agriculture story in marathi, kabuli green pea market & farming, jalgaon, chopada, dhule, khandesh | Page 2 ||| Agrowon

काबुली हरभऱ्याने उंचावले अर्थकारण
चंद्रकांत जाधव 
मंगळवार, 19 मार्च 2019

अधिक दर घेणारा काबुली हरभरा
 मागील हंगामात काबुली हरभऱ्याला सुरवातीला ५१०० रुपये प्रतिक्विंटलचे दर शेतकऱ्यांना मिळाले. यंदाच्या हंगामात हेच दर ५८०० रुपये आहेत. अन्य हरभरा वाणांचे दर ३७०० ते ४१०० रुपये आहेत. त्यांच्या तुलनेत काबुलीस अधिक उठाव आहे. कारण त्याचा उपयोग हाॅटेल्स, लग्नसमारंभातील मेन्यू, बेसन पीठ आणि उपपदार्थ तयार करण्यासाठी महानगरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात केला जातो. डाळ उद्योगातही त्याला मोठी मागणी आहे. 

चोपडा तालुक्‍यातील (जि. जळगाव) तापी व अनेर नदीकाठच्या गावांमधील शेतकऱ्यांनी आपले अर्थकारण काबुली हरभरा शेतीतून उंचावले आहे. हरभऱ्याच्या अन्य वाणांच्या तुलनेत त्याला किमान एकहजार ते तेराशे रुपयांनी दर अधिक मिळतात. शिरपूर (जि. धुळे), अमळनेर, चोपडा (जि. जळगाव) येथील बाजारांत त्याला मोठा उठाव आहे. त्याची खरेदीदेखील व्यापारी थेट शेतातून करतात. 

जळगाव जिल्ह्यातील तापी व अनेर नदीकाठील भागात काबुली हरभऱ्याखालील क्षेत्र वाढू लागले आहे. आठ-१० वर्षांपूर्वी हे पीक मोठ्या शेतकऱ्यांचे म्हणून ओळखले जायचे. केळीसाठी बेवड म्हणून त्याचे महत्त्व होते. रावेर, यावल भागांत लागवड व्हायची. मग चोपडा भागात हे पीक पोचले. 

काबुली वाण व जळगाव जिल्हा 

  • जिल्ह्यात हरभरा पिकाखाली सुमारे ६० ते ७० हजार हेक्‍टर क्षेत्र. यात विजय, दिग्विजय व अन्य वाण. 
  • काबुली वाणाची पेरणी सुमारे सात ते आठ हजार हेक्‍टर. 
  • सर्वाधिक तीन ते साडेतीन हजार हेक्‍टर काबुली वाणांचे क्षेत्र चोपडा तालुक्‍यात. 
  • चोपड्यातील अनेर व तापी नदीकाठी मुबलक पाणी असलेल्या वाळकी, विटनेर, अजंती, मोहिदा, वढोदा, दगडी, वेळोदा आदी १२ ते १३ गावांमध्ये अधिक क्षेत्र. 
  • हा भाग जळगाव जिल्ह्यात, मात्र धुळे जिल्ह्यातील शिरपूरपासून २५ किलोमीटरवर. चोपडा बाजार समिती या गावांपासून सुमारे २६ किलोमीटरवर आहे. 

शिरपूरच्या बाजारात अधिक मागणी 
चोपडा तालुक्यातील काबुली हरभऱ्याखाली गावांतील शेतकऱ्यांचा शेती, शिक्षण, बाजार या निमित्त अधिक संपर्क शिरपूरशी आहे. अनेक जण शिरपुरात वास्तव्यासही गेले आहेत. अर्थातच शिरपूरच्या बाजारात काबुली हरभऱ्यास मोठी मागणी असते. अमळनेर बाजार समितीही या भागापासून जवळ आहे. पण शिरपुरात अधिक विक्री शेतकरी करतात. मध्य प्रदेशातील इंदूर, गुजरातमधील सुरतलाही शिरपूर हे ठिकाण सोयीचे आहे. साहजिकच सुरत, इंदूरचे व्यापारी शिरपुरमधील अडतदारांकडून काबुली हरभऱ्याची खरेदी करतात. 

