ट्रॅटमॅन सांगतात. त्या अभ्यासामध्ये सूक्ष्मजीवांच्या संख्येवर आणि घनतेवरील परिणाम तपासला होता. आता या नव्या संशोधनामध्ये कार्बन साखळी आणि अन्नसाखळी यावरील परिणामांचा विचार केला आहे.
  • या प्रदेशातील परिस्थितिकीमध्ये एकूण कार्बनचे प्रमाण लक्षणीयरित्या कमी झाले आहे. त्याचा फटका अन्नसाखळीतील महत्त्वाच्या अशा सूक्ष्मजीवांच्या संख्येला बसला आहे.
  • वास्तविक सूक्ष्मजीव हे त्यांच्या वेगवान वाढीसाठी ओळखले जातात. त्यामुळे अशा कोणत्याही हस्तक्षेपानंतर होणाऱ्या परिणामातून सावरून त्यांची वाढ वेगाने होण्याची शक्यता गृहित धरण्यात आली होती. मात्र, कार्बन साखळीमध्ये एक तृतीअंशपेक्षा अधिक घट झाली असल्याचे समोर आले आहे.
  • अर्थात, काही सूक्ष्मजीवांची वाढ त्यांच्या मूळ पातळीवर आली असली तरी अन्य अनेक सूक्ष्मजीव त्यातून सुधारू शकलेले नाहीत. परिणामी येथील जैवविविधतेमध्ये घट झाली असल्याचे डी जोंग यांनी सांगितले.

सागरी तळ हे हवामान बदलासाठी संवेदनशील

  • खोदकाम केलेल्या सागरी तळातील प्राण्यांमुळे निर्माण झालेल्या कर्ब स्रोतामध्ये बदल झाला. सामान्यतः हे जीव सागरी तळाशी वाढणाऱ्या खडक चुऱ्यावर (detritus) वाढणाऱ्या वनस्पती , सूक्ष्मजीव, जिवाणूंवर खाद्यासाठी अवलंबून असतात. खोदकामामुळे या सूक्ष्मजीवांच्या संख्या किंवा घनतेमध्ये लक्षणीय घट झाली.
  • भविष्यातील हवामानांचा अंदाज लक्षात घेता सागरी तळाशी आणखी उलथापालथ होण्याची शक्यता तपासावी लागणार असल्याचे मत या विषयावर पीएच. डी. करत असलेल्या संशोधिका डी. जोंग यांनी व्यक्त केली.
  • सागरी तळाचा केवळ १५ सेंमी थर किंवा गाळ हलवला गेला तरी त्याचा होणारा परिणाम हा गुणनमात्रेमध्ये होतो. परिणामी त्यातून सुधारणा होण्याचा काळही लक्षणीयरित्या मोठा असतो.

इतर ताज्या घडामोडी
ट्रायकोडर्मा वापरण्याच्या पद्धतीट्रायकोडर्मा ही उपयुक्त बुरशी असून, ती रोपांच्या...
जनावरांचे पावसाळ्यातील व्यवस्थापनपावसाळ्यात होणाऱ्या वातावरणातील अचानक बदलामुळे...
खानदेशात अत्यल्प पेरणीजळगाव ः खानदेशात या महिन्यात अपवाद वगळता हवा तसा...
नांदेडमध्ये सोयाबीनचे क्षेत्र वाढण्याची...नांदेड : जिल्ह्यात यंदा चार लाख हेक्टरवर...
परभणीत १२.६४ टक्के पेरणीपरभणी ः जिल्ह्यात यंदाच्या (२०२१) खरीप हंगामात...
देशात वीज पडून दरवर्षी दोन हजार...पुणे : हरिताच्छादन कमी झाल्याने होणारी तापमान वाढ...
कांदा उत्पादक शेतकऱ्याचा प्रामणिकपणानाशिक : जगात प्रामाणिकपणा लोप पावत चालला असल्याची...
अन्नद्रव्यांवरून खतांचे व्यवस्थापन...गेवराई, जि. बीड : जमिनीतील उपलब्ध...
आंबेओहळ प्रकल्पात  ३० टक्के पाणीसाठाकोल्हापूर : आजरा तालुक्यात असलेल्या आंबेओहळ...
वनौषधी पानपिंपरीचे दर वाढल्याने...अकोला ः जिल्ह्यात सातपुड्याच्या पायथ्याशी अकोट,...
नुकसान टाळण्यासाठी  मिश्र पिकांवर भरराळेगाव, जि. यवतमाळ : गेल्या वर्षी कपाशीवर आलेली...
यवतमाळमध्ये अनधिकृत खतांचा साठा जप्तयवतमाळ : परवान्यात नसतानाही खतांचा अनधिकृतपणे...
सांगली जिल्ह्यात खरिपाची २५ टक्के...सांगली : जिल्ह्यात खरीप हंगामाचे सरासरी क्षेत्र २...
सूक्ष्म खाद्य उन्नयन योजनेसाठी अर्ज...वाशीम : जिल्ह्यात २०२०-२१ ते २०२४-२५ या...
पुण्याचा पर्यटन विकास आराखडा तयार करा पुणे : जिल्ह्याच्या पर्यटन विकासासाठी सविस्तर...
प्रताप सरनाईकांचे ठाकरेंना पत्र; ...मुंबई : शिवसेनेचे आमदार प्रताप सरनाईक यांनी...
काळानुरूप बदल स्वीकारा : नितीन गडकरीवर्धा : बाजार समित्यांनी केवळ शेतमाल खरेदी विक्री...
संत्रा आयात शुल्कप्रकरणी बांगलादेशशी...अमरावती : नागपुरी संत्र्याचा सर्वात मोठा आयातदार...
मॅग्नेट ः फलोत्पादन पिकांसाठी एकात्मिक...राज्यातील कृषी हवामान विभागनिहाय फळे, भाजीपाला व...
शेतीवरील आर्थिक ताण कमी करण्यासाठी...हरितक्रांतीनंतर काही दशकांमध्ये विपरीत परिणाम...