Agriculture story in marathi, Coccidiosis disease management in poultry birds | Agrowon

प्रतिबंधात्मक उपायातून टाळा कोंबड्यांतील रक्ती हगवण 

डॉ. श्रीकांत सरदेशपांडे 
बुधवार, 20 नोव्हेंबर 2019

रक्ती हगवण रोगावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून शेड स्वच्छ ठेवणे विशेषतः लीटरचे योग्य व्यवस्थापन ठेवणे आवश्यक असते. खाद्यांमध्ये रोग प्रतिबंधक औषधांचा वापर करून तसेच आजारी कोंबड्यांना वेगळे ठेऊन या रोगावर नियंत्रण मिळवता येते. 

‘आयमेरिया’ या एकपेशीय जंतूपासून रक्ती हगवण हा रोग होतो. लहान तसेच मोठ्या कोंबड्यांमध्ये हा रोग आढळतो. या रोगाच्या प्रादुर्भावामुळे मरतूक येऊन मोठ्या प्रमाणात आर्थिक नुकसान होते. 

रोगाचा प्रसार 

रक्ती हगवण रोगावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून शेड स्वच्छ ठेवणे विशेषतः लीटरचे योग्य व्यवस्थापन ठेवणे आवश्यक असते. खाद्यांमध्ये रोग प्रतिबंधक औषधांचा वापर करून तसेच आजारी कोंबड्यांना वेगळे ठेऊन या रोगावर नियंत्रण मिळवता येते. 

‘आयमेरिया’ या एकपेशीय जंतूपासून रक्ती हगवण हा रोग होतो. लहान तसेच मोठ्या कोंबड्यांमध्ये हा रोग आढळतो. या रोगाच्या प्रादुर्भावामुळे मरतूक येऊन मोठ्या प्रमाणात आर्थिक नुकसान होते. 

रोगाचा प्रसार 

  • खाद्य तसेच पाण्यामधून रोगजंतूचे उसिष्ट पोटात गेल्यामुळे प्रसार होतो. 
  • रोगग्रस्त कोंबड्यांच्या विष्ठेतून रोगकारक जंतूचे उसिष्ट शरीराबाहेर टाकले जाते, त्याच्या संपर्कात खाद्य आणि
  • पाणी आल्यास ते दूषित होते. हे दूषित खाद्य निरोगी कोंबडीने खाल्यास त्यांना रोगाचा संसर्ग होतो. 
  • रोगाचा प्रादुर्भाव झालेल्या शेडमध्ये काम करणाऱ्या कामगारांच्या चपलांना, कपड्यांना तसेच भांड्यांना रोगजंतू
  • असलेली विष्ठा लागते आणि हे कामगार दुसऱ्या निरोगी शेडमध्ये गेल्यावर तेथे या रोगाचा प्रसार होतो. 
  • उंदीर, घुशी, पाळीव प्राणी, झुरळे यांच्यामुळे देखील रोगप्रसार होतो. 

रोगाची लक्षणे 

  • लहान आतडे तसेच मोठ्या आतड्यांमध्ये रोगाची लक्षणे आढळतात. 
  • लहान पक्षात मोठ्या आतड्यात तर मोठ्या पक्षात लहान आतड्यात या रोगाची लक्षणे आढळतात. 

लहान कोंबड्यांतील लक्षणे 

  • पाण्यासारखे जुलाब होणे, विष्ठेबरोबर आव पडणे तसेच विष्ठा तांबड्या किंवा चॉकलेटी रंगाची दिसते. 
  • ॲनेमिया आढळून येतो. 
  • तुरा फिकट पडतो. 
  • हालचाल मंदावते आणि पुढे झुकून उभ्या राहतात. 
  • एका ठिकाणी घोळका करून उभे राहतात. 
  • पंख कोरडे, राठ आणि खाली पडल्यासारखे दिसतात. 
  • कोंबड्या डोळे झाकून उभे राहतात. 
  • भूक मंदावल्यामुळे खाद्य कमी खातात, त्यामुळे शरीर वाळत जाते. 
  • क्रॉप अवयव मोठा होतो. 
  • काही कोंबड्या रोगातून बरे होतात, पण त्यांची उत्पादन क्षमता कमी होते. 

मोठ्या कोंबड्यातील लक्षणे 

  • यांच्यात लहान आतड्यात हा रोग आढळतो. 
  • पंख राठ होतात तसेच तुरा फिकट होतो. 
  • भूक कमी होते त्यामुळे वजन घटते आणि कोंबड्या वाळत जातात. 
  • कोंबड्या फारच अशक्त झाल्यामुळे हालचाल करत नाहीत. 
  • पातळ जुलाब होणे तसेच चॉकलेटी रंगाची विष्ठा आढळून येते. 
  • रक्तपरीक्षणामध्ये रक्तातील साखरेचे प्रमाण कमी झालेले आढळते. 
  • रक्तातील तांबड्या पेशींची संख्या कमी झालेली आढळून येते. 

रोगनिदान 

  • रक्तमिश्रीत किंवा चॉकलेटी रंगाची विष्ठा. 
  • रोगग्रस्त कोंबड्यांची विष्ठा तपासल्यास, रोगकारक जंतूचे अस्तित्व दिसून येते. 