काबुली हरभऱ्याला अधिक दर 
खरेदी थेट शेतातून होते. यात तोलाई, वराई, वाहतूक खर्च आणि शेतकऱ्यांचे श्रम, मजुरी वाचते. क्विंटलमागे ५० ते ६० रुपये दर खरेदीदार देतात. मागील हंगामात सुरवातीला ५१०० रुपये प्रतिक्विंटलचे दर शेतकऱ्यांना मिळाले. यंदाच्या हंगामात हेच दर ५८०० रुपये आहेत. अन्य हरभरा वाणांचे दर ३७०० ते ४१०० रुपये आहेत. त्यांच्या तुलनेत काबुलीस अधिक उठाव आहे. कारण त्याचा उपयोग हाॅटेल्स, लग्नसमारंभातील मेन्यू, बेसन पीठ आणि उपपदार्थ तयार करण्यासाठी महानगरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात केला जातो. डाळ उद्योगातही त्याला मोठी मागणी आहे. 

काबुलीचे मार्केट- ठळक बाबी 

  • काबुलीचा रंग फिकट तपकिरी. आकार अन्य हरभऱ्यापेक्षा मोठा. 
  • शिरपूरच्या बाजारात मार्चच्या सुरवातीला प्रतिदिन २०० क्विंटलपर्यंत आवक. मार्चअखेरीस ती 
  • ५०० क्विंटलवर पोचते. एप्रिलपर्यंत कायम. 
  • चोपडा, अमळनेरच्या बाजारातही मार्चमध्ये आवक वाढते. एप्रिलच्या मध्यापर्यंत बंद. 
  • मळणीचा हंगाम फेब्रुवारीच्या अखेरीस सुरू. 

व्यापाऱ्यांशी घरोब्याचे संबंध 
शिरपुरात १० अडतदार किंवा व्यापाऱ्यांचा शेतकऱ्यांशी वर्षभर संपर्क असतो. काही मोठ्या शेतकऱ्यांना आगाऊ रक्कमही काही अडतदार बिनव्याजी शेतीसंबंधी अर्थपुरवठा म्हणून करतात. त्याची परतफेड काबुली हरभऱ्याच्या माध्यमातून होते. अनेक शेतकरी व व्यापारी यांचे घरोब्याचे संबंध या काबुली हरभरा पिकामुळे निर्माण झाले आहेत. 

मळणीतून रोजगार 
वढोदा येथे सुमारे १२०, अजंतीसीम येथे ३२, तर विटनेर येथे ५० शेतकरी काबुली हरभरा उत्पादनात अग्रेसर आहेत. चोपडा तालुक्‍यात १२ गावांतील प्रत्येक गावात तीन-चार हरभरा मळणी यंत्रचालक आहेत. मार्च- एप्रिलच्या सुरवातीपर्यंत मळणीचा हंगाम जोमात असतो. त्यातून आमच्यासह गावातील तीन-चार जणांना चांगला रोजगार मिळतो. शेतकऱ्यांकडून मजुरांना हरभराही मिळतो असे शेतकरी व ट्रॅक्टरचलित मळणीयंत्र चालक रवींद्र पाटील (आजंतीसीम, ता. चोपडा) म्हणाले. 

शेतकरी अनुभव 
अजंतीसीम (ता. चोपडा) येथील आधार भाऊलाल पाटील व काका गोपाल मुळा पाटील यांची चार हेक्‍टर काळी कसदार, मध्यम प्रकारची शेती आहे. केळी प्रमुख पीक. त्याची काढणी ऑक्‍टोबरमध्ये संपल्यानंतर दरवर्षी पाच ते सहा एकरांत काबुली हरभरा लावला जातो. फसगत होऊ नये यासाठी विश्‍वासातील व्यापाऱ्याकडून ७० रुपये प्रतिकिलो दरात बियाणे खरेदी केले जाते. दोन ओळींमधील अंतर सुमारे दोन फूट तर दोन सऱ्यांमधील अंतर पाच फूट असते. यंदाच्या हंगामात एकरी १२ क्विंटल उत्पादनाची पाटील यांना अपेक्षा आहे. अन्य शेतकऱ्यांकडेही मळणी सुरू आहे. त्यांना एकरी ११ ते १२ क्विंटल उत्पादन साध्य होत आहे. पीक मळणीवर आल्यावर कापणी ते मळणी या प्रक्रियेसाठी एकरी ८०० रुपये मजुरी द्यावी लागते. मळणीसाठी प्रतिक्विंटल २०० रुपये दर द्यावा लागतो. मागील हंगामात पाटील यांना एकरी १४ क्विंटल उत्पादन मिळाले होते. हरभऱ्यानंतर मशागत करून खरिपात मूग घेतला जातो. दरवर्षी तीन-चार एकरांत उतिसंवर्धित केळी तर १० एकरांत आंबेमोहोर व वसई या वाणांच्या केळीची लागवड सप्टेंबर-ऑक्‍टोबर पाटील करतात. 

