Agriculture story in marathi Intestinal Diseases in Cattle | Agrowon

बैलातील आतडे बंद होण्याची समस्या

डॉ. गिरीश यादव, डॉ. दिनेश लोखंडे
सोमवार, 30 डिसेंबर 2019

उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसात जनावरांना विशेषतः आतडे बंद होण्याची समस्या होते. या रोगात जनावरांना वेदना तर होतातच; परंतु उपचारास उशीर झाला तर आतडे खराब होऊन जनावर दगावू शकते. म्हणून या रोगाविषयी पशुपालकांना माहिती असणे आवश्यक आहे.
 

उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसात जनावरांना विशेषतः आतडे बंद होण्याची समस्या होते. या रोगात जनावरांना वेदना तर होतातच; परंतु उपचारास उशीर झाला तर आतडे खराब होऊन जनावर दगावू शकते. म्हणून या रोगाविषयी पशुपालकांना माहिती असणे आवश्यक आहे.
 
जनावरांना बरेच आजार होतात. यात प्रामुख्याने पचनसंस्थेच्या आजारांचा समावेश होतो. आतडे बंद झाल्यावर जनावर खाणे कमी करते. जनावरास कळ येते व पोटात वेदना होतात. या वेदनेत जनावर करकर दात खाते, पोटावर लाथा झाडते. ही समस्या टाळण्यासाठी जनावराला अखाद्य वस्तू खाऊ देऊ नयेत. जनावरास जुलाब असतील किंवा पोटात जंत असतील तर पशुवैद्यकाकडून तात्काळ उपाय करावा.

रोगाची करणे

  • आतडे बंद होणे म्हणजे कोणत्याही कारणाने आतड्यातील विष्ठा पुढे जाणे थांबणे होय. आतड्यास पीळ पडणे, आतडे एकात एक जाणे, गुंतणे यामुळेही आतडे बंद होऊ शकतात.
  • सर्वसाधारणपणे शेतात काम देऊन झाल्यावर एकदम थंड पाणी किंवा भरपूर अन्न देणे यामुळे आतडे गुंतू शकते.
  • जनावरास लागणारी हगवण यामुळे आतड्यातील हालचाली वाढतात व आतडे एकात एक जाते व गुंतते.
  • जनावर लोळणे किंवा उडी मारणे यामुळे आतड्याला पीळ पडू शकतो व आतडे गुंतते.
  • आतड्यात एखादी वस्तू उदा. कपडा, प्लॅस्टिक, विष्ठा घट्ट होऊन बसणे यामुळे आतडे गुंतते
  • भरपूर प्रमाणात जंताचा प्रादुर्भाव झाल्यामुळेही आतडे बंद होते.
  • जनावराने स्वत:चे चाटलेले केस किंवा वाळलेल्या गवताचा गोल आकाराचा चेंडू होऊन आतड्यात अडकू शकतो व आतडे बंद होते.
  • जनावराच्या आतड्यास मार लागणे, आतड्यावरील ताण, प्रमाणापेक्षा भरपूर खुराक देणे यांमुळेही आतडे बंद होऊ शकते.
  • आतड्यावर बाहेरून गळू, कर्करोग याचा दाब पडल्यामुळे आतडे इतर भागात चिकटणे व अंतर्गळासारख्या रोगातही आतडे बंद होऊ शकते.

लक्षणे

  • आतडे बंद झाल्यावर जनावर खाणे कमी करते.
  • जनावरास कळ येते व पोटात वेदना होतात या वेदनेत जनावर करकर दात खाते, पोटावर लाथा झाडते.
  • जनावर पाठ ताणते, उठबस करते किंवा जमिनीवर लोळते.
  • जनावर सतत लघवी करते.
  • जनावर सतत शेण टाकण्याचा प्रयत्न करते पण शेण पडत नाही.
  • जनावराचे शेण टाकणे संपूर्णपणे बंद होते.
  • शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते.
  • डोळे खोल जातात व अशक्तपणा येतो.
  • जनावर शेण टाकण्याऐवजी चिकट पदार्थ टाकते हा चिकट पदार्थ रक्तमिश्रित असू शकतो

उपचार

  • पशुवैद्यकाकडून बंद आतड्यावर शस्त्रक्रियेने निश्चितपणे खात्रीशीर उपाय करता येतो. यासाठी उजव्या भकाळीवर छेद घेऊन आतडे बाहेर काढतात व बंद आतड्यातील वस्तू काढून टाकतात किंवा रोगी आतड्याचा भाग कापून आतडे एकमेकांना जोडून लवकर शस्त्रक्रिया करून घेतली तर जनावर वाचू शकते.
  • उपचारास विलंब झाला तर आतडे फुटून जाते व जनावर दगावण्याची शक्यता असते. यामुळे शस्त्रक्रियेचा निर्णय लवकर घेणे आवश्यक ठरते. शस्त्रक्रियेनंतर १२ ते १४ दिवसांत जनावर पूर्णपणे बरे होऊ शकते.
  • - जनावराच्या पोटात कोणत्याही प्रकारची कळ येत असल्याचे लक्षण दिसल्यास तात्काळ पशुवैद्यकास संपर्क साधून उपचार करावा.

