agriculture story in marathi, dapoli villagers done water conservation activities successfully to solve the problem of drinking water, ratnagiri | Agrowon

दापोलीतील नारगोली धरण झाले लोकसहभागातून गाळमुक्त 

मुझफ्फर खान 
शुक्रवार, 28 जून 2019

दापोली शहराच्या पाणीटंचाईवर कायमस्वरूपी मात करणे, पर्यावरणाचे संवर्धन करणे, 
धरण व व पाणलोट क्षेत्रातील शेतकऱ्यांना पर्यटनाच्या माध्यमातून उत्पन्नाचा आर्थिक स्रोत निर्माण करून करणे, नागरी व ग्रामीण भागातील लोकसहभागातून नावीन्यपूर्ण दापोली पॅटर्न राबविणे अशा विविध उद्देशांतून आम्ही नारगोली धरण पुनर्जीवन मोहीम हाती घेतली. त्याचे परिणाम भविष्यात निश्‍चित चांगलेच दिसतील. 
-स्वप्नील महाकाळ-९४२११३६१०६ 
पाणीपुरवठा अधिकारी 
दापोली नगरपंचायत 

‘एकीचे बळ मिळते फळ’ या म्हणीचा प्रत्यय दापोली (जि. रत्नागिरी) या शहरात आला. पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी दापोली नगरपंचायतीने लोकसहभागातून ५३ लाख रुपये उभे केले. सुमारे ९०० ग्रामस्थांनी गाळ काढण्याच्या कामात योगदान देत नारगोली धरण गाळमुक्त केले. शासनाचे विविध विभाग, सर्व राजकीय पक्ष, विविध संस्था यांच्या सहकार्यातून नावीन्यपूर्ण नागरी- ग्रामीण लोकसहभागाचा दापोली पॅटर्न राबविण्यात आला. या उपक्रमातून नगर पंचायतीने जल व्यवस्थापनाचा नवा आदर्श घालून दिला आहे. 

कोकणातील दापोली (जि. रत्नागिरी) हे महत्त्वाचे निसर्गरम्य पर्यटन ठिकाण आहे. डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाची हीच मुख्य कार्यभूमी आहे. वाढते शहरीकरण, वाढते पर्यटक, वाढती लोकसंख्या यामुळे शहरातील पाण्याची मागणी दिवसेंदिवस वाढते आहे. नगर पंचायतीकडून अपुरा पाणीपुरवठा होत असल्यामुळे येथील नागरिकांना दिवसेंदिवस भीषण पाणीटंचाईला सामोरे जावे लागते. एप्रिल ते जूनचा पाऊस पडेपर्यंत पुरेशा प्रमाणात पाणी उलपब्ध होत नाही. त्यामुळे टॅंकरने पाणीपुरवठा केला जातो. शहर व परिसरात सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान २७०० मिमी आहे. 

शहराला कोजाई बंधारा, नारंगोली बंधारा आणि नारगोली धरण येथून पाणीपुरवठा केला जातो. कोडजाई बंधाऱ्याची साठवण क्षमता कमी आहे. मार्चमध्ये बंधारा कोरडा पडतो. अन्य ग्रामपंचायतीच्या पाणीपुरवठा योजना या बंधाऱ्यावर आधारित आहेत. त्यामुळे शहराला बंधाऱ्यातून मुबलक पाणीपुरवठा होत नाही. बंधाऱ्यावरील शहरासाठीची पाणीपुरवठा योजना जुनी आहे. पाइपलाइन जुनी, जीर्ण व नादुरूस्त झाली आहे. नारगोली बंधाराही नादुरूस्त आहे. त्यालाही अनेक ठिकाणी ‘लिकेजिस’ आहेत. त्याची साठवण क्षमताही कमी आहे. एप्रिल, मेमध्ये हा बंधारा कोरडा पडतो. नारगोली धरणातील साठवण क्षमतेचा पूर्ण वापर होत नाही. साठवण क्षेत्रात अनेक उंच टेकड्या आहेत. साठवण क्षेत्र कमी आहे. सांडवा व भिंत नादुरूस्त असल्यामुळे मोठ्या प्रमाणत पाणी गळती आहे. पाणी झिरपण्याचे प्रमाण जास्त आहे. मार्च, एप्रिल, मेमध्ये अत्यंत कमी पाणीसाठा उपलब्ध होतो. 

पाणीटंचाईवर शाश्‍वत उपाय 
सन २०१८ मध्ये मॉन्सूनचा पाऊस ऑगस्टनंतर पडलाच नाही. त्यामुळे दापोली तालुक्‍यात पाण्याचे संकट उभे राहिले. विहिरींची पाण्याची पातळी अत्यंत कमी झाली. शहरात टॅंकरने पाणीपुरवठा करावा लागला. 
पाणीटंचाईवर शाश्वत मात करण्यासाठी नगर पंचायतीने दापोली संवर्धन कार्यक्रमांतर्गत नारगोली धरण पुनरूज्जीवन मोहीम हाती घेतली. यंदाच्या सात मार्च, २०१९ मध्ये गाळ काढण्याचे काम सुरू करण्यात आले. साधारण पाच जूनपर्यंत हे काम पूर्ण झाले. 

पाणीपुरवठा योजनेची माहिती 
नगर पंचायतीच्या नऊ पाणी टाक्‍या आहेत. त्यामध्ये १८ लाख लिटर पाणी साठवले जाते. पालिकेच्या मालकीचा जलशुध्दीकरण प्रकल्प आहे. त्याची क्षमता ४.८८ एमएलडी आहे. दररोज दोन एमएलडी पाणी शहराला पुरवले जाते. एप्रिल ते पाऊस पडेपर्यत तीन ते पाच दिवसांनी पाणीपुरवठा करण्यात येतो. 

