agriculture story in marathi, farmer Santosh Akhade set his identity & get expertise in Kahariff & Rabbi Onian farming. | Agrowon

उत्कृष्ठ व्यवस्थापनातून खरीप कांद्याचे यशस्वी उत्पादन 
गोपाल हागे
मंगळवार, 16 जुलै 2019

मेहकरमध्ये वाढतेय कांदा क्षेत्र 
मेहकर तालुक्यात कांद्याचे क्षेत्र विस्तारत आहे. डोणगाव, विश्वी, मादनी, घाटबोरी, शहापूर, दूधा, ब्रह्मपूरी, देऊळगाव साकरशा आदी गावांमध्ये दीडशे हेक्टरपर्यंत या पिकाचे क्षेत्र राहते. रब्बीत सुमारे ३०० हेक्टरपर्यंत लागवड होते. कांद्याचे बीजोत्पादन देखील या भागात मोठ्या प्रमाणात होते. कांदा पिकाचे तंत्रशुद्ध प्रशिक्षण देण्यासाठी तीन वर्षांपूर्वी कृषी विभागाने कार्यशाळा घेतली. चितेगाव येथे येथे प्रशिक्षणही देण्यात आले. कांदा चाळीही योजनेतून उभारण्यात आल्या. 

बुलडाणा जिल्ह्यातील डोणगाव येथील आखाडे कुटुंबाने बहुवीध पीक पध्दतीवर भर दिला आहे. संतोष हा कुटूंबातील प्रयोगशील युवा शेतकरी आहे. दरवर्षी खरीप आणि रब्बीतही कांदा, त्याचा सखोल अभ्यास, त्याद्वारे उत्कृष्ठ पीक व्यवस्थापन या आधारे ते एकरी १० ते १४ टन उत्पादन ते घेतात. आर्थिक सक्षमता मिळवण्यासह या पिकातील कुशल शेतकरी म्हणूनही संतोष यांनी ओळख तयार केली आहे. 
 
बुलडाणा जिल्ह्यातील मेहकर तालुका कांदा पिकासाठी प्रसिध्द आहे. तालुक्यातील डोणगाव येथील आखाडे कुटूंब कांद्यासह विविध पिकांचे प्रयोग करण्यात प्रसिध्द आहे. कुटूंबातील युवा शेतकरी संतोष हे अत्यंत अभ्यासू व्यक्तीमत्व आहे. सातत्याने ज्ञान घेत शेतीत पारंगत होण्याची त्यांची सवय असते. 

कांद्याविषयी प्रशिक्षण 
संतोष यांनी २०१३-१४ मध्ये मेहकर कृषी विभागामार्फत खरीप कांदा लागवडीबाबत चितेगाव (नाशिक) येथील ‘एनएचआरडीएफ’ संस्थेत तीन दिवसांचे प्रशिक्षण घेतले. खरीप कांदा लागवडीसाठी रोपवाटीका, 
लागवड पद्धत, बियाणे निवड याबाबत त्यांनी ज्ञान घेतले. कांदाचाळीचे प्रात्यक्षिकही पाहिले. या ज्ञानाचा तंतोतंत वापर करीत त्यांनी प्रत्यक्ष शेतात त्याचा वापर सुरू केला. 

कांदा शेती व व्यवस्थापन 

  • सुमारे सहा वर्षांचा या पिकातील अनुभव 
  • खरीप व रब्बीत प्रत्येकी तीन-साडेतीन एकर ते चार एकरांवर नियोजन 
  • सुरूवातीला चितेगाव फार्मवरून डार्क रेड तसेच खरीपासाठी अनुकूल वाणांची लागवड. ब्रीडर बियाणे देखील आणले. 
  • गादीवाफ्यावर रोपे तयार करतात. या भागात दरवर्षी जोरदार पाऊस होऊनही रोपांचे नुकसान होत नाही. प्रशिक्षणातून ही तंत्रशुद्ध पध्दत अवलंबिली. 
  • आगामी काळातील दर लक्षात घेता या हंगामात तीन एकंरात लागवडीचे नियोजन. यंदा एल ८८३ या नव्या वाणाची निवड. तीन एकरांसाठी पाच किलो बियाण्यापासून रोपे तयार केली जात आहेत. 
  • रोपनिर्मिती सुरू असताना हिरवळीचे खत म्हणून धैंच्याची लागवड 
  • रोप ४५ दिवसांचे झाल्यानंतर चार फूट रुंदीचे गादीवाफे (बेड) तयार करून पुर्नलागवड 
  • नऊ बाय चार इंचावर लागवड 
  • लागवडीनंतर तणनाशक फवारणी व एकदा निंदणी. 

रब्बीतही खात्रीशीर उत्पादन 
रब्बी हंगामात राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठातून एन २-४-या वाणाचे बियाणे आणले जाते. ब्रीडर वाणही आणले आहे. त्याचाच पाच वर्षांपासून वापर होत आहे. सोयाबीननंतर हा कांदा घेतला जातो. 

