agriculture story in marathi, disadvantages of plastic bottles | Agrowon

प्लॅस्टिक बाटलीचा वापर टाळा
डॉ. विजय केळे
शुक्रवार, 5 ऑक्टोबर 2018

सद्यस्थितीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीचा उपयोग कार्यालयामध्ये पाणी पिण्यासाठी किंवा दूध उत्पादकांकडून दूध विकण्यासाठी जास्त प्रमाणात गाव, तालुके अाणि शहरामध्ये केला जात अाहे. प्लॅस्टिक बाटलीच्या पुनर्वापरामुळे मानवी शरीरात अनेक हानीकारक समस्या निर्माण होऊ शकतात. प्लॅस्टिक बाटल्या बनविण्यासाठी कोणती रसायने वापरली जातात अाणि त्यांचा मानवी अारोग्यावर परिणाम यासंदर्भात सखोल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.

 

सद्यस्थितीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीचा उपयोग कार्यालयामध्ये पाणी पिण्यासाठी किंवा दूध उत्पादकांकडून दूध विकण्यासाठी जास्त प्रमाणात गाव, तालुके अाणि शहरामध्ये केला जात अाहे. प्लॅस्टिक बाटलीच्या पुनर्वापरामुळे मानवी शरीरात अनेक हानीकारक समस्या निर्माण होऊ शकतात. प्लॅस्टिक बाटल्या बनविण्यासाठी कोणती रसायने वापरली जातात अाणि त्यांचा मानवी अारोग्यावर परिणाम यासंदर्भात सखोल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.

 

प्लॅस्टिक बाटली तयार करण्यासाठी बी.पी.ए.(Biphenol-A) अाणि थालेटस् (phthalates) इ. चा वापर केला जातो.
१) बी.पी.ए. (Biphenol-A) प्लॅस्टिक बाटल्या जेव्हा तयार केल्या जातात त्यामध्ये बी.पी.ए. (Biphenol-A) हे रसायन वापरले जाते. या रसायनाचा उपयोग मुख्यतः प्लॅस्टिक बाटली कठीण अाणि बाटली पारदर्शक दिसण्यासाठी केला जातो. शास्त्रियदृष्ट्या बी.पी.ए. हे मानवी अरोग्यास घातक असल्याचे सिद्ध झाले अाहे. ही रसायने त्या बाटल्यांच्या पुनर्वापरामुळे बाटलीत असलेल्या दूध, पाणी इ. मध्ये प्रवेश करतात अाणि त्या दूध किंवा पाण्यामार्फत शरीरात प्रवेश करतात. बी.पी.ए रसायन शरीरात गेल्यावर खालील प्रकारच्या समस्या उद्भवतात.

 

  • हार्मोनल अस्थिरता, मधुमेह अाणि लठ्ठपणा
  • मेंदूसंबंधीत अाजार, रक्तवाहिन्यांसंबंधी अाजार
  • मुले लवकर वयात येणे
  • गर्भधारणा न होणे, रोगप्रतिकार प्रणालीमध्ये बदल

२) बाटल्या बनविण्यासाठी पॉलिव्हिनील क्लोराइडसुद्धा (पी.व्ही.सी) वापरले जाते. त्यामुळे बाटलीला लवचिकता प्राप्त होते. त्यामध्ये थालेटस् (phthalates) नावाचे रसायन असते. त्यामुळे खालील प्रकारचे अाजार होऊ शकतात.

  • यकृताचा कर्करोग
  • विर्योत्पादक ग्रंथीमध्ये समस्या (विकृती, गाठ येणे)
  • लींगविकास समस्या अाणि प्रजननाचा अभाव
  • शुक्राणुंची संख्या कमी होणे

३) सक्ष्मजीवाणूंचा अंतर्भाव
प्लॅस्टिक बाटलीला जेंव्हा पुनर्वापर केला जातो. त्यामध्ये किंला बाटलीच्या झाकणामध्ये बाटली निर्जंतुकीकरण न केल्यामुळे शरीरारत हानीकारक सूक्ष्मजीवाणूंची वाढ होते. अशाप्रकारचे सर्व सूक्ष्मजीवाणू मानवी अारोग्यासाठी अतिशय घातक व जिवघेणे ठरू शकतात. पाण्याची किंवा दुधाची प्लॅस्टिक बाटली जर सूर्यप्रकाशात काही काळासाठी ठेवली, तर त्यामुळे डायअाॅक्सीन (Dioxin) नावाचे रसायन प्लॅस्टिक बाटलीमधून त्या पाण्यामार्फत किंवा दुधामार्फत शरीरात प्रवेश करते त्यामुळे स्तनाचा कर्करोग होण्याची शक्यता जास्त असू शकतो.

