agriculture story in marathi, fodder crops for livestock | Agrowon

जनावरांसाठी उपयुक्त प्रथिनयुक्त द्विदल चारा पिके
डॉ. पवनकुमार देवकते, डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील
बुधवार, 3 ऑक्टोबर 2018

प्रथिने पुरवठा करणाऱ्या चारा पिकांमध्ये विशेषतः द्विदल चारा पिकांचा समावेश होतो. यामध्ये लसूणघास, बरसीम, चवळी इ. चारापिकांचा समावेश होतो. त्यांची लागवड पद्धत, कापणी, चारा उत्पादन याबद्दल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.
 
दुधाळ जनावरांपासून उत्तम प्रतीचे दूध मिळविण्यासाठी ऊर्जा, कर्बोदके, प्रथिने, क्षार, मीठ इ. घटकांचा आहारात समावेश करावा लागतो. विशेषतः प्रथिने पुरवठा करणाऱ्या घटकांमध्ये पेंडी/ ढेप हा मुख्य स्रोत म्हणून वापरला जातो. त्यामुळे आहारावरील व पशुखाद्यावरील खर्च वाढतो. आणि पर्यायाने पशुपालन व्यवसायातील नफा कमी होतो.

प्रथिने पुरवठा करणाऱ्या चारा पिकांमध्ये विशेषतः द्विदल चारा पिकांचा समावेश होतो. यामध्ये लसूणघास, बरसीम, चवळी इ. चारापिकांचा समावेश होतो. त्यांची लागवड पद्धत, कापणी, चारा उत्पादन याबद्दल माहिती असणे अावश्‍यक अाहे.
 
दुधाळ जनावरांपासून उत्तम प्रतीचे दूध मिळविण्यासाठी ऊर्जा, कर्बोदके, प्रथिने, क्षार, मीठ इ. घटकांचा आहारात समावेश करावा लागतो. विशेषतः प्रथिने पुरवठा करणाऱ्या घटकांमध्ये पेंडी/ ढेप हा मुख्य स्रोत म्हणून वापरला जातो. त्यामुळे आहारावरील व पशुखाद्यावरील खर्च वाढतो. आणि पर्यायाने पशुपालन व्यवसायातील नफा कमी होतो.
दुधातील एस. एन. एफ. दुग्धजन्य पदार्थ निर्मिती, वासरांची वाढ, करडांची जलद वाढ तसेच जनावर सशक्त राहण्यासाठी शरीराला प्रथिनांची गरज असते. ही प्रथिने जर चाऱ्यामार्फत दिली तर निश्‍चितच पशुखाद्यावरील खर्च कमी होण्यास मदत होईल व पशुपालन व्यवसाय किफायतशीर होईल.

१) लसूणघास/ मेथीघास/ लुसर्न

  • लसूणघास लागवडीसाठी निचरा होणारी, २ ते ३ वेळा कुळवणी व नांगरट केलेली जमीन लागते.
  • वाफे पद्धतीने किंवा पाभरीने ३० सें.मी. अंतरावर पेरणी करावी.
  • बियाणांची ऑक्‍टोबर ते डिसेंबर या काळात पेरणी करावी.
  • यासाठी बियाणे २५ किलो लागते व खत नत्र १०० किलो, स्फुरद ५० किलो, पालाश ४० किलो द्यावा.
  • सुरवातीला एकवेळी खुरपणी करावी.
  • पाणी व्यवस्थापनामध्ये दुसरी व तिसरी पाळी ४ ते ५ दिवस अंतराने व नंतर १० ते १२ दिवस अंतराने पाणी द्यावे.
  • पहिली कापणी ६५ ते ७० दिवसांनी करावी, नंतर ५ ते ६ कापण्या पुढील ३० दिवसांत कराव्यात.
  • यापासून २००० ते २५०० क्विंटल/ हेक्‍टर उत्पादन मिळते.
  • महत्त्वाचे म्हणजे लसूण घासामध्ये १९ ते २० टक्के प्रथिने असतात.

२) बरसीम

  • बरसीमसाठी मध्यम ते भारी जमीन लागते.
  • जमीन नांगरट व २ ते ३ वेळा कुळवणी केलेली असावी.
  • ऑक्‍टोबर ते नोव्हेंबर दरम्यान पेरणी करावी.
  • धारवाड, मेस्कोनी, झासी असे सुधारित वाण वापरावेत.
  • पाभरीने २५ ते ३० सें.मी. अंतरावर पेरणी करावी.
  • हेक्‍टरी ३० किलो बियाणे लागते. नत्र १०० किलो, स्फुरद ५० किलो, पालाश ४० किलो खताची मात्रा लागते.
  • ६० ते ७० दिवसाने पहिली कापणी करावी व नंतरचा दर ३० दिवसांनी ५ ते ६ कापण्या कराव्यात.
  • ६०० ते ८०० क्विंटल प्रति हेक्‍टर उत्पादन मिळते.
  • बरसीम पासून १७ ते १८ टक्के प्रथिने व २५ ते २६ टक्के स्निग्ध पदार्थ मिळतात.

