agriculture story in marathi, Kailash Nage is producing pallets from Bamboo for fuel purpose. | Agrowon

बांबूलागवडीसह इंधनासाठी पॅलेट्‌सनिर्मिती

डॉ. टी. एस. मोटे
शनिवार, 15 मे 2021

सराई (जि. औरंगाबाद) येथील कैलाश नागे यांनी साडेनऊ एकरांत बांबू लागवड केली आहे. प्रकल्प उभारणी करून त्यापासून ‘पॅलेट्‌स’निर्मितीलाही सुरुवात केली आहे. हॉटेल व बॉयलर उद्योगात इंधन म्हणून त्याचा वापर व विक्री करण्यास सुरुवात करून स्वयंरोजगाराची नवी दिशा त्यांनी दाखवली आहे.

सराई (जि. औरंगाबाद) येथील कैलाश नागे यांनी साडेनऊ एकरांत बांबू लागवड केली आहे. प्रकल्प उभारणी करून त्यापासून ‘पॅलेट्‌स’निर्मितीलाही सुरुवात केली आहे. हॉटेल व बॉयलर उद्योगात इंधन म्हणून त्याचा वापर व विक्री करण्यास सुरुवात करून स्वयंरोजगाराची नवी दिशा त्यांनी दाखवली आहे.

औरंगाबाद जिल्ह्यातील खुलताबाद तालुक्यातील सराई येथे कैलाश बाबूराव नागे यांची शेती आहे. ‘बीई. प्रोडक्शन’पर्यंत त्यांचे शिक्षण झाले आहे. राज्यातील विविध सहकारी साखर कारखाने व बॉयलर उद्योगांमधून त्यांनी उच्च पदापर्यंत नोकरीचा अनुभव घेतला. त्यानंतर ते केनिया देशातही नोकरीसाठी गेले. मात्र वडिलना गंभीर आजार झाल्याने तीन महिन्यांनी त्यांना परतावे लागले.

जैवइंधनावर अभ्यास व बांबू लागवड
आपल्या दहा एकर शेतीत कैलाश मका, कापूस आदी पिके घेत होते. जैवइंधनाच्या दृष्टीने काहीतरी करण्याच्या दृष्टीने त्यांना बांबूचे पीक व त्याच्या जैविक वस्तुमानापासून (बायोमास) पॅलेट्‌स तयार करण्याचा मार्ग मिळाला. त्याबाबत खूप अभ्यास केल्यानंतर उद्योगात उतरण्याचे पक्के केले. अनेकांशी चर्चा करून आपल्या आपल्या गावी म्हणजे सराई येथे अलीकडेच उद्योग सुरू केला आहे. त्यासाठी आपल्या साडेनऊ एकर क्षेत्रावर मानवेल बांबूची लागवडही केली आहे.

बांबू लागवड
रोपे तयार करायला खर्च येतो म्हणून बांबूची बियाण्यापासून लागवड केली. ऑगस्ट २०१९ मध्ये एकरी सुमारे २००० झाडे, तर २०२० मध्ये एकरी १५०० झाडांची लागवड केली. मानवेल जातीची निवड करण्यामागील कारण सांगताना कैलाश म्हणाले, की तोडणीस तो तसा सुलभ आहे. कमी पाण्यात तो येऊ शकतो. यंदाच्या पावसाळ्यातही आणखी एक एकर बांबूची लागवड होणार आहे. वैशिष्ट्य म्हणजे पॅलेट्‌स तयार करताना बांबूचा कोणताच भाग वाया जात नाही. दरवर्षी फेब्रुवारीमध्ये ‘कटिंग’ केले जाते. फांद्या, पाने असे सर्व भाग उपयोगात येतात. दरवर्षी एक इंच भाग जमिनीच्या वर ठेवून छाटणी करावी लागते.