घ्यायची काळजी

  • पाणी पिण्यासाठी नेहमी स्टीलची भांडी किंवा काचेच्या बाटलीचा तसेच मानकानूसार प्रमाणित प्लॅस्टिक बाटलीचा उपोयग करावा. प्लॅस्टिक बाटलीचा पुनर्वापर टाळावा. त्यामुळे शरीरात बी.पी.ए किंवा थालेटस् (phthalates) रसायने येणार नाहीत.
  • दूध विकत घेताना नेहमी स्टेनलेस स्टीलच्या भांड्यातच घ्यावे. दूध विक्रत्यालासुद्धा स्टनलेस स्टिलच्या कॅनमध्येच दूध घेऊन यायला सांगावे.
  • पुनर्वापर नव्हे, तर दैनंदीन जीवनातही प्लॅस्टिक बाटलीचा वापर न केल्यास अारोग्यासाठी फायदेशीर अाहे.

संपर्क ः डॉ. विजय केळे, ८८०५८८६४७४
(समन्वयक, दुग्ध तंत्रज्ञान विद्याशाखा अाणि सहयोगी प्राध्यापक, दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन विभाग, पारुल विद्यापीठ, वडोदरा, गुजरात)

इतर महिला
आवळा प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखजाचकवस्ती (ता. इंदापूर, जि. पुणे) येथील सुमन...
गोशाळेतून गवसली आर्थिक विकासाची वाटबीड शहरालगत सौ. उमा सुनील औटे यांनी मुनोत...
पोषणमूल्ययुक्त आहारासाठी पाचशे... बालकांना सकस, पोषणमूल्ययुक्त आहार उपलब्ध...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथशेतीला पूरक उद्योगाची जोड देत वर्षभर उत्पन्नाचा...
सामूहिक शेतीतून महिला गटाने वाढविली...वेहेळे (ता. चिपळूण, जि. रत्नागिरी) गावामधील...
महिला गटाने तयार केला चटणी, मसाल्याचा...मंगळवेढा (जि. सोलापूर) गावातील आठ महिलांनी बचत...
शेळीपालन ते दुग्ध प्रक्रिया ः महिलांनी...नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर हा अवर्षणप्रवणग्रस्त...
बिस्किटउद्योगातून आर्थिक प्रगतीमौजे सांगाव (ता. कागल, जि. कोल्हापूर) येथील...
कन्या वन समृद्धी योजनाशेतकरी कुटुंबात मुलगी जन्माला आली, तर तिच्या...
मुखवासनिर्मितीतून अर्थकारणाला बळ बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन जळगावमधील अनिता दगा...
प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखअमरावती येथील जयश्री रवींद्र गुंबळे यांनी गेल्या...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथमहिलांसाठी बचत गट चळवळ फायद्याची ठरली आहे. बचत...
महिला गटाची प्रक्रिया उद्योगातून ‘...बार्शीटाकळी (जि. अकोला) गावातील दहा महिलांनी...
नंदाताईंनी मिळवली प्रक्रिया उद्योगात...पुणे जिल्ह्यातील शिक्रापूर (ता. शिरूर) येथील नंदा...
प्रयोगशील शेतीतून थांबविले कुटुंबांचे...देवगाव, आंबेवंगण (ता. अकोले, जि. नगर) ही आदिवासी...
नंदुरबारच्या दुर्गम भागात ‘सातपुडा भगर'...अक्कलकुवा तालुक्‍यातील आदिवासी महिला,...
आदिवासी पाड्यावर रुजली कृषी उद्योजकताकोणे (ता. त्र्यंबकेश्वर, जि. नाशिक) येथील आदिवासी...
आरोग्यदायी पुदिनापुदिना शरीरास थंडावा देणारी वनस्पती असून,...
आळिंबी, गव्हांकुर उत्पादनातून बचत गटाची...गोद्रे (ता. जुन्नर, जि. पुणे) गावातील महिलांनी...
शेती, पूरक उद्योगातून महिला गट झाला...पुणे जिल्ह्यातील गोऱ्हे बु. (ता. हवेली) येथील ऋचा...