साठवणुकीसाठी कांदा चाळ 
कांदा काढणीच्या वेळेत बाजारपेठेत दर चांगलेच राहतील याची शाश्‍वती नसते. यामुळे दर वाढेपर्यंत साठवणूक करून ठेवली जाते. त्यासाठी दोन कांदाचाळी उभारल्या असून त्यात ४५० क्विंटल एवढी साठवणूक करता येते. साठवलेल्या कांद्याची ऑगस्ट-सप्टेंबरमध्ये नवीन कांदा येण्याच्या आधी विक्री होत असल्याने चांगला दर पदरात पडतो. 

आखाडे यांचे कांदा उत्पादन दृष्टीक्षेपात 

रब्बी हंगाम 
वर्ष             एकरी उत्पादन       सरासरी दर 
१०१२-१३           ११०                     १२०० ते १८०० 
२०१४० १५         १३०                   १००० ते १२०० 
२०१६-१७       १३५                   ८०० ते १२ 
२०१८-१९           १३०                  १००० ते १६०० 

-सरासरी उत्पादन खर्च- एकरी- किमान ५० हजार रू. 

खरीपातील उत्पादन- एकरी १०० ते १४० क्विंटलपर्यंत 

आखाडे यांची प्रयोगशील शेती 
आखाडे यांची एकत्रित ४४ एकर शेती आहे. सर्व शेतीत सिंचनाची सोय केली आहे. यासाठी चार बोअरवेल, दोन विहिरी आणि एक कोटी लिटर क्षमतेचे शेततळे आहे. सुमारे १३ एकरांत नागपुरी तसेच किनो संत्रा बाग आहे. अर्ध्या एकरात शेडनेट घेत त्यात नर्सरी सुरु केली आहे. यामध्ये संत्रा, पेरू, आंब्याची रोपे तयार केली जात आहेत. नागपूर येथील राष्ट्रीय लिंबूवर्गीय पीक संंशोधन केंद्राकडील नव्या रूटस्टॉकचा वापर करून संत्रा, मोसंबी, किनोची दर्जेदार रोपे तयार करण्याचे काम सुरू आहे. 

संपर्क- संतोष जगदेवराव आखाडे- ८३०८१९१०१४ 

इतर यशोगाथा
ग्रामपरिवर्तनाची दिशा दाखविणारे शेंदोळा...जन्म, मृत्यू, विवाहनोंदणी प्रमाणपत्र हवे असेल; तर...
साठ देशी गायींच्या संवर्धनाचा आदर्शपुणे जिल्ह्यातील मंचर येथील सोनेचांदीचे पारंपरिक...
अवर्षणग्रस्त माळरानावर फुलवली प्रगतशील...नगर जिल्ह्यात कायम अवर्षणग्रस्त कर्जत तालुक्यातील...
कृषी कौशल्य प्रशिक्षणांद्वारे उभी...केंद्र शासनाची प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजना २....
शेती, शिक्षण अन ग्रामविकासामध्ये...समानता, स्वातंत्र्य आणि सहानुभूतीमुळेच व्यक्तीचा...
हळद पावडर उद्योगात तयार केली ओळखसांगलीची बाजारपेठ हळकुंड आणि हळद पावडरीसाठी देश-...
फळबागा केंद्रीत कोरडवाहू शेतीचा साधला...परभणी जिल्ह्यातील उजळंबा येथील प्रगतिशील शेतकरी...
सुरळीच्या अनुप यांनी जपली प्रयोगशीलता...अमरावती जिल्ह्यातील सुरळी (ता. चांदूरबाजार) येथील...
मुल्ला यांच्या शेतात पिकतो वर्षभर...वर्षभर मागणी असलेल्या, कमी जोखीम व देखभाल...
कसमादे पट्ट्यात रुजतेय गुजरातचे देशी...गुजरात राज्यात ‘देशी रवय्या’ म्हणून प्रसिध्द...
गाव तसे छोटे, कामांतून झाले मोठेपूर्णा नदीच्या खोऱ्यात सर्वत्र खारपाणपट्टा...
देशी साहिवाल गायीच्या दुधाची देसिको...महाराष्ट्र व कर्नाटक राज्याच्या सीमाभागावर...
सामूहिक शक्तीतून ‘श्रीराम’ गटाची...तळेगाव ढमढेरे (ता. शिरूर) येथील श्रीराम शेतकरी...
निर्जलीकरण केलेल्या भाज्यांपासून...विविध भाजीपाला, फळे यांच्यावर तांत्रिक पद्धतीने...
कोकणी मेव्यातून मिळाला आश्वासक रोजगारभंडारपुळे (जि. रत्नागिरी) येथील मोरया स्वयंसहायता...
मसालेनिर्मितीतून संस्कृती गट झाला...ओझर्डे (ता. वाई, जि. सातारा) येथील संस्कृती महिला...
दसरा, दिवाळीत फूलबाजारात राहिले...यंदाच्या वर्षी फुलांना गणेशोत्सवात मागणी...
उत्कृष्ट दर्जाच्या गांडूळखताला मिळवली...सांगली जिल्ह्यातील खटाव येथील विजय चौगुले यांनी...
सुयोग्य व्यवस्थापनातून किफायतशीर...भाजीपाला पिकातून कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल...
पाण्याच्या स्वंयपूर्णतेकडे सुर्डीची...गावरस्ते, स्वच्छता, शोषखड्डे, वृक्षारोपण,...