पॅलेट्‌सचा उपयोग
कैलाश यांचा बांबू लागवडीचा अनुभव अडीच वर्षांचा तयार झाला आहे. मात्र १३ लाख रुपयांची गुंतवणूक करून पॅलेट्‌सनिर्मितीचा यांत्रिक प्रकल्प अलीकडेच उभारला आहे. दररोज सात टन पॅलेट्‌स तयार होण्याची त्याची क्षमता आहे. कैलाश म्हणाले, की बांबूच्या पॅलेट्‌सचा उपयोग होटेल्स व बॉयलर उद्योगात इंधन म्हणून होतो. त्यांनाच सध्या मागणी, लॉकडाउन या सर्व बाबी लक्षात घेऊन किलोला साडेनऊ रुपये दराने विक्री सुरू केली आहे. एलपीजी म्हणजे सिलिंडर गॅसचा दर किलोला सुमारे ८० ते ८५ रुपये असेल, तर या पॅलेटद्वारे तयार होणाऱ्या इंधनाचा दर ३५ ते ४० रुपयांपर्यंत असतो.
हॉटेल उद्योगासाठी बर्नरचीही गरज भासते.

असे तयार होतात पॅलेट्‌स
‘यांत्रिकी सेटअप’मध्ये एका यंत्रात फांद्यासह बांबू टाकून लहान तुकडे केले जातात. चार इंच व्यासाच्या बांबूचीही कुट्टी होते. साडेसात एचपी मोटरसह या यंत्राची खरेदी दीड लाख रुपयांना केली आहे. प्रति तासात २० टन कुट्टी करण्याची त्याची क्षमता आहे.
यंत्रामधून निघालेली कुट्टी एक दिवस वळवली जाते. ‘कन्व्हेअर बेल्ट’द्वारे हॅमर मिलमध्ये आणली जाते. पंधरा एचपीची मोटर असलेली ही मिल पावणेतीन लाख रुपयांना घेतली आहे. यात बांबू कुट्टीची पावडर केली जाते. प्रति तास ५०० किलो पावडर करण्याची त्याची क्षमता आहे. ही पावडर कन्व्हेअर बेल्ट अथवा मजुरांद्वारे पॅलेट्‌स मिलमध्ये आणली जाते. त्यात बसवलेल्या डायमधून विशिष्ट व्यासाच्या पॅलेट्‌स तयार होतात. त्याखाली बसलेल्या कटरच्या साह्याने विशिष्ट लांबीमध्ये ‘कट’ केल्या जातात. त्या गरम असल्याने बाहेर पडल्यानंतर थंड कराव्या लागतात.

अन्य शेतकऱ्यांकडे लागवड
दीड रुपये प्रति किलो दराप्रमाणे बांबू कुट्टी विकत घेण्याच्या करारावर काही शेतकऱ्यांनी ५० एकरांत बांबू लागवड केली आहे. तो तोडणीस यायचा आहे.

संपर्क- कैलाश नागे, ९७३००२०४१०
(लेखक औरंगाबाद येथे जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी आहेत.)


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
ठिबक अनुदान वाटपाच्या  प्रक्रियेवर...पुणे : प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजनेतून अनुदान...
राज्यात पावसाला पोषक हवामान पुणे : राज्यात उघडीप दिलेल्या पावसाला पोषक हवामान...
खानदेशात अतिपावसाने  कापूस पीकस्थिती...जळगाव : खानदेशात पूर्वहंगामी कापूस पिकाची स्थिती...
खाद्यतेल आयात शुल्क  कपातीचा ग्राहकांना...पुणे : केंद्र सरकारने देशांतर्गत वाढत्या...
सौरकृषी पंपाच्या  कुसुम योजनेला अखेर...पुणे : उच्च न्यायालयाने स्थगिती दिल्यामुळे गेली...
पीक नुकसान तक्रारीसाठी धडपड औरंगाबाद : मराठवाड्यात अतिवृष्टीमुळे झालेल्या पीक...
पंधरा हजार एकरवर बांबू लागवडनगर ः जगात सगळ्यात वेगाने वाