Agriculture story in marathi integrated nutrient management of green gram and wheat | Agrowon

गहू, हरभरा पिकांसाठी एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन

डॉ. प्रकाश तापकीर,  डॉ. अनिल दुरगुडे 
सोमवार, 9 डिसेंबर 2019

या वर्षी परतीच्या पावसाचे प्रमाण अधिक राहिल्याने जमिनीच्या पूर्वमशागतीला तुलनेने उशीर झाला आहे. गहू व हरभरा पिकाची पेरणी करताना एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. संतुलित अन्नद्रव्ये मिळाल्यामुळे शाश्वत उत्पादन मिळू शकेल. 

या वर्षी परतीच्या पावसाचे प्रमाण अधिक राहिल्याने जमिनीच्या पूर्वमशागतीला तुलनेने उशीर झाला आहे. गहू व हरभरा पिकाची पेरणी करताना एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे. संतुलित अन्नद्रव्ये मिळाल्यामुळे शाश्वत उत्पादन मिळू शकेल. 

पिकांसाठी एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन करण्यासाठी प्रथम माती परीक्षण करून घेणे आवश्यक असते. त्याद्वारे पिकांच्या वाढीसाठी आवश्यक शिफारशीप्रमाणे संतुलित अन्नद्रव्ये पुरवता येतात. सेंद्रिय कर्बासाठी सेंद्रिय खतांच्या शिफारशीप्रमाणे शेणखत, गांडूळखत किंवा कंपोस्ट खत वापरावे. जमिनीतील कमतरतेनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर करावा. लागवडीपूर्वी बियाण्यांवर जीवाणू खतांची प्रक्रिया करावी. जमिनीच्या पोताप्रमाणे लागवड पद्धती व पाणी व्यवस्थापन करावे. 
जमिनीच्या प्रकारानुसार रासायनिक खतांचा वापर करावा. उदा. जमीन चोपण असल्यास गव्हाचे बियाणे एकरी ४० किलो ऐवजी ५० किलो पेरावे. तसेच नत्राचे प्रमाणसुद्धा २५ टक्क्यांनी वाढवावे. हरभरा भारी काळ्या जमिनीमध्ये पेरावयाचा असल्यास सरी वरंबा पाडून वरंब्याच्या बगलात टोकण पद्धतीने बी टोकावे. सर्वसाधारणपणे जमिनीमध्ये दोन चाड्याच्या पाभरीने हरभरा व रासायनिक खत पेरून द्यावे. 

गहू एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन

  • शेणखत : ४ टन/एकरी  
  • बीजप्रक्रिया : अ‍ॅझोटोबॅक्टर १ किलो प्रति ४० किलो बियाण्यास चोळावे.  
  • सूक्ष्म अन्नद्रव्ये : जस्त कमतरता जमिनीत (०.६ पीपीएमपेक्षा कमी असल्यास) ८ किलो झिंक सल्फेट पेरणीच्या वेळी बेसल डोस बरोबर द्यावे. शिफारशीप्रमाणे गहू पिकास नत्र ४८ किलो, स्फुरद २४ किलो 
  • व पालाश १६ किलो प्रति एकरी द्यावे. 

जमिनीच्या प्रकारानुसार रासायनिक खतांचा वापर पुढीलप्रमाणे ः 
काळी चोपण भारी जमिनी किंवा तांबड्या रंगाच्या जमिनी (प्रति एकरी)
अ) पेरणीवेळी :
युरिया : ५० किलो (१ गोणी)
सिंगल सुपर फॉस्फेट : १५० किलो (३ गोणी)
म्युरेट ऑफ पोटॅश : २७ किलो (अर्धी गोणी)
ब) पेरणीनंतर एका महिन्याने : 
युरिया : ५० किलो (१ गोणी) 

क्षारयुक्त जमीन (पृष्ठभागावर पांढरे क्षार असल्यास) (प्रति एकर) 
अ) पेरणीवेळी :
१०:२६:२६ : ६१ किलो (१ गोणी)
सिंगल सुपर फॉस्फेट : ३१ किलो (अर्धी गोणी)
युरिया : ४६ किलो (१ गोणी)
ब) पेरणीनंतर एका महिन्याने :
युरिया : ४५ किलो (१ गोणी)

