agriculture story in marathi, farmer from Pune District has succeed in vertical or pyramid farming of exotic crops. | Agrowon

एक्सॉटिक’ भाज्यांची आधुनिक पिरॅमिड शेती

गणेश कोरे
गुरुवार, 19 मार्च 2020

खानापूर (जि. पुणे) येथील कागदी बंधूंनी पिरॅमिड किंवा व्हर्टिकल फार्मिंग या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा नावीन्यपूर्ण प्रयोग चार गुंठ्यात उभारला आहे. हायड्रोपोनिक्स तंत्रज्ञान वापरून त्यात तीन ते चार ‘एक्सॉटिक’ भाजीपाला उत्पादन यशस्वी केले आहे. पॉलिहाऊसमधील रंगीत ढोबळी मिरचीत हातखंडा मिळवून पूरक व्यवसायांसह एकात्मिक शेती उभारली आहे.

खानापूर (जि. पुणे) येथील कागदी बंधूंनी पिरॅमिड किंवा व्हर्टिकल फार्मिंग या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा नावीन्यपूर्ण प्रयोग चार गुंठ्यात उभारला आहे. हायड्रोपोनिक्स तंत्रज्ञान वापरून त्यात तीन ते चार ‘एक्सॉटिक’ भाजीपाला उत्पादन यशस्वी केले आहे. पॉलिहाऊसमधील रंगीत ढोबळी मिरचीत हातखंडा मिळवून पूरक व्यवसायांसह एकात्मिक शेती उभारली आहे.

खानापूर (ता. जुन्नर, जि. पुणे) येथील अमजद आणि इसाक या कागदी बंधूंची तीन एकर शेती आहे.
दहा वर्षांपासून पॉलिहाऊसमध्ये रंगीत ढोबळी मिरची उत्पादनात सातत्य ठेवत त्यांनी या शेतीत हातखंडा तयार केला आहे. हा दीर्घ अनुभव सुरू असताना प्रत्येकी दहा गुंठे शेतात परदेशी (एक्सॉटिक) भाजीपाल्याचे उत्पादन ते घेत होतेच.

व्हर्टिकल फार्मिंगचा प्रयोग
मजूरटंचाई, कमी जागेत अधिक उत्पादकता व नफा घेणे या बाबींचा अभ्यास करून नवे प्रयोग करण्याचे कागदी यांचे प्रयत्न सतत सुरू होते. नावीन्याचा शोध घेत असताना यू ट्यूबवर परदेशातील विविध प्रयोग ते अभ्यासत होते. एकदा पिरॅमिडच्या आकाराच्या स्ट्रक्‍चरवर शेती केल्याचा व्हिडिओ त्यांच्या पाहण्यात आला. त्याचा उत्पादन व अर्थशास्त्र या दृष्टीने अभ्यासही केला. मग ही संकल्पना साकारण्याचे ठरवले.
आपला अनुभव व ज्ञानकौशल्य वापरून ती अमलात आणली व यशस्वीही केली. 

अशी आहे पिरॅमिड शेती

  • चार गुंठ्यात ५० बाय १८ फूट उंचीचे पिरॅमिड आकाराचे स्ट्रक्टरमधील उंची १२ फुटाची.
  • लोखंडी अँगल्सचा सांगाडा. रोपे लावण्यासाठी पीव्हीसी पाइप्सचा वापर.
  • प्रत्येकी एक फुटावर रोप लागवड
  • हायड्रोपोनिक्स पद्धतीचा वापर. मातीऐवजी कोकोपीट.
  • ठिबकद्वारे पाणी व खते.
  • सर्व गुंतवणूक- पाच लाख रुपये
  • या प्रयोगाला अलीकडील महिन्यातच सुरुवात. मात्र, सुमारे ५५ दिवस कालावधीची किमान तीन ते चार पिके घेतली.

घेतलेली पिके

  • लोलोरोसा, रोमन, आइसबर्ग, पाकचॉय आदी
  • उदाहरण सांगायचे तर चार गुंठ्यात आइसबर्गच्या सुमारे सहा हजार रोपांची लागवड
  • बियाणे रोपवाटिकांत वाढवून सुमारे ३० दिवसांनी पाइप्समध्ये लागवड
  • पुढील ३० दिवसांत जैविक विद्राव्य खते व गरजेनुसार जैविक कीडनाशकांचा वापर
  • चार गुंठ्यात सुमारे एक टन ते १४०० किलोपर्यंत मिळाले उत्पादन

विक्री व्यवस्था
कागदी अनेक वर्ष परदेशी भाजीपाल्यांचे उत्पादन घेत असल्याने पंचतारांकित हॉटेलला पुरवठा करणाऱ्या मुंबई, पुण्यातील व्यापाऱ्यांशी त्यांचा संपर्क आहे. त्यांना हा भाजीपाला पुरवठा केला जातो. जून, जुलै ऑगस्ट या महिन्यांमध्ये कमाल दर असतो. वर्षभरात ३० ते १०० रुपये प्रतिकिलो तर सरासरी ५० रुपये दर मिळतो. खर्च वजा जाता सुमारे ३० ते ५० हजार रुपयांपर्यंत उत्पन्न ६० दिवसांच्या कालावधीत मिळते.

या तंत्राचे झालेले फायदे

  • मातीतून येणाऱ्या किडी-रोगांचा प्रादुर्भाव कमी. त्यामुळे फवारण्या व त्यावरील खर्च कमी
  • खुरपणी व त्याचा खर्च नाही.
  • मजूरबळ कमी लागते.
  • कमी जागेत चांगले उत्पादन साध्य होते.