प्रतिबंध

  • सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे जनावरास अखाद्य वस्तू खाऊ देऊ नयेत.
  • जनावरास जुलाब असतील किंवा पोटात जंत असतील तर पशुवैद्यकाकडून तात्काळ उपाय करावा.
  • बैलांना काम दिल्यावर लगेच भरपूर थंड पाणी किंवा खाद्य देऊ नये. ते अर्ध्या ते एक तासाने द्यावे.
  • जनावरास लोळू किंवा उडी मारू देऊ नये
  • - जनावराच्या खाद्यात एखादी अखाद्य वस्तू उदा. कपडा, प्लॅस्टिक जाणार नाही याची काळजी घ्यावी.
  • जनावरास स्वत:चे केस चाटू देऊ नये
  • जनावराने अखाद्य वस्तू खाऊ नये म्हणून दररोज प्रत्येकी ५० ग्रॅम क्षार मिश्रणे खाद्यातून द्यावीत.
  • जनावराच्या पोटात वाळलेल्या गवताचा गोल आकाराचा चेंडू होऊ नये म्हणून जनावरास योग्य प्रमाणात ओले व वाळलेले गावत द्यावे व भरपूर पाणी पाजावे.
  • जनावराच्या आतड्यास मार लागू देऊ नये.
  • जनावरास योग्य प्रमाणात खुराक द्यावा.
  • आतड्यावर बाहेरून गळू, कर्करोग याचा दाब, आतडे इतर भागात चिकटणे व अंतर्गळासारख्या रोगात तात्काळ पशुवैद्यकाकडून उपचार करावा.

डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई) 


इतर कृषिपूरक
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांची काळजीसध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
मत्स्यपालन : तंत्र बायोफ्लॉक उत्पादनाचे...फ्लॉकची इष्टतम पातळी ही संवर्धनयोग्य माश्यांच्या...
थंडीमध्ये जपा जनावरांचे आरोग्य वातावरणातील अनपेक्षित बदल जनावरांच्या आरोग्यास...
मत्स्यशेतीमध्ये बायोफ्लाक तंत्रज्ञानाचे...टायगर कोळंबी, सफेद कोळंबी आणि व्हनामी कोळंबी...
संगोपनगृहातील रेशीम कीटकांचे थंडीपासून...सध्या थंडीमध्ये वाढ होत असून, विविध अवस्थेतील...
कोंबड्यांच्या योग्य व्यवस्थापनाकडे द्या... कुक्कुटपालन प्रक्षेत्राची जागा उंचावर असावी....
मत्स्यशेतीमधील बायोफ्लाक तंत्रज्ञानजैवपूंज (बायोफ्लाक) तंत्रज्ञानामध्ये जास्तीत...
जनावरांच्या आहारात करा योग्य वेळी बदलजनावरांच्या आहारात अचानक बदल केल्यामुळे पोटफुगी,...
शेळ्या-मेंढ्यांतील पीपीआर आजाराकडे...पीपीआर हा शेळ्या-मेंढ्यांतील अतिसंसर्गजन्य आजार...
जातीवंत मेंढ्याची निवड महत्त्वाचीमेंढीपासून मिळणाऱ्या मांस, दूध, लोकर आणि लेंडीखत...
लसीकरणाबाबत जागरूक राहा...आजारी जनावरे रोगवाहक म्हणूनही काम करू शकतात,...
जनावरांतील लसीकरणाचे महत्त्वजनावरांना आजार झाल्यास, अपुऱ्या पशुवैद्यकीय...
बैलातील आतडे बंद होण्याची समस्याउन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसात जनावरांना...
पीक अवशेषातून अन्नद्रव्यांची उपलब्धता पीक अवशेषांमध्ये नत्राचे १.२५ ते ०.४० टक्के,...
लाळ्या-खुरकुत रोगावर प्रतिबंधात्मक...‘लाळ्या-खुरकुत’ हा रोग विषाणूजन्य असल्याने यावर...
किफायतशीर दूध उत्पादनासाठी गाईची निवड गाईची निवड करताना शरीररचना, रंग याचबरोबर...
फायदेशीर देशी मागूर माशांचे संवर्धन कराथाई मागूर हा मासा मांसभक्षक आहे. थाई मागूरची वाढ...
देशी गाईंच्या संगोपनातून वाढविला नफाव्यावसायिक पद्धतीनेच शेती नियोजन करायचे, हा...
गाभण जनावराची योग्य देखभाल महत्त्वाचीजनावरांच्या व्यवस्थापनात गाभण जनावरांची योग्य...
संतुलित खाद्य व्यवस्थापनातून दूध...जनावरांची दूध देण्याची क्षमता ही प्रामुख्याने...