भुरकट जमिनी (चुनखडीयुक्त जमिनी) एकरी :
अ) पेरणीवेळी :
१८:४६:०० : ५२ किलो (१ गोणी) किंवा २४:२४:०० : १०० किलो (२ गोणी)
म्युरेट ऑफ पोटॅश: २७ किलो (अर्धी गोणी)
युरिया : ४२ किलो (१ गोणी)
ब) पेरणीनंतर एका महिन्याने:
युरिया : ४२ किलो (१ गोणी)

सर्वसाधारण जमिनी (एकरी) :
२०:२०:०० : ८३ किलो (२ गोणी)
म्युरेट ऑफ पोटॅश (MOP): ३३ किलो 
किंवा 
पेरणीवेळी -१९:१९:१९ : १२६ किलो (अडीच गोणी)
पेरणीनंतर एका महिन्याने- युरिया : ६३ किलो (एक गोणी)
किंवा 
पेरणीवेळी - १५:१५:१५ :१०० किलो (२ गोणी) आणि 
सिंगल सुपर फॉस्फेट : ५६ किलो (१ गोणी)
पेरणीनंतर एका महिन्याने- युरिया ७१ किलो (१ गोणी)

टीप ः 
माती परीक्षण अहवालानुसार वरील खतांमध्ये बदल करावेत. उदा. नत्राचे प्रमाण जमिनीत मध्यम असल्यास वरीलप्रमाणे शिफारशीप्रमाणे द्यावे.

  • नत्र जास्त असल्यास खतमात्रा २५ टक्क्यांनी कमी करावी, कमी असल्यास खतमात्रा २५ टक्क्यांनी जास्त वापरावी. 
  • फुले द्रवरूप मायक्रोग्रेड २ ची फवारणी दोन वेळा पेरणीनंतर ३५ व ४५ दिवसांनी करावी. (प्रमाण ः १०० मिली/१० लिटर)
  • गहू पिकामध्ये दाणे भरण्याच्या काळात पाणीटंचाई भासल्यास २ टक्के युरियाची फवारणी करावी.
  • हरभरा एकात्मिक अन्नद्रव्य व्यवस्थापन 
  • शेणखत : २ टन/एकरी  
  • बीजप्रक्रिया : रायझोबियम ७५० ग्रॅम प्रति ३० किलो बियाण्यास चोळावे. 
  • सूक्ष्म अन्नद्रव्ये कमतरतेनुसार : जस्त कमतरता जमिनीत (०.६ पीपीएम पेक्षा कमी असल्यास) ८ किलो झिंक सल्फेट आणि लोहाची कमतरता असल्यास १० किलो फेरस सल्फेट पेरणीच्या वेळी बेसल डोस बरोबर द्यावे. शिफारशीप्रमाणे हरभरा पिकास नत्र १० किलो, स्फुरद २० किलो व पालाश १२ किलो प्रती एकरी द्यावे. 

जमिनीच्या प्रकारानुसार रासायनिक खतांचा वापर 

  • काळी जमीन किंवा तांबड्या रंगाच्या जमिनी (एकरी)
  • युरिया : २२ किलो (अर्धी गोणी)
  • सिंगल सुपर फॉस्फेट : १२५ किलो (अडीच गोणी)
  • म्युरेट ऑफ पोटॅश : २० किलो (अर्धी गोणी)

भुरकट चुनखडीयुक्त जमिनीत (एकरी) 
१८:४६:०० : ४४ किलो (१ गोणी) 
म्युरेट ऑफ पोटॅश : २७ किलो (अर्धी गोणी)

  • सर्वसाधारण जमिनीत (एकरी)
  • २४:२४:० - ८३ किलो (दीड गोणी)
  • म्युरेट ऑफ पोटॅश: २७ किलो (अर्धी गोणी)
  • किंवा १५:१५:१५- ८० किलो (अर्धी गोणी)
  • किंवा १९:१९:१९- ६३ किलो (दीड गोणी)
  • किंवा १०:२६:२६- ७६ किलो (दीड गोणी) 
  • किंवा २०:२०:००- १०० किलो (२ गोणी)
  • म्युरेट ऑफ पोटॅश: २० किलो (अर्धी गोणी)

टीप : शिफारशीत खतमात्रा पेरणीच्या वेळी एकाच वेळी पेरून द्यावी.

