Agriculture story in marathi feeding management of poultry | Agrowon

वयानुसार पुरवा कोंबड्यांना संतुलित खाद्य

प्रा. के. एल जगताप, प्रा. तडवी फारूक रुबाब, डॉ. ए. के किनखेडकर
मंगळवार, 4 फेब्रुवारी 2020

कुक्कुटपालनामध्ये एकूण खर्चाच्या जवळ जवळ ६० ते ७० टक्के खर्च हा खाद्यावर होत असतो. म्हणून कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्याच्या व्यवस्थापनाकडे जाणीवपूर्वक लक्ष देण गरजेचं आहे.

कोंबड्यांच्या वयानुसार त्यांना खाद्याचा पुरवठा करावा लागतो. एक आठवड्यापर्यंतच्या पिलांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला चिक मॅश म्हणतात. नऊ ते १८ आठवड्यापर्यंतच्या कोंबड्यांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला ग्रोवर मॅश म्हणतात. १८ आठवड्यानंतरच्या कोंबड्यांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला लेअर मॅश म्हणतात.

कुक्कुटपालनामध्ये एकूण खर्चाच्या जवळ जवळ ६० ते ७० टक्के खर्च हा खाद्यावर होत असतो. म्हणून कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्याच्या व्यवस्थापनाकडे जाणीवपूर्वक लक्ष देण गरजेचं आहे.

कोंबड्यांच्या वयानुसार त्यांना खाद्याचा पुरवठा करावा लागतो. एक आठवड्यापर्यंतच्या पिलांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला चिक मॅश म्हणतात. नऊ ते १८ आठवड्यापर्यंतच्या कोंबड्यांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला ग्रोवर मॅश म्हणतात. १८ आठवड्यानंतरच्या कोंबड्यांना दिल्या जाणाऱ्या खाद्याला लेअर मॅश म्हणतात.

कोंबड्यांच्या खाद्यातील घटक
साधारणपणे कोंबड्यांच्या शरीरात २१ टक्के प्रथिने असतात, ४ टक्के खनिज पदार्थ व ९ टक्के स्निग्ध पदार्थांचा समावेश असतो; तर ६६ टक्के पाण्याचे प्रमाण असते. कोंबड्यांच्या खाद्यामध्ये कार्बोदके, प्रथिने, स्निग्ध पदार्थ, जीनवसत्त्वे, पाणी, खनिजे यांचा समावेश करावा.

कार्बोहायड्रेट्स
कोंबड्यांच्या खाद्यामध्ये याचे प्रमाण हे ६० - ७० टक्के असावे लागते. या घटकामुळे कोंबड्यांना शक्ती आणि शरीरास ऊर्जा मिळण्यास मदत होते. ज्वारी, बाजरी, गहू, तांदूळ व मका इत्यादीपासून वरील घटक मिळण्यास मदत होते.

प्रथिने
खाद्यामध्ये याचे प्रमाण हे १६-२२ टक्के असावे लागते. या घटकामुळे कोंबड्यांची चांगल्या प्रकारे वाढ होण्यास मदत होते. त्याचबरोबर मांस व अंड्याचे उत्पादन वाढते. सोयाबीनची पेंड, शेंगदाण्याची पेंड, सूर्यफूल पेंड, मासळीची भुकटी, रक्ताची पावडर इत्यादीपासून वरील घटक मिळण्यास मदत होते.

स्निग्ध पदार्थ
खाद्यामध्ये याचे प्रमाण अतिशय कमी असावे लागते. या घटकामुळे कोंबड्यांना कार्बोदकांची २.५ टक्के ऊर्जा मिळण्यास मदत होते. वेगवेगळ्या प्रकारचे तेल व चरबीपासून वरील घटक मिळण्यास मदत होते.

जीवनसत्त्वे
जीवनसत्त्व अ, ड, ई, क ही पाण्यात न विरघळणारी जीवनसत्त्वे आहेत, तर ब आणि सी ही पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे आहेत. वेगवेगळ्या प्रकारचे तेल व चरबीपासून वरील घटक मिळण्यास मदत होते.

पाणी
कोंबड्यांना स्वच्छ व ताजे पाणी पुरवावे. दूषित पाण्यामुळे कोंबड्यांमधील आजाराचे प्रमाण वाढते.