३) चवळी

  • चवळी लागवडीसाठी भारी जमीन लागते.
  • जमीन २ ते ३ वेळा कुळवणी केलेली व नांगरलेली असावी.
  • जानेवारी ते ऑगस्ट या काळात दोन ओळीत ३० ते ४० सें.मी. अंतर ठेवून पेरणी करावी.
  • ई.सी. ४२१६, युपीसी ५२८६, एन.पी. ३ असे सुधारित वाण वापरावेत.
  • हेक्टरी ५० ते ५५ किलो बियाणे लागते. हेक्‍टरी नत्र २५ किलो स्फुरद ५० किलो लागते.
  • १ ते २ वेळा खुरपणी करावी.
  • १२ ते १५ दिवसांच्या अंतराने पाणी द्यावे.
  • पहिली कापणी पीक ५० टक्के फुलोऱ्यात असताना करावी व नंतर ५५ ते ६० दिवसांनी कापणी करावी.
  • चवळीपासून हेक्टरी ३०० ते ३५० क्विंटल उत्पादन मिळते.
  • चवळीमध्ये महत्त्वाची पौष्टीक घटक असतात. यामध्ये प्रथिने १८ ते १९ टक्के स्निग्ध पदार्थ २५ ते २६ टक्के, कॅल्शियम १.४ टक्के आणि पूर्ण पचणीय पदार्थ ५८ ते ६० टक्के असतात.

प्रथिनयुक्त चारा देण्यामुळे होणारे फायदे

  • प्रथिनांचा पुरवठा चाऱ्यामार्फत झाल्यामुळे पशुखाद्यावरील खर्चात बचत होऊन नफा वाढतो.
  • दुधातील एस.एन.एफ. वाढण्यास मदत होते.
  • वासरांची/ करडांची वाढ जोमाने/ जलद होते.
  • गाभन जनावरांचे उत्तम पोषण होते.
  • जनावरांचे आरोग्य सुधारून रोगप्रतिकार शक्ती वाढण्यास मदत होते.
  • वासरे/ करडे यांचे जन्म वजन वाढण्यास मदत होते व वासरे सशक्त जन्मतात.

संपर्क : डॉ. पवनकुमार देवकते, ९९७०२८५५८५
डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय व पशूविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

 

इतर ताज्या घडामोडी
पंतप्रधान शेतकरी मानधन योजनेच्या...वाशीम : केंद्र शासनाने शेतकऱ्यांसाठी सुरू...
झरे परिसरात महावितरणकडून वीजजोडणीस...झरे, जि. सांगली : झरे व परिसरातील घरगुती व...
परभणी जिल्ह्यात पीक कर्जवाटपाच्या गतीला...परभणी : चालू आर्थिक वर्षातील पहिल्या साडेचार...
देवळा तालुक्यातील ‘त्या’...नाशिक : मागील पंधरवड्यात कळवण, सुरगाणा तालुक्यात...
सोलापूर जिल्ह्यात दोन लाख वीज...सोलापूर : घरगुती, वाणिज्यिक व औद्योगिक...
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या...अकोला  ः भाजपचे ज्येष्ठ नेते व माजी केंद्रीय...
देश, राज्यात बेरोजगारी हेच मोठे आव्हान...नगर : मागील पाच वर्षांत नोटबंदीसारख्या...
साताऱ्यातील भूस्खलन बाधितांचा पुनर्वसन...सातारा  : अतिवृष्टी व भूस्खलनामुळे बाधित...
नगर झेडपीत सहा महिन्यांत माहिती...नगर  ः जिल्हा परिषदेतून विविध योजनांची...
...तर बारामतीची जागाही जिंकता आली असती...नागपूर  ः ‘ईव्हीएम’मध्ये गडबड करायची असती तर...
पूरग्रस्त शेतकऱ्यांना कुळीथ, वालाचे...रत्नागिरी : या वर्षी पडलेल्या मुसळधार...
मराठवाड्यातील मध्यम, लघुप्रकल्पांत २९...औरंगाबाद : अर्धेअधिक पावसाळा लोटल्यानंतरही...
`ग्रीन होम`मध्ये सेकंड होम, फार्म हाउस...पुणे : ‘सकाळ-ॲग्रोवन’च्या ‘ग्रीन होम एक्स्पो...
कृषी क्षेत्रात योगदान देणाऱ्या ...पुणे   : जिद्द, कष्ट, अथक परिश्रमाच्या...
लागवडयोग्य `पोटखराब`ची नोंद होणार सात...पुणे  ः पोटखराब जमीन लागवडीयोग्य केली असेल...
औरंगाबादमध्ये शेवगा २५०० ते ३००० रुपये...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
माजी केंद्रीय अर्थमंत्री अरूण जेटली...नवी दिल्ली : भारतीय जनता पक्षाचे ज्येष्ठ नेते आणि...
नाशिक जिल्ह्यात लाल कांद्याच्या...नाशिक : चालू वर्षी पावसाचे आगमन उशिरा झाल्यानंतर...
ग्रामपंचायत संगणक परिचालकांच्या...नाशिक : महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामविकास व माहिती...
धुळे जिल्ह्यात किसान सन्मान योजनेत दोन...धुळे : जिल्ह्यात प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी...