agriculture story in marathi, importance of ragi in human health | Agrowon

कॅल्शियम, प्रथिनांचा उत्तम स्राेत ः नाचणी

एस. एन. चौधरी
बुधवार, 8 ऑगस्ट 2018

मानवी अाहारात गव्हाव्यतिरिक्त इतर धान्यांचा अत्यंत कमी वापर केला जाताे. चांगल्या आरोग्यासाठी आहारात विविध धान्यांचा समतोल समावेश करणे गरजेचे आहे. म्हणूनच गव्हाव्यतिरिक्त ज्वारी, बाजरी, नाचणी यांचे सेवन आरोग्य उत्तम राखण्यास मदतीचे ठरेल. नाचणी प्रामुख्याने डोंगराळ प्रदेशातील लोकांच्या दैनंदिन अाहारातील प्रमुख धान्य अाहे. नाचणीपासून विविध पदार्थ तयार करून शहरी भागातील लोकांच्या अाहारात नाचणीचा वापर वाढवणे शक्य अाहे.

नाचणीचे अाहारातील महत्त्व

मानवी अाहारात गव्हाव्यतिरिक्त इतर धान्यांचा अत्यंत कमी वापर केला जाताे. चांगल्या आरोग्यासाठी आहारात विविध धान्यांचा समतोल समावेश करणे गरजेचे आहे. म्हणूनच गव्हाव्यतिरिक्त ज्वारी, बाजरी, नाचणी यांचे सेवन आरोग्य उत्तम राखण्यास मदतीचे ठरेल. नाचणी प्रामुख्याने डोंगराळ प्रदेशातील लोकांच्या दैनंदिन अाहारातील प्रमुख धान्य अाहे. नाचणीपासून विविध पदार्थ तयार करून शहरी भागातील लोकांच्या अाहारात नाचणीचा वापर वाढवणे शक्य अाहे.

नाचणीचे अाहारातील महत्त्व

  • नाचणीमध्ये ७.३ टक्के प्रथिने, ३.६ टक्के तंतुमय पदार्थ, ५९ टक्के पिष्टमय पदार्थ, १.३ टक्के स्निग्ध पदार्थ आणि ३ टक्के खनिजे असतात.
  • नाचणी हे एकमेव कॅल्शिअमचा उत्तम स्रोत असणारे धान्य आहे. इतर कोणत्याही धान्यापेक्षा १० पट तर दुधापेक्षा ३ पट अधिक कॅल्शिअम नाचणीमध्ये असते.
  • ब्राऊन राईस, मका किंवा गहू या धान्यांपेक्षा नाचणी मधील कॅल्शिअमचे प्रमाण अधिक असते.
  • लोह हे खनिजसुद्धा नाचणीमध्ये भरपूर प्रमाणात असून आरोग्यवर्धक लिनोलिनिक आणि लिनोलिक ॲसिड, तसेच थायमिन, रिबोफ्लेविन, नियासिन आणि टोकोफेरॉल नामक आरोग्याला फायदेशीर घटक मुबलक प्रमाणात असतात.
  • नाचणीपासून सत्त्व, पापड, डोसा, चकल्या, शेव, बिस्किट्स, केक इत्यादी असे विविध पदार्थ बनवता येतात.
  • नाचणीत भात-गव्हापेक्षा तंतुमयपणा जास्त आहे. यामुळे नाचणी रक्तातील साखर वाढण्यास विरोध करते. यासाठी मधुमेही रुग्णांसाठी नाचणी हे चांगले अन्न अाहे.
  • नाचणीच्या सेवनाने लोहाच्या कमतरतेमुळे होणारे आजार उदा. रक्तक्षय, बद्धकोष्ठता बरा होण्यास मदत होते. त्यामुळे गरोदर, स्तनदा माता व किशोरवयीन मुलींच्या आहारामध्ये नाचणीचा समावेश उपयोगी ठरतो.
  • नाचणीतील तंतुमय पदार्थ रक्तातील ग्लुकोजचे प्रमाण कमी करण्यास मदत करते. त्याचबरोबर रक्तशर्करा वाढण्यास कमी प्रतिसाद देते. त्यामुळे मधुमेह असणाऱ्या व्यक्तींना नाचणी हे पोषक अन्न आहे.
  • नाचणी लठ्ठपणा कमी करण्यासही मदत करते.
  • नाचणीमध्ये कर्बोदकांचे प्रमाण ७२ टक्के असून, ते नॉन स्टार्चच्या स्वरूपात आहे.
  • नाचणीमध्ये टॅनिन व फायटेट हे अनावश्‍यक घटक मोठ्या प्रमाणात आहेत. नाचणीचा आहारात वापर केल्यास धातूच्या शोषणात बाधा येण्याची शक्‍यता असते, म्हणून असे अनावश्‍यक घटकांचे कमी करून नाचणीचा वापर करता येतो. हे अनावश्‍यक घटक काढून टाकण्यासाठी मोड आणण्याची प्रक्रिया पारंपरिक पद्धतीने केली जाते. परंतु आता भाजणे, वाळविणे, शिजविणे इ. प्रक्रियांचाही वापर केला जातो.

