agriculture story in marathi, jwari crop, akola, vidharbha | Agrowon

खारपाणपट्ट्यात कृषी विद्यापीठाने दिला ज्वारीचा सक्षम पर्याय 
गोपाल हागे
शुक्रवार, 19 एप्रिल 2019
  • खारपाणपट्ट्यातील जमीन भारी आहे. पाणी धारण क्षमता जास्त आहे. त्यामुळे खरिपात तयार झालेली आर्द्रता रब्बीत पीक घेण्यासाठी फायदेशीर राहू शकते. ही बाब लक्षात घेता आम्ही ज्वारीसारखे पीक रब्बीत घेण्यासाठी शेतकऱ्यांना प्रोत्साहित केले. त्यामुळे या वर्षात ५०० एकरांपर्यंत लागवड पोचली. 

धान्य व चारा मिळत असा दुहेरी फायदा या पिकातून होतो. हा प्रयोग आशादायी म्हणावा लागेल. 
_डॉ. व्ही. एम. भाले 
कुलगुरू, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला 

खारपाणपट्ट्यात विविध हंगामात पिके घेण्यावर मर्यादा येतात, त्यामुळे शेतकऱ्यांचे अर्थकारण कमजोर राहते. यावर उपाय म्हणून अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने त्यांना ज्वारीचा ठोस पर्याय दिला. विद्यापीठाच्या सुधारित वाणांची विदर्भात २०० हेक्टरवर एकूण ५०० प्रात्यक्षिके शेतकऱ्यांच्या शेतात राबविली. त्यातून हेक्टरी २७.२० क्विंटल उत्पादन तर कडब्याचे १०६.७० क्विंटल उत्पादन मिळाले. पुढील हंगामासाठी शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नवाढीचा निश्‍चित व आश्‍वासक पर्याय त्यातून तयार झाला आहे. 

पश्चिम विदर्भात मोठ्या भूभागात खारपाणपट्टा विस्तारला आहे. यात अकोला, बुलडाणा व अमरावती जिल्ह्यातील गावे येतात. पूर्णा नदीच्या दोन्ही तिरांवर पसरलेल्या भागापैकी चार हजार ७०० चौरस किलोमीटर म्हणजे सुमारे ५० टक्के क्षेत्र खारपाणपट्‍ट्याने बाधीत आहे. भूगर्भातील पाणी सिंचन व पिण्याकरिता अयोग्य आहे. साहजिकच पट्ट्यातील सुमारे ९० टक्के शेतकरी दुबार पीक घेऊ शकत नाहीत. खरिपातही मोजकेच पर्याय उपलब्ध असतात. 

ज्वारीचा ठरला महत्त्वाचा पर्याय 
सर्व मर्यादा लक्षात घेता डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. व्ही. एम. भाले यांनी खारपाणपट्ट्यात पर्यायी पीक देण्याचे ठरवले. ज्वारी हे धान्य, कडबा तसेच आहार सुरक्षेसाठी अनन्यसाधारण महत्त्वाचे पीक आहे. कमी खर्च व कमी पाण्यात त्याचे व्यवस्थापन होऊ शकते. बदलत्या वातावरणात समरस होण्याची क्षमता त्यात असल्याने या पिकाची निवड करण्यात आली. 

राबविली प्रात्यक्षिके 
विद्यापीठाच्या ज्वारी संशोधन केंद्राने पुढाकार घेतला. प्रथम रेषीय प्रात्यक्षिक व ट्रायबल सब प्लॅन कार्यक्रमांतर्गत २०१८-१९ च्या खरीप व रब्बी हंगामात प्रात्यक्षिक उपक्रम राबविण्यात आला. यात प्रामुख्याने खारपाणपट्टा, अकोला, वाशीम, अमरावती, मेळघाट, यवतमाळ, गोंदिया तसेच गडचिरोली भागांत २०० हेक्टरवर एकूण ५०० प्रात्यक्षिके राबविली. 