‘ॲक्वापॉनिक्स’ चा प्रयोग
प्रयोगशील वृत्ती कायम ठेवलेले कागदी यांनी ‘ॲक्वॉपॉनिक्स’ शेतीचाही प्रयत्न मागील वर्षी केला. त्यासाठी पाच लाखांची गुंतवणूक केली होती. मात्र, या प्रयोगात तेवढे यश मिळाले नाही. मात्र, हायड्रोपोनिक्स प्रयोगात यश मिळाल्याने त्यांचा आत्मविश्‍वास वाढला आहे. कृषी विज्ञान केंद्र, नारायणगाव येथील तज्ज्ञ गणेश पडवळ यांच्या मार्गदर्शनानुसार, टप्प्याटप्प्यांने पिरॅमिडवरील शेतीचे क्षेत्र वाढविणार आहे.

एकात्मिक शेतीचा आदर्श
कागदी पोल्ट्री आणि मत्स्यशेतीही करतात. इसाक यांनी आपल्या जबाबदारीखाली तीन वर्षांपूर्वी लेअर पोल्ट्री सुरू केली. सध्या साडेचार हजार पक्षांचे संगोपन होत असून दररोज सुमारे दोन हजार ते चारहजार अंड्यांचे उत्पादन मिळते. पाच गुंठ्यात पॉलिहाऊसमध्ये मत्स्यशेतीही साकारली आहे. यापूर्वी तिलापिया तर यंदा रूपचंदा माश्यांचे संगोपन होत आहे. त्यातून वर्षाला सुमारे ७५ हजार ते एक लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळते. मत्स्यशेतीचे पाणी पॉलिहाऊसमधील रंगीत ढोबळी मिरचीसाठीही वापरले जाते. पॉलिहाऊसमधील मत्स्यशेतीच्या प्रयोगात तापमान नियंत्रणात राहत असल्याने माश्यांची मरतूक कमी होऊन वाढ आणि वजन चांगले मिळते. वर्षभरात दोन टनांपर्यंत माश्यांचे उत्पादन मिळते असा अनुभव आहे. विक्री पुण्यात होते. किलोला ५० ते १०० रुपयांपर्यंत दर मिळतो.

ढोबळीचे उत्पादन
रंगीत ढोबळी मिरचीसाठी सुमारे ४३ गुंठ्यात दोन पॉलिहाऊसेस आहेत. एकरी सुमारे २५ टन उत्पादन मिळते. पुणे व मुंबई येथे विक्री होते. त्यास किलोला सरासरी ५० रुपये दर मिळतो. ,

संपर्क-अमजद कागदी- ९८२२९८०६५३


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
मैत्रीची अन्नधान्य व्यापारातील भागीदारी...आडगाव (जि. नाशिक) येथील गोरक्ष लभडे आणि संदीप...
नाचणी, भाजीपाला लागवडीतून महिला गट झाला...गावातील ७५ टक्के जमीन कातळाची, उरलेला भाग डोंगराळ...
गुणवत्तापूर्ण हळद, डाळींची थेट...सनपुरी (जि. परभणी) येथील प्रयोगशील शेतकरी नरेश...
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
कांदा, लसूण शेतीत बहिरवाडीने मिळवली...बहिरवाडी (ता. जि. नगर) हे छोटे गाव कांदा व लसूण...
औरंगाबाद जिल्ह्यात करटोलीची व्यावसायिक...कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाड्यातील...
निर्यातक्षम द्राक्ष उत्पादनात कादे...योग्य नियोजन, व्यवस्थापनाच्या बळावर सुमारे १५ एकर...
दर्जेदार रोपनिर्मिती पेपरपॉट, पीट मॉसचा...रोपनिर्मिती चांगल्या प्रकारे होण्यासाठी...
भात शेतीला मिळाली कुक्कटपालनाची जोडनिवजे (ता.कुडाळ,जि.सिंधुदुर्ग) येथील मारुती सहदेव...
शेळी, कोंबडीपालनातून बसवली शेतीची घडीनेमके काय करायचे याची स्पष्टता असली की शेती किंवा...
गृह उद्योगाच्या माध्यमातून महिलांना...कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालविण्याची क्षमता प्रत्येक...
शाश्वत ग्राम, शेती अन कौशल्य विकासावर भरशाश्वत ग्रामविकास, शेती, आरोग्य, शिक्षण आणि...
एका वर्षात दुबार द्राक्ष काढणीचा ‘आरा...द्राक्षशेतीमध्ये नैसर्गिक आपत्तीमुळे जोखीम वाढत...
लोकसहभागातून देशवंडी झाले पाणीदारजिल्ह्यातील देशवंडी(ता.सिन्नर) हे डोंगराळ भागात...
मावळंगे बनले रोपवाटिकांचे गावसाधारणपणे १९६५ मध्ये मावळंगे (जि.रत्नागिरी) गावात...
हळदीला मिळाली आंतरपिकांची जोडसातत्याने दरामध्ये होणाऱ्या चढ उतारामुळे खानापूर...
पेरू फळबाग ठरतेय फायदेशीरपुणे जिल्ह्यातील हवेली आणि शिरूर तालुक्याच्या...
शेळी,कुक्कुटपालनाने दिली नवी ओळखहनुमंतखेडा (जि. जळगाव) येथील योगेश तोयाराम...
शेतीला मिळाली पशुपालन, पोल्ट्रीची जोडअवघी अडीच एकर शेती. मात्र बाजारपेठ लक्षात घेऊन...
फुलशेतीला सजावट व्यवसायाची साथकवठेपिरान (जि. सांगली) येथील अत्यल्पभूधारक अकबर...