संपर्क ः एस. एन. चौधरी, ८८०६७६६७८३
(के. के. वाघ अन्न तंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

 


इतर तृणधान्ये
चाऱ्यासाठी ज्वारीचा नवा वाण ‘सीएसव्ही...चारा पीक म्हणून ज्वारी अत्यंत उपयुक्त आहे....
रहू, चटई पद्धतीने भात लागवडीचे नियोजनचटई पद्धतीने नवीन भात रोपवाटिका तयार करावी. या...
ज्वारी उत्पादनवाढीची सूत्रेज्वारी हे कमी पावसात धान्य व कडब्याचे हमखास...
शेतकरी नियोजन : भात शेतीत सेंद्रिय कर्ब...शेतकरी नियोजन शेतकरी ः नितीन चंद्रकांत गायकवाड...
खरीप ज्वारी लागवडीची सूत्रेअन्न आणि चारा उत्पादनासाठी महत्त्वाचे अन्नधान्य...
भात पुर्नलागवडीची चारसूत्री पद्धतीसूत्र १  भातपिकाच्या अवशेषांतील (तुसाचा व...
भात पिकासाठी सुधारित लागवड व्यवस्थापनभारतातील प्रमुख अन्नधान्याखालील पिकक्षेत्रापैकी...
धान्य, चाऱ्यासाठी बाजरीबाजरी हे पीक पाण्याच्या ताणाला सहनशील आणि...
भरघोस मका उत्पादनासाठी सुधारीत पद्धतीमहाराष्ट्रात रब्बी हंगामापेक्षा खरीप हंगामात मका...
तंत्र खरीप ज्वारी लागवडीचे..पेरणी १५ जून ते १० जूलै दरम्यान करावी. पेरणीसाठी...
साठवणूकीतील कीडी रोखण्यासाठी उपाययोजनाशेतीमालाच्या साठवणुकीच्या किफायतशीर आणि...
बाजरी मूल्यवर्धनातून वाढवा नफाबाजरीच्या पिठाचा वापर इतर पिठात मिसळून केल्यास...
आरोग्यदायी नाचणीनाचणीमध्ये कॅल्शियमबरोबरीने लोह, नायसीन, थायामीन...
असे करा ज्वारीवरील खोडकिडीचे नियंत्रण..ज्वारी हे मानवी खाद्य आणि पशुखाद्यासाठी कडबा अशा...
असे करा गव्हावरील तांबेरा रोगाचे...गहू पिकाचा हंगाम सुरू होऊन दोन महिने उलटून गेले...
असे करा ज्वारी, गव्हावरील खोडमाशीचे...रब्बी हंगामातील ज्वारी व गहू पिकावर खोडमाशीचा...
कृषी सल्ला : तूर, हरभरा, ज्वारी, कांदा...तूर शेंगा पक्वतेची अवस्था शेंग माशी, घाटे अळी...
असे करा गहू पिकावरील खोडमाशी व मावा...गहू पिकात बुटक्या आणि मध्यम बुटक्या वाणांचा...
उशिरा गहू पेरणीसाठी जाती व नियोजनया वर्षी परतीच्या पावसाने अधिक काळ मुक्काम...
नियोजन गव्हाच्या उशिरा पेरणीचे बागायत उशिरा पेरणीची शिफारस १६ नोव्हेंबर ते १५...