वापरलेले वाण 
 डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ विकसित खरिपासाठी ‘पीडीकेव्ही-कल्याणी, एसपीएच-१६३५, सीएसएच-३५ हे सुधारित वाण 
रब्बी- पीकेव्ही-क्रांती 

शेती दिनातून प्रसार 
ज्वारीचा प्रसार करण्यासाठी विविध प्रशिक्षण कार्यक्रम झाले. शेतकऱ्यांच्या शेतावर भेटी झाल्या. सन २०१८-१९ हे राष्ट्रीय तृणधान्य वर्ष असल्याने अकोला जिल्ह्यातील कान्हेरी सरप, सिसा उदेगाव, अमरावती जिल्ह्यातील तळवेल, उचलपूर येथे रब्बी ज्वारी शेतीदिन व पौष्टीक तृणधान्य दिवस कार्यक्रम राबविण्यात आला. या वेळी महाराष्ट्र कृषी शिक्षण व संशोधन परिषदेचे उपाध्यक्ष संजय धोत्रे, कुलगुरू डॉ. व्ही. एम. भाले, विद्यापीठाचे संशोधन संचालक डाॅ. व्ही. के. खर्चे यांनी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन केले. वरिष्ठ संशोधन शास्त्रज्ञ डॉ. आर. बी. घोराडे, सहायक प्राध्यापक डाॅ. गोपाल ठाकरे यांनीही परिश्रम घेतले. शेतकऱ्यांनीही उपक्रमास चांगला प्रतिसाद दिला. 

ज्वारी प्रात्यक्षिक कार्यक्रम- ठळक बाबी 

  • खरीप उत्पादन- २७.२० क्विंटल तर कडबा- १०६.७० क्विं. प्रतिहेक्टर 
  • ज्वारीचा सरासरी दर १८०० रु. प्रतिक्विंटल 
  • कडबा दर २००० रुपये प्रतिक्विंटल 
  • एकूण उत्पादन खर्च- २३, २३५ रु. 

विदर्भात कोरडवाहू ज्वारीची सरासरी उत्पादकता (हेक्टरी) 

  • खरीप हंगाम- १३.२० क्विं. 
  • रब्बी हंगाम- ९.६० क्विं. 
  • - प्रत्यक्ष उत्पादकता फरक- खरीप -१८.३८ क्विं. 
  • रब्बी- ११.६४ क्विं. 

ज्वारीच्या प्रमुख वाणांची वैशिष्ट्ये 

  • पीडीकेव्ही कल्याणी 
  • खरीप हंगामासाठी सरळ वाण 
  • ११५ ते १२० दिवसांत परिपक्व होतो. 
  • धान्याची प्रत चांगली. कडब्याचेही उत्पादन अधिक 
  • हेक्टरी ३५ ते ४० क्विंटलपर्यंत उत्पादन 
  • किडी व रोगांना सहनशील 
     
  • एसपीएच १६३५ 
  • खरीप वाण असून ११० ते ११५ दिवसांत परिपक्व 
  • अधिक धान्य व अधिक कडबा असे दुहेरी उद्दीष्ट साध्य 
  • या संकरित वाणापासून हेक्टरी ४८ ते ५० क्विंटल धान्य व १२० ते १२५ क्विंटल कडबा उत्पादन 

एकरी साडेआठ क्विंटल उतारा 
खारपाणपट्टयात ४० एकर शेती आहे. त्यात यंदा रब्बीत पहिल्यांदाच पीकेव्ही क्रांती वाणाची लागवड केली. बियाणे विद्यापीठाने दिले. दोन वेळा स्प्रिंकलरने पाणी दिले. ज्वारी संशोधन केंद्रातील तज्ज्ञांनी भेट देऊन मार्गदर्शन केले. एकरी साडेआठ क्विंटल उत्पादन झाले. या भागात माझी एकट्याकडेच लागवड असल्याने पक्ष्यांचा त्रास झाला. सुमारे १५ ते २० टक्के नुकसान झाले. पण, समाधानकारक उत्पादन मिळाले. तीन एकरात १२०० पेंडी जनावरांसाठी उत्कृष्ट चारा झाला. 
-अरुण सुरेश पागृत, घुसर 
ता. जि. अकोला 
९४२३१६११३३ 

