agriculture story in marathi, horticulture & goat farming, golat gaon, aurangabad | Agrowon

रडायचं नाही, लढायचं...दुष्काळातही ७० एकरांत फळबाग शेतीतील उत्साह 
संतोष मुंढे
शनिवार, 30 मार्च 2019

दुष्काळाशी लढा कायम 
अनेक वर्षांपासून साळुंके कुटुंब दुष्काळाशी लढते आहे. अनेकवेळा टॅंकरद्वारे पाणी आणून डाळिंब, पेरू, चिकूच्या बागा जगवल्या. वाढवल्या. मोसंबीची बाग काढावी लागली. अन्य फळांची झाडेही काढावी लागली. सध्याही सर्व फळांची झाडे केवळ जगविण्याचे किंवा वाचविण्याचे काम सुरू आहे. कोणत्याही स्थितीत रडायचं नाही, लढायचं हाच मंत्र वडिलांनी दिला. तो पुढेही आचरणात आणतोय असे अनिल यांनी सांगितले. 

औरंगाबाद जिल्ह्यातील गोलटगाव येथील सुदामआप्पा साळुंके यांनी अतीव कष्ट, अभ्यासातून विविध पिकांसह ७० एकरांत फळबाग केंद्रित शेतीचा आदर्श उभारला. शेळीपालन केले. अनिल व अजय या दोन्ही मुलांनी वडिलांचा वारसा चालू ठेवला. 'रडायचं नाही, लढायचं' हाच मंत्र जपत दुष्काळाशी अखंड लढत साळुंके परिवाराने शेतीत आजही उत्साह कायम ठेवला आहे. 

औरंगाबाद जिल्ह्यातील गोलट येथील कृषिभूषण सुदामआप्पा निवृत्ती साळुंके यांचे नाव पंचक्रोशीत प्रसिद्ध आहे. त्यांची ७० एकर शेती आहे. वडिलांच्या मार्गदर्शनाखाली अनिल व अजय ही दोन मुले शेतीची संपूर्ण जबाबदारी सांभाळत आहेत. अर्थात वयाची पंचाहत्तरी गाठूनही सुदामआप्पा आजही 
शेतीत व्यस्त असतात. 

साळुंके यांची शेती 

  • एकूण शेती ७० एकर 
  • सुमारे १२ एकर डाळिंब, ३०० आवळा झाडे, पेरू- दोन हजार झाडे- सघन पद्धतीने 
  • फळबागांची नर्सरी 
  • खरीप, रब्बीची पिके 
  • येत्या काळात ‘कॉन्ट्रॅक्‍ट फार्मिंग’ पद्धतीने पोल्ट्री व्यवसाय करण्याची तयारी 
  • मोठ्या प्रमाणात शेती असल्याने मजुंराचा प्रश्‍नही असतो. परंतु, शक्य तसे मजूर मिळवून तसेच शेतात स्वत: राबण्याला प्राधान्य. 

शेतीतील ठळक बाबी 

  • डाळिंबाची बारा एकरांवर बाग. एकवेळा दुबईलाही निर्यात. एकरात सात ते आठ टनांपर्यंत उत्पादन मिळते. 
  • चाळीस वर्षांपासून शंभरावर चिकू झाडे. ३० बाय ३० फूट अंतरावर मोठ्या डौलाने उभी आहेत. किमान ६० ते ७० हजार रुपये उत्पन्न ही बाग देते. पूर्वी आठशे झाडे होती. यंदा पाण्याच्या संकटामुळं सातशे झाडे काढावी लागली. 
  • आवळ्याची सुमारे ३०० झाडे. सुमारे १५ रुपये प्रतिकिलोचा दर मिळणारी ही झाडे वर्षाला किमान ६० ते ७० हजार रुपयांचे उत्पन्न देतात. 
  • सुमारे पाच वर्षांपूर्वीची दोन एकरांवर पेरूची सघन लागवड. प्रतिझाड ३० किलो याप्रमाणे उत्पादन तर वर्षाला ५० हजार रुपयांचे उत्पन्न घेतेले आहे. 
  • बांधावर चिंचेची सुमारे ३०० झाडे. प्रत्येक झाड वर्षाला लाखभर रुपयांचे उत्पन्न देते. 
  • केशर आंब्याची २५ तर सागाची ४०० झाडे 

