agriculture story in marathi, Farmer Nivrutti Ghule from Jalna Dist. is doing farming with precise use of technology. | Agrowon

प्रयोगशीलतेला दिली तंत्रज्ञानाची जोड

संतोष मुंढे
बुधवार, 10 नोव्हेंबर 2021

प्रयोगशीलता आणि तंत्रज्ञान वापर या दोन बाबी शेतीत अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. वखारी (ता. जि. जालना) येथील निवृत्ती घुले यांनी खरपुडी येथील कृषी विज्ञान केंद्राच्या माध्यमातून राबविल्या जाणाऱ्या सुधारित तंत्र प्रकल्पात सहभाग घेतला. त्यातून शेती व्यवस्थापनात बदल करून त्यानुसार किफायतशीर शेती करणे त्यांना शक्य झाले आहे.

प्रयोगशीलता आणि तंत्रज्ञान वापर या दोन बाबी शेतीत अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. वखारी (ता. जि. जालना) येथील निवृत्ती घुले यांनी खरपुडी येथील कृषी विज्ञान केंद्राच्या माध्यमातून राबविल्या जाणाऱ्या सुधारित तंत्र प्रकल्पात सहभाग घेतला. त्यातून शेती व्यवस्थापनात बदल करून त्यानुसार किफायतशीर शेती करणे त्यांना शक्य झाले आहे.
 
वखारी (ता. जि. जालना) येथील निवृत्ती रंगनाथ घुले यांची वडिलोपार्जित पाच एकर शेती आहे. त्यात पूर्वी कपाशी, मूग, बाजरी आदी पिके व तीही पारंपरिक पद्धतीनुसार घेतली जायची. सुधारित तंत्रज्ञानाचा अवलंब सुरू केल्यानंतर पीक पद्धती व एकूणच शेती व्यवस्थापनात बदल करणे त्यांना शक्य झाले. कपाशी, भुईमूग, सोयाबीन व विविध भाजीपाला पिकांचे बीजोत्पादन ते घेतात. सिंचनासाठी दोन विहिरी व बोअर असे स्रोत आहेत. कपाशीचे अपेक्षित उत्पादन घेण्यात हातखंडा असलेले शेतकरी म्हणून निवृत्तीरावांनी ओळख मिळवली आहे.

सुधारित तंत्राचा अवलंब
सुमारे २० वर्षांपूर्वी शेतीत उतरलेल्या निवृत्तीरावांनी कपाशी पीक कायम ठेवले. मात्र लागवडीची पद्धत बदलली. पूर्वीची चार बाय चार फूट अंतरावरील लागवड चार बाय सव्वा फूट व त्यानंतर पाच बाय सव्वा फुटांवर आणली. गुलाबी बोंड अळीचे आक्रमण होऊ लागल्यापासून कपाशीचे क्षेत्र तीन एकरांहून कमी करून ते दीड एकरावर आणले आहे.

बीजोत्पादन व तंत्रज्ञान
सन २०१८ पासून दोडका, भोपळा, वांगी, भेंडी आदी फळभाज्यांचे बीजोत्पादन निवृत्तीराव बारमाही घेतात. दहा गुंठ्यांपासून सुरू केलेला हा प्रयोग आता जवळपास चार एकरांपर्यंत पोहोचला आहे. कपाशीची फरदड न घेता डिसेंबरनंतर त्या क्षेत्रात बीजोत्पादन घेण्यात येते. दोन फूट रुंद, एक फूट उंच गादीवाफ्यावर (बेड) शेणखत, बेसल डोस, ठिबक, त्याद्वारे खते व मल्चिंग असे नियोजन असते. एकूण व्यवस्थापनातून उत्पादनात २० ते ४० टक्‍क्‍यांपर्यंत वाढ होत असल्याचे ते सांगतात.