संपर्क- रवींद्र पाटील-९५४५७८३७९२ 
आधार पाटील-९५४५७८३७९६ 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
विदर्भात यशस्वी खजूरशेती, दहा...नागपूर येथे स्थायिक झालेले सावी थंगावेल यांनी दहा...
दुष्काळी पळशीने मिळवली निर्यातक्षम...सांगली जिल्ह्यात पळशी हे कऱ्हाड-विजापूर मार्गावर...
संकटातही ऐंशीहजार लेअर पक्षी उत्पादनाची...अमरावती जिल्ह्यात खरवाडी येथे सुमारे ३० ते ३५...
प्रयत्नवाद, सातत्यातून शोधला दुष्काळात...शिक्षणानंतर शेतीची कास धरली, पण दुष्काळानं परवड...
फळबाग शेतीसह बारमाही भाजीपाला पिकांचा...धुळे जिल्ह्यातील चौगाव (ता. धुळे) येथील युवा...
संशोधक शेतकऱ्याने बनविला जीवामृत फिल्टर...नाशिक जिल्ह्यातील पिंपरी सय्यद येथील प्रयोगशील...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगाची साथशेतीला पूरक उद्योगाची जोड देत वर्षभर उत्पन्नाचा...
‘शेतकरी प्रथम’ प्रकल्पातून उत्पादन,...राहुरी (जि. नगर) येथील महात्मा फुले कृषी...
शोभिवंत मत्स्यपालनातून तयार केली ओळखखराळा (ता. चांदूरबाजार, जि. अमरावती) येथील गौरव...
चारसूत्री भात लागवडीने उत्पादनात मिळाली...भात उत्पादक शेतकरीही आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब...
संयुक्त कुटुंबाने उभारला एकात्मिक शेती...नाशिक जिल्ह्यातील बोराळे (ता. नांदगाव) येथे...
आरोग्य, शिक्षणाचा ‘मनस्पंदन’ने घेतला...कोल्हापूर शहरातील मनस्पंदन फाउंडेशन ही स्वयंसेवी...
सामूहिक शेतीतून महिला गटाने वाढविली...वेहेळे (ता. चिपळूण, जि. रत्नागिरी) गावामधील...
प्रतिकूलतेतही लेअर पोल्ट्रीची आश्‍वासक...दहावीच्या शिक्षणानंतर पिंपरी पेंढार (ता. जुन्नर,...
उसात वर्षभरात तीन आंतरपिके, राजोबा...ब्रह्मनाळ (जि. सांगली) येथील अजित महावीर राजोबा...
नेवेकरवाडीच्या शेतकऱ्यांचा सोयाबीन...सातारा जिल्ह्यातील नेवेकरवाडी येथील आदर्श शेतकरी...
अतीव संघर्षातून एकात्मिक बहुविध शेतीत...दापोरी (जि. जळगाव) येथील पाटील कुटुंबातील पाचही...
लोकसहभागातून धामणगावने साधला कायापालट लातूर जिल्ह्यातील धामणगाव या छोट्याशा गावाने...
बहुविध तसेच आंतरपीक पद्धतीतून शोधला...वाशिम जिल्ह्यात घाटा (ता. मालेगाव) येथील भागवत...
दुष्काळात मुक्तसंचार गोठा पद्धतीचा...परभणी जिल्ह्यात राजेवाडी (ता. सेलू) येथील गणेशराव...