नर्सरीचा आधार 
सुमारे २०१० पासून डाळिंब रोपनिर्मिती व विक्रीचं काम साळुंके करतात. आंबा व चिकू कलमांचे कामही केले. यंदा दहा ते पंधरा हजार आंबा कलमे करण्याचा संकल्प आहे. लागणारे मदर प्लॅंट वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाकडून (परभणी) आणण्यात येतात. नर्सरी वर्षाला सव्वा ते दीड लाख रुपयांचे उत्पन्न देते. दरवर्षी ३० ते ३५ हजार रोपांपर्यंत निर्मिती पूर्वी व्हायची. यंदा पाणीटंचाईमुळे केवळ १५ ते २० हजार रोपांचीच निर्मिती करणं शक्‍य झालं. 

बांबूची पंधरा हजारांवर बेटे 
ओढ्याकाठी असलेली विहीर खचल्याने ओढ्याच्या काठावर जवळपास एक हजार बांबू रोपांची लागवड सुदामआप्पांनी ४० वर्षांपूर्वी केली. सध्या ४० फूट लांबीचा बांबू ५० रुपये दराने विकण्यात येतो. 
तोडणी खर्च काढणाऱ्याकडेच असतो. त्यातून अतिरिक्त उत्पन्न मिळते. 

पाण्यासाठी संघर्ष 

एक कोटी लिटर क्षमतेची दोन व ८० लाख लिटर क्षमतेचे शेततळे आहे. दोन शेततळ्यांसाठी स्वखर्च केला. आज दुष्काळात त्यात अत्यंत कमी पाणी आहे. नाही म्हणायला त्यात मत्स्यपालनाचही प्रयोग केला आहे. आजवर आठ विहिरी व जवळपास पंधरा बोअर्स घेतले. पाण्यासाठी संघर्ष आजही सुरूच आहे. 
 

पुरस्कारांनी गौरव 
सुदामआप्पांना शेतीनिष्ठ, कृषिभूषण, दूध उत्पादन, मृद संधारण व पाणलोट क्षेत्र विकास आदी विषयांसाठीही पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे. ज्या कामांमुळे हा सन्मान झाला त्या मातीशी प्रामाणिक राहण्याचं काम त्यांची पुढची पिढी करते आहे. यांत्रिकीकरण जपताना दोन ट्रॅक्‍टर्स, ब्लोअर, मशागत, पेरणीची ट्रॅक्‍टरवरील सर्व अवजारे आहेत. 

उस्मानाबादी शेळीपालन 
शेतीला उस्मानाबादी शेळीपालनाची जोड दिली. एप्रिल २०१६ मध्ये बारा शेळ्यांपासून सुरू झालेला हा ‘गोटफार्म’ आता १०६ शेळ्यांपर्यंत पोचला आहे. बंदिस्त शेळीपालनाचा विचार डोक्‍यात होता. प्रसंगानुरूप आपल्याच शेतात चराईचा मार्ग निवडला आहे. आजवर ५५ बोकडांची विक्री केली आहे. सुमारे साडेसात लाख रुपये खर्च करून शेड उभारले. यात शेळ्यांसाठी स्वतंत्र कक्ष व पाण्याची स्वयंचलित सोय केली आहे. प्रत्येक शेळीला टॅगिंग केले आहे. 
 