प्रकल्पात सहभाग
सन २०१२ च्या दरम्यान निवृत्तीरावांनी ‘डब्ल्यूडब्ल्यूडब्ल्यू’ संस्थेच्या ‘बेटर कॉटन इनिशिएटिव्ह (बीसीआय) या प्रकल्पात सहभाग घेतला. खरपुडी (जालना) कृषी विज्ञान केंद्राच्या समन्वयातून हा प्रकल्प राबवण्यात आला. गावातील अन्य शेतकरीही त्यात सहभागी झाले. त्या अंतर्गत स्वयंचलित हवामान यंत्र, ‘ड्रीप ऑटोमेशन सुविधा बसविण्यात आल्या आहेत.

तंत्रज्ञान स्वीकाराचे झालेले फायदे

  • किडी-रोगांची आगाऊ सूचना मिळाल्याने नियंत्रण उपाय वेळेत करणे शक्य झाले.
  • फवारण्यांत बचत झाली.
  • पाऊस किती पडला हे समजल्याने रब्बी हंगामाचे नियोजन करता आले.
  • लागवड पद्धतीत बदल झाला.
  • पूर्वी गोण्यांच्या प्रमाणात खत न देता त्यांच्या मात्रा जाणून घेऊन प्रमाणशीर वापर सुरू केला.
  • किडी-रोगांची ओळख व आर्थिक नुकसान पातळी ओळखून शिफारशीत कीडनाशकांचा वापर सुरू केला.
  • ठिबकच्या माध्यमातून पाण्याचा कार्यक्षम वापर होऊ लागला.
  • कोणत्याही ठिकाणी असताना पिकाच्या गरजेनुसार मोबाईलमधील ‘ॲप’चा वापर करून सिंचनाचे नियोजन करता आले.
  • जमिनीचे आरोग्य सांभाळण्याची सवय लागली.
  • कपाशीची केवळ शाकीय वाढ महत्त्वाची नाही तर फळफांद्या, बोंडांची संख्या याकडे विशेष लक्ष दिले.
  • सन २०१९ पासून केव्हीकेतर्फे राबविल्या जाणाऱ्या एकात्मिक कीडनियंत्रण कार्यक्रमांतर्गत
  • वखारी गावात जवळपास २०० एकरांवर एकरी १६ कामगंध सापळे लावण्यात आले.
  • ‘मास ट्रॅपिंग’चा हा प्रयोग गुलाबी बोंड अळीच्या नियंत्रणासाठी करण्यात आला.

हवामान केंद्रांची उभारणी
जालना जिल्ह्यातील २०९ गावांमध्ये शाश्‍वत पद्धतीने कापूस शेती प्रकल्पासंदर्भात काम सुरू आहे. या अंतर्गत हवामानाचा लहरीपणा, पावसातील अनियमितता आदी आव्हानांवर उपाय शोधण्यात येत आहेत. त्याचाच भाग म्हणून स्वयंचलित हवामान केंद्रे जिल्ह्यातील १९ गावांमध्ये बसविण्यात आली आहे. त्याद्वारे पर्जन्यमान, तापमान, आर्द्रता आदी घटकांची माहिती तसेच पुढील सात दिवसांचा अंदाज शेतकऱ्यांना देण्यात येतो. या सेवेचा लाभ २०९ गावातील सुमारे ४० हजार शेतकऱ्यांना होत आहे.

स्वयंचलित सिंचन यंत्रणा
जिल्ह्यातील सुमारे १०० शेतकऱ्यांकडे ‘ड्रीप ऑटोमेशनचे प्रात्यक्षिकरूपी मॉडेल कार्यान्वित करण्यात आले आहे. त्या आधारे शेतकरी सिंचन व्यवस्थापन करतात. शेतकऱ्यांना वीज पंप सुरू करण्यासाठी रात्री शेतात जाण्याची गरज भासत नाही. मजूर आणि वेळेचीही बचत होते आहे.

ॲपची सुविधा
प्रकल्पांतर्गत ‘कॉटन डॉक्‍टर जालना’ ॲप विकसित केले आहे. त्यासाठी ४० हजार शेतकऱ्यांच्या शेताचे ‘जिओ टॅगिंग’ केले आहे. प्रत्येक शेतकऱ्याला त्याचा ‘लॉग इन आयडी’ दिला आहे.त्यानुसार जमिनीचे आरोग्य, ओलावा, कीड- रोगांची परिस्थती, हवामान अंदाज, बाजारभाव आदी माहिती पाहता येते. ‘टेक्‍स्ट’, व्हॉइस मेसेज, छायाचित्रे, व्हिडिओ यांच्या माध्यमातून शंका
विचारून तज्ज्ञांकडून त्यावर उत्तरे मिळवता येतात. .....

संपर्क- निवृत्ती घुले, ९९२३३८९५८४
सचिन गायकवाड, ८६६८७१०१६२

(बीसीआय’ प्रकल्प व्यवस्थापक, जि. जालना)


फोटो गॅलरी

इतर टेक्नोवन
एकाच मूळ वनस्पतीचे गुणधर्म नेता येतील...कॅलिफोर्निया डेव्हिस विद्यापीठातील...
नव्या हरभरा जाती विकसनासाठी कृत्रिम...आंतरराष्ट्रीय संशोधकांचा गट हरभऱ्याचे सर्वोत्तम...
हाडावर वाढवता येईल संगणक!हाडावर अतिपातळ वायरलेस इलेक्ट्रॉनिक्स उपकरण तयार...
एकात्मिक शेती पद्धतीतून आदिवासी महिलेने...एकाच प्रकारच्या शेतीवर अवलंबून राहिल्यास आर्थिक...
पारदर्शक फोन : नव्या आभासी क्रांतीच्या...दर काही दिवसाने मोबाईल फोनमध्ये बदल होत असल्याचे...
‘कल्चर्ड’ मांसामध्येच मिळेल मेदाचा स्वादप्रयोगशाळेत पेशींपासून वाढवलेल्या मांसाला...
वेळ, मजुरी, कष्टात बचत करणारी यंत्रे;...राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाच्या ‘...
दूध प्रक्रिया उद्योगातील उपकरणेदूध हा नाशीवंत पदार्थ असल्यामुळे उत्पादित आणि...
ट्रॅक्टरचलित बहुपीक टोकण यंत्रटोकण यंत्राद्वारे पेरणी केल्यास रोपांची संख्या...
व्हर्जीन कोकोनट ऑइलनिर्मिती तंत्रव्हर्जीन कोकोनट तेल हे नैसर्गिक सर्वश्रेष्ठ...
शोभिवंत मत्स्यपालन व्यवसायामध्ये संधी...शोभिवंत मत्स्यपालन व्यवसाय जागतिक स्तरावर वेगाने...
डिजिटल तंत्रज्ञानावर आधारित स्वयंचलित...काही फवारणी द्रावणे ही अत्यंत विषारी असतात....
अन्नप्रक्रिया यंत्रनिर्मितीतील सावंत...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कुडाळ येथील प्रकाश सावंत...
प्रयोगशीलतेला दिली तंत्रज्ञानाची जोडप्रयोगशीलता आणि तंत्रज्ञान वापर या दोन बाबी शेतीत...
लेसर चिमट्याने पकडता येतील विषाणूसिंगापूर येथील नानयांग तंत्रज्ञान विद्यापीठातील...
वनस्पतींचे भौगोलिक मूळ ठरवणे होईल सोपेविविध पिके किंवा अन्नधान्य उत्पादनामध्ये भौगोलिक...
वाशीमच्या शेतकऱ्यांनी उभारली बांधावरची...वाशीम जिल्ह्यातील एरंडा येथील जयकिसान शेतकरी...
शेतातून पिकासोबतच घेता येईल सौरऊर्जा...शेती आणि सौरऊर्जा यांचे उत्पादन एकाच वेळी घेणे...
शेतीत यांत्रिकीकरण रूजवलेले चौधरीममुराबाद (ता.. जि. जळगाव) येथील मनोज सदाशिव चौधरी...
नाशीवंत भाज्या टिकविण्यासाठी आधुनिक...भाजीपाला हा नाशीवंत घटक असून, काढणीनंतर त्वरित...