औषध उपयोगात कसे आणावे 

  • ज्यावेळेस कळपात रोग सुरू असतो, त्यावेळेस कोंबड्यांचे खाणे कमी होते, खाद्यावर वासना जात नाही. त्यामुळे
  • औषधाचा अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाही. त्यामुळे औषधे पाण्यातून द्यावीत. रोगाच्या प्रादुर्भावाच्या काळात ३-२
  • -३ या पद्धतीने वापरावीत. याचा अर्धा दिवस औषधयुक्त पाणी २ दिवस साधेपाणी नंतर ३ दिवस औषधयुक्त पाणी
  • पक्षांना उपलब्ध करावे. 

प्रतिबंधात्मक उपाय 

  • कोणतेही उपचार पशुवैद्यकांच्या मार्गदर्शनाखाली करावेत. 
  • शेडमधील ‘डीप लिटर’ ओले होणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. 
  • ओल्या झालेल्या डीप लिटरचा भाग काढून, त्या ठिकाणी नवीन लिटर टाकावे. त्यापूर्वी चुन्याची फक्की मारावी. 
  • शेडमधील डीप लिटर पायाने खालीवर करावे, म्हणजे हवा खेळती राहते. तसेच डीप लिटर कोरडे राहण्यास मदत होते. 
  • शेड स्वच्छ ठेवावे. 
  • शेडच्या बाहेर ‘फिटबाथ’ तयार करावे आणि त्यामध्ये पाय ठेवूनच शेडमध्ये प्रवेश करावा. बाथमध्ये चुना किंवा
  • फिनेलचे पाणी टाकावे. 
  • कमी जागेत जास्त कोंबड्या ठेवू नये. 
  • आजारी कोंबड्यांना वेगळे ठेवावे तसेच त्यांची विष्ठा गोळा करून लांब फेकून द्यावी. 
  • निरोगी आणि रोगग्रस्त कोंबड्यांचा एकमेकांशी संपर्क होऊ देऊ नये. 
  • भांडी तसेच उपकरणे निर्जंतुक करूनच वापरावीत. 
  • खाद्यांमध्ये रोग प्रतिबंधक औषधांचा वापर करावा. 

संपर्क ः डॉ. श्रीकांत सरदेशपांडे, ९६५७२५७८०४
सेवानिवृत्त पशुधन विकास अधिकारी 

 

 


इतर कृषिपूरक
व्यावसायिक गांडूळखत प्रकल्प उभारणीभाऊसाहेब गावात आल्याची बातमी समजली. सर्व बचत...
कृषी पर्यटन ः आव्हानात्मक पूरक व्यवसायवसंताच्या मनातील कृषी पर्यटनाच्या विचाराला...
ऋतुमानानुसार म्हशीतील प्रजनन व्यवस्थापनअधिक दूध उत्पादनाकरिता म्हशीमधील प्रजनन सक्षम...
जैवपुंज निर्मितीसाठी विविध कार्बन स्रोतपाण्याचे तापमान, सामू, विरघळलेला प्राणवायू...
जनावरांच्या आहारामध्ये पोषकद्रव्ये...दुधाळ जनावरांच्या शरीराची प्रसूतिदरम्यान झालेली...
मेंढ्यांची संवाद साधण्याची पद्धतमेंढ्यांचे आवाज हे खूप वेगवेगळ्या प्रकारचे असतात...
मत्स्यशेतीसाठी पाण्याची गुणवत्ता...मत्स्यशेती यशस्वी होण्यासाठी मत्स्य टाक्यांची...
वयानुसार पुरवा कोंबड्यांना संतुलित खाद्यकुक्कुटपालनामध्ये एकूण खर्चाच्या जवळ जवळ ६० ते ७०...
फळबागेला दिली शेळीपालनाची जोडअजगणी (ता. मालवण, जि. सिंधुदुर्ग) येथील जगदीश...
जनावरांतील गोचीड तापगोचीड कान, पंजा, उदर, बारीक व नाजूक त्वचा तसेच...
जाणून घ्या ग्राहक संरक्षण अधिनियम, १९८६ग्राहकांच्या तक्रारींचे त्वरित निवारण करण्यासाठी...
शेळ्यांना द्या समतोल आहार शेळीच्या प्रजननक्षमता वाढीस आहाराचे...
मेंढीपालनाचे वार्षिक वेळापत्रकगाभण मेंढ्यांकडे विशेष लक्ष द्यावे. नवजात...
असे करा जनावरांतील पोटफुगीला प्रतिबंधसर्वच मोसमामध्ये चांगल्या प्रतीचा चारा मिळेल अशी...
व्यवस्थापनाला मार्केटिंगची जोड देत...पॅालिहाउसमधील फूलशेतीसाठी एकेकाळी प्रसिद्ध असलेले...
आरोग्यदायी शेळीचे दूधशेळीच्या दुधाचे नियमित सेवन केल्याने आतड्यांवरील...
बहुगुणी कडुनिंबविविध प्रकारचे त्वचारोग जसे की, त्वचेवर खाज, पुरळ...
..अशी ओळखा दुधातील भेसळवाढत्या महागाईमुळे अनेकदा अन्नपदार्थांमध्ये भेसळ...
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांची काळजीसध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...