  • हरभऱ्यावर फुले सुरू होताच फुले द्रवरूप मायक्रोग्रेड २ ची फवारणी आठ दिवसाच्या अंतराने दोन वेळा करावी. (प्रमाण ः १०० मिली/१० लिटर)
  • हरभऱ्याला दाणे भरण्याच्या अवस्थेत पाणी कमी पडल्यास पिकावर पोटॅशियम नायट्रेटची (१३:००:४५) १०० ग्रॅम प्रति १० लिटर पाणी या प्रमाणे फवारणी करावी.

 डॉ. प्रकाश तापकीर, ९४२१८३७१८६
 डॉ. अनिल दुरगुडे, ९४२०००७७३१
(डॉ. दुरगुडे हे महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी येथे तर डॉ. तापकीर हे खासगी कंपनीमध्ये कार्यरत आहेत.)


इतर ताज्या घडामोडी
कृषी कायदे शेतकऱ्यांना गुलाम करणारे :...नागपूर : केंद्रातील भाजप सरकारने लोकशाही आणि...
कोरोना लसीकरण क्रांतिकारक पाऊल : ...मुंबई : कोरोना लसीकरणाचा आजचा कार्यक्रम हे एक...
सातारा जिल्ह्यात रब्बीची ९५ टक्के...सातारा : जिल्ह्यातील रब्बी हंगामातील पेरणीची कामे...
औरंगाबाद, जालना, बीड जिल्ह्यांत गहू...औरंगाबाद : तीन जिल्ह्यात यंदा रब्बी हंगामात...
सांगलीत कारखानदारांनी एफआरपीचा केला...सांगली : कोल्हापूर जिल्ह्यातील बहुतांश साखर...
बँकांनी पीक कर्जवाटप वेळेत पूर्ण करावे...नगर:  ‘‘जिल्ह्यात रब्बी हंगामासाठी बँकांना...
सांगलीत ‘पीएम किसान’च्या अपात्र...सांगली : पंतप्रधान किसान योजनेतील जिल्ह्यातील ५...
सांगली जिल्हा बॅंकेसह १७३ संस्थांच्या ...सांगली : सहकारी संस्थांच्या निवडणुका घेण्याचे...
नाशिकला मका खरेदीसाठी ५६ हजार क्विंटलचे... येवला : केंद्र शासनाच्या परवानगीनंतर ही...
नांदेड जिल्ह्यात मतदानासाठी केंद्रांवर...नांदेड ः जिल्ह्यातील ९०७ ग्रामपंचायतींसाठी...
नाशिकमध्ये उत्साहात ग्रामपंचायतींचे...नाशिक : जिल्ह्यातील ६२१ पैकी ५६५...
गोसेखुर्द प्रकल्पासाठी भूसंपादनाचा तिढा...नागपूर : पूर्व विदर्भातील शेतकऱ्यांसाठी वरदान...
नव्या परवानगीमुळे मका उत्पादकांचा जीव...बुलडाणा : राज्यात सर्वाधिक मका खरेदी झालेल्या...
राज्यात कृषी पीएचडीची प्रवेश प्रक्रिया...पुणे ः राज्याच्या चारही कृषी विद्यापीठांमधील...
खानदेशात मका दरात सुधारणाजळगाव ः खानदेशातील प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये...
सकाळी सौम्य थंडी; दुपारी उष्ण हवामानमहाराष्ट्रावर १०१० हेप्टापास्कल इतका कमी हवेचा...
डाळिंब बागांसाठी पाण्याचे व्यवस्थापनजानेवारी अखेरपासून पाण्याची उपलब्धता कमी होत जाते...
औरंगाबादमध्ये मोसंबीला सर्वसाधारण ३०००...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
गहू संशोधनात सर्वांचाच वाटा ः डाॅ. ढवणनाशिक :  येथील गहू संशोधन केंद्रास डॉ....
कोल्हापुरात सकाळपासूनच मतदारांच्या...कोल्हापूर : जिल्ह्यात ग्रामपंचायतीसाठी चुरशीने...