ठळक बाबी 

  • सन २००८-०९ च्या दरम्यान महाराष्ट्राचे तत्कालीन राज्यपाल एस. जी. जमीर यांनी सुदामआप्पांच्या शेतीला भेट देत त्यांच्या प्रयोगशीलतेची प्रशंसा केली होती. 
  • नवे प्रयोग, अवजारे, बियाणे, खते, हवामान अंदाज, पावसाच्या नोंदी आदी बाबींना कायम प्राधान्य. 
  • काळानुरूप पीक पद्धतीत बदल करण्याला प्राधान्य. 

संपर्क- सुदामआप्पा साळुंके - ९६२३५०९००८, ९४२१४३०५१० 
- अनिल सुदामआप्पा साळुंके- ९८२२७९०३३५
 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
जलव्यवस्थापनातील हुशारीतून फुलतेय ...दुष्काळाशी लढताना औरंगाबाद जिल्ह्यातील गाढेजळगाव...
दुष्काळातही कडवंची गावच्या अर्थकारणाची...भूगर्भीय सर्वेक्षण आधारित पाणलोटाची कामे, मृद...
दुष्काळी भागातील ‘श्रीमंत’ साकूर आसपास सर्वत्र दुष्काळी परिसर असताना सुशिक्षित व...
बारामती कृषी उत्पन्न बाजार समितीची...बारामती कृषी उत्पन्न बाजार समितीने (जि. पुणे)...
चित्रकलेसह पूरक व्यवसायात भरले यशाचे...नगर जिल्ह्यात माका (ता. नेवासा) येथील सुरेश गुलगे...
उत्कृष्ठ व्यवस्थापनातून खरीप कांद्याचे...बुलडाणा जिल्ह्यातील डोणगाव येथील आखाडे कुटुंबाने...
विविध तंत्रांच्या वापरातून प्रयोगशील...भोसी (जि. हिंगोली) येथील गोरखनाथ हाडोळे विविध...
बिस्किटउद्योगातून आर्थिक प्रगतीमौजे सांगाव (ता. कागल, जि. कोल्हापूर) येथील...
शेती, शिक्षण अन् ग्रामविकासात ‘वसुधा’...धुळे येथील वन्य सुस्थापन धारा (वसुधा) ही...
‘ए ग्रेड’ शेवगा पिकविण्यातील मास्टर ठिबक, मल्चिंग, गादीवाफा व बाजारपेठेतील तुटवडा...
सेवानिवृत्तीनंतरही प्रयोगशील शेतीची...सेवानिवृत्तीनंतरही प्रयोगशील शेतीची अखंड सेवा...
काटेकोर व्यवस्थापनातून बहुविध पीक...नायगाव (ता. मुक्ताईनगर, जि. जळागाव) येथील अशोक व...
दहा एकरांतील जांभूळवनातून समृद्धी नगर जिल्ह्यात उंबरी बाळापूर येथील नावंदर...
विना कंत्राट, विना अनुदान  शिवार रस्ते...नाशिक जिल्ह्यात कोळवण नदीच्या काठी वसलेल्या...
दुष्काळाशी झुंजत साधला एकात्मिक शेतीचा...नगर जिल्ह्यातील आखतवाडे येथील बाळासाहेब सोनवणे...
परिश्रम, सूक्ष्म नियोजनातून शोभिवंत...नवे प्रयोग करण्याची वृत्ती, मेहनत, सूक्ष्म नियोजन...
कष्ट अन् जिद्दीतून सालगडी झाला प्रगतशील...नाशिक जिल्ह्यातील हरणशिकार (ता. मालेगाव) येथील...
सुमारे ३२ ग्रेडमधील प्रक्रियायुक्त काजू...जागतिक बाजारपेठ ओळखून रत्नागिरी येथील परांजपे...
मुखवासनिर्मितीतून अर्थकारणाला बळ बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन जळगावमधील अनिता दगा...
पुसद वन विभागाचा हायटेक  दर्जेदार...कमी कालावधी, कमी मनुष्यबळ, कमी जागेत आधुनिक...