खनिजे
या घटकामुळे कोंबड्यांची हाडे बळकट होतात. अंड्यांच्या कवचाची निर्मिती होण्यास मदत होते. शारीरिक वाढीसाठी कोंबड्यांना कॅल्शियम, पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, सोडियम, फॉस्फरस, आयोडीन, क्लोरीन, सेलेनियम इ. खनिज पदार्थांची गरज असते. हाडांची भुकटी, शिंपल्यांची पूड, चुनखडी, खनिज मिश्रणातून वरील घटकांचा पुरवठा होतो.

खाद्यातील घटकांचे प्रमाण

प्रकार वय (आठवडे) स्निग्ध पदार्थ (टक्के) प्रथिने (टक्के) तंतुमय पदार्थ (टक्के) स्फुरद (टक्के रोज प्रत्येकी (ग्रॅम)
चिक मॅश १-८ ३.४ २२ ३.४- ०.६ ३५
ग्रोवर मॅश ८-२० ३.४ १८ ४.५ ०.६ ८०
लेअर मॅश २०-७२ ३.४ १७ ५.६ १.२ ११०

संपर्क ः प्रा. के. एल जगताप, प्रा. के. एल जगताप, ९८८१५३४१४७
(लेखक पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभाग, कृषी विज्ञान केंद्र खामगाव, जि. बीड आणि कृषी विज्ञान केंद्र, बदनापूर येथे कार्यरत आहेत.) 


इतर कृषिपूरक
पशुपालनात सुरक्षितता महत्त्वाची...पशू सांभाळ, दैनंदिन निगा, चारा-पाण्याची सोय, दूध...
अनुदानाचा योग्य विनियोगअनुदानासाठीची बहुतांश प्रक्रिया बॅंकेमार्फतच...
आजारांपासून कोंबड्यांचे संरक्षणकोंबड्यांना होणाऱ्या आजारांचे वेळीच व्यवस्थापन...
बदलत्या हवामानानुसार जनावरांचे...बदलत्या हवामानानुसार जनावरांच्या आहार, गोठा,...
उत्पादन धिंगरी अळिंबीचेअळिंबीमध्ये भाजीपाला व फळे यांच्या तुलनेत प्रथिने...
फायदेशीर पशुपालनाचे तंत्रगाई,म्हशींची उत्पादकता वाढवायची असेल तर आपल्याकडे...
गाय, म्हशींच्या आहारात बायपास फॅटचा वापरआपल्याला सुरुवातीच्या १०० ते १२० दिवसांत नफा...
स्वच्छतेतून वाढते दुधाची गुणवत्तादुधाची गुणवत्ता कमी होते. अयोग्य दुधामुळे आर्थिक...
अॅझोलाः एक आरोग्यदायी पशुखाद्य जनावरांचे दूध उत्पादन, प्रजनन, वाढ आणि...
दुधातील फॅट कमी राहण्याची कारणे,...दुधातील स्निग्धांश (फॅट) हा प्रतवारीच्या दृष्टीने...
चांगल्या आरोग्यासाठी स्वच्छ दूध उत्पादन...स्वच्छ दूध उत्पादनासाठी स्वच्छ वातावरण आणि...
उन्हाळ्यातील जनावरांच्या प्रजनन समस्याउन्हाळ्यात जनावरे चारा कमी व पाणी जास्त पितात....
जनावरातील गोचीड नियंत्रणउन्हाळ्यात जनावरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गोचीडांचा...
चाऱ्याची पौष्टिकता वाढविण्यासाठी युरिया...उन्हाळ्यामध्ये पाणीटंचाईमुळे हिरवा चारा मिळत नाही...
ओळख पशू संस्थांची...पुण्यश्‍लोक...पुण्यश्‍लोक अहिल्यादेवी महाराष्ट्र मेंढी व शेळी...
पशुप्रजननातील संभाव्य अडथळे ओळखाप्रजनन व्यवस्थापनात ऋतुमानानुसार, तांत्रिक...
जाणून घ्या कमी अंडी उत्पादनाची कारणे,...देशी कोंबड्यांचे अंडी उत्पादन मुळातच कमी असते आणि...
दुधाळ जनावरांचे उन्हाळ्यातील आहार...नैसर्गिक आपत्ती नियोजन व व्यवस्थापनाबद्दलची...
जनावरांतील मायांग बाहेर येण्याची समस्याम्हशीमधील मायांग बाहेर येण्याचे प्रमाण इतर बाकी...
हिरव्या चाऱ्याच्या पूर्ततेसाठी मुरघास...हिरव्या चाऱ्याच्या व्यवस्थापनावर उपाययोजना म्हणून...