  • आमच्या खारपाणपट्ट्यात बारमाही सिंचनाची सोय नाही. ज्वारीचे पीक सहसा कोणी घेत नाही. 
  • यावषी रब्बीत सहा एकरांत ज्वारी लागवड केली. एक वेळच सिंचन केले. एकरी १० पोती ज्वारी झाली. 
  • ज्वारी पांढरीशुभ्र व चवीला उत्कृष्ट होती. पॅकिंग करून ४० रुपये प्रतिकिलो दराने विकत आहोत. 
  • सोयाबीन, कापूस या पारंपरिक पिकांना चांगला पर्याय मिळाला आहे. 

-राजाभाऊ देशमुख, तळवेल 
९४२२१५५८१३ 

संपर्क- 
डॉ. गोपाल ठाकरे 
सहायक प्राध्यापक, ज्वारी संशोधन केंद्र 
९५५२६८०८८८ 

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
देशात सोयाबीन लागवडीत ११ टक्के घटनवी दिल्ली : देशातील महत्त्वाच्या सोयाबीन...
भारताची चंद्राला पुन्हा गवसणी;...श्रीहरिकोटा : चंद्राच्या अप्रकाशित भागावर प्रकाश...
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाला देशात...नगर ः नवी दिल्ली येथील भारतीय कृषी संशोधन...
व्यापाऱ्याकडून द्राक्ष उत्पादकांची तीन...नाशिक: ओझर येथील आदित्य अ‍ॅग्रो एक्स्पोर्ट या...
‘कन्या वनसमृद्धी योजने’अंतर्गत शेतकरी...मुंबई : शेतकरी कुटुंबात मुलगी जन्माला आली तर...
ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या वापराबाबत `...अकोला ः कृषी क्षेत्रात ड्रोन तंत्रज्ञानाचा...
जमीन सुपीकता जपत दर्जेदार संत्रा...दर्जेदार संत्रा फळांच्या उत्पादनात सातत्य राखत...
केळीत दोन हंगामात कारले पिकाचा प्रयोगजळगाव जिल्ह्यातील करंज येथील रामदास परभत पाटील...
कृषी विभागाकडून परीक्षा शुल्क परतीसाठी...अमरावती ः परीक्षा शुल्क परतीसाठी पोस्टेज खर्च सात...
सूतगिरण्या तीन दिवस बंद करण्याची वेळजळगाव ः चीन, युरोपातील सूत निर्यात जवळपास ठप्प...
राज्यात अवघा २५ टक्के पाणीसाठापुणे : जुलै महिना संपत आला, तरीही पावसाने...
गुरुवारपासून पावसाचा जोर वाढण्याची...पुणे: राज्याच्या बहुतांशी भागांत पावसाने उघडीप...
लावलेली वनवृक्षे जगवावी लागतीलनिसर्गाचा समतोल सातत्याने ढासळत असून, जगभरातच...
खजुराची शेती खुणावतेय विदर्भ आणि मराठवाड्यात सिंचनाच्या फारशा सोयी...
शेळीपालन ते दुग्ध प्रक्रिया ः महिलांनी...नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर हा अवर्षणप्रवणग्रस्त...
सरकारला एवढी कसली घाई?विविध मंत्रालयांसाठी अर्थसंकल्पात केल्या जाणाऱ्या...
एक पाऊल पोषणक्रांतीच्या दिशेनेशे तकऱ्यांचे कष्ट, शास्त्रज्ञांचे प्रयत्न आणि...
आधुनिक तंत्रासह काटेकोर धोरणाने अमेरिकन...पुणेः विविध जागतिक संस्थांनी एकत्र येऊन आफ्रिकी,...
मक्याच्या तुटवड्यामुळे अंडी आणि चिकन...पुणे : दक्षिण भारतासह महाराष्ट्र व मध्य प्रदेशात...
लष्करी अळीमुळे राज्यभरातील शेतकरी त्रस्तपुणेः गेल्या वर्षी भीषण दुष्काळाचा सामना करणाऱ्या...