नारगोली धरण 

  • सन १९७४ मध्ये धरणाचे बांधकाम पूर्ण 
  • सन १९७८ मध्ये धरण ग्रामपंचायतीकडे हस्तांतरित 
  • धरणाच्या भिंतीची लांबी- १८५ मीटर 
  •  धरणाची उंची - १४.८५ मी. 
  • पाणलोट क्षेत्र - २.५६ चौ. किमी 

कामातील महत्त्वाचे टप्पे 

  • मोहिमेंतर्गत लोकसहभागातून नारगोली धरणाची साठवण क्षमता वाढविण्यात आली. गाळ काढून धरणाचे खोली- रुंदीकरण करण्यात आले. धरणाची पाणी गळती रोखण्यात आली. भिंत दुरुस्त करण्यात आली. सांडवा दुरुस्त करण्यात आला. 
  • प्रस्तावित कामातून उपलब्ध झालेले पाणी- १३३ एमएलडी 
  • श्रमदानामध्ये सहभागी झालेल्यांची संख्या- सुमारे ९०० - 
  •  लोकसहभागातून जेसीबी, पोकलेन, डंपर आदी यंत्रसामग्री ३० दिवसांपासून ते २३० दिवसांपर्यंत पुरवण्यात आली. त्यासाठी सुमारे ५३ लाख रुपये खर्च आला. 
  • दापोलीत पाऊल लांबला असला तरी धरणातील नैसर्गिक झरे या कामांमुळे जिवंत झाले आहेत. त्यामुळे 
  • दोन फुटांपर्यंत पाणी साठले आहे. 

भविष्यात धरण परिक्षेत्रात पर्यटनाच्या माध्यमातून उत्पनाचे स्रोत वाढवणे, उद्यान विकसित करणे, जलतरण तलाव बांधणे, सांडव्यावर कृत्रीम धबधबे निर्माण करणे, शांत निसर्गरम्य निवारे उभे करणे, पक्षी मित्र, प्राणी मित्र, निसर्गप्रेमी यांना निसर्ग निरीक्षणासाठी प्रक्षेत्र विकसित करणे ही कामे प्रामुख्याने हाती घेण्यात आली. 
महादेव रोडगे- 
मुख्याधिकारी दापोली नगरपंचायत 
९५४५४००८८९


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
उत्कृष्ट व्यवस्थापनातून पपईत मिळवली ओळखनंदुरबार जिल्ह्यात धमडाई येथील सुभाष व प्रनील या...
परिश्रमपूर्वक व्यवस्थापनातून...पुणे जिल्ह्यातील रिहे येथील सुनील शिंदे...
कमी कालावधीचा दोडका देतोय चांगला नफागेल्या दोन, तीन महिन्यांत झालेल्या पावसामुळे पुणे...
उसाचे ३८ गुंठ्यांत तब्बल १४७ टन उत्पादनकोल्हापूर जिल्ह्यातील कवठेगुलंद (ता. शिरोळ) येथील...
साईप्रवरा शेतकरी कंपनीची उलाढाल पोचली...नगर जिल्ह्यातील चिंचोली (ता. राहुरी) परिसरातील...
प्रक्रिया उद्योगातून सोयाबीनचे...शहरी बाजारपेठेची गरज लक्षात घेऊन पिंपरी-चिंचवड...
नोकरीला शेतीची जोड देत उंचावले अर्थकारणआसोदे (ता. जि. जळगाव) येथील नीलेश नारायण माळी एका...
कमी पाण्यामध्ये सीताफळाचे किफायतशीर...सिंचनासाठी पाण्याच्या कमतरतेसह प्रतिकूल...
दर्जेदार वांगी उत्पादनात मानेंचा हातखंडाकसबे डिग्रज (ता. मिरज, जि. सांगली) येथील युवा...
देशी बियाण्यांची तयार केली सीड बॅंकभाजीपाला, फुलझाडे आणि विविध औषधी, सुगंधी...
कष्ट, अनुभवातून साकारली भाजीपाला पिकाची...मूळचे सावत्रा (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) गावचे...
पणज गावाने आणली केळी पिकातून सुबत्ताअकोला जिल्ह्यातील अकोट तालुक्यात पणज हे छोटे गाव...
रोपवाटिका व्यवसायाने दिला सक्षम आधारदहावीपर्यंत शिक्षण झाल्यानंतर नोकरी न मिळाल्याने...
औरंगाबादच्या मोसंबी कलमांची मध्य...महाराष्ट्रातील अत्यंत गोड, रसाळ मोसंबीने आता मध्य...
रोडे यांचे संत्र्याचे अत्याधुनिक...दर्जेदार संत्रा उत्पादनासोबतच संत्र्याचे ग्रेडिंग...
रासायनिक अवशेषमुक्त शेतीचा कृषी...नाशिक येथील मराठा विद्या प्रसारक समाज संस्थेच्या...
आवळा प्रक्रियेने दिली आर्थिक साथ (video...बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन औरंगाबाद येथील...
केरळमधील शेतकऱ्यांनी जपल्या २५६ भातजाती...संकरित बियाण्यांच्या आगमनानंतर उत्पादनाची तुलना...
ग्रामीण खाद्य पदार्थांना दिली नवी ओळखवनिता देविदास कोल्हे यांना पाककलेची आवड असल्याने...
डोंगर फोडून संघर्षातून उभारले फळबागेचे...कमी पावसाच्या प्रदेशात डोंगर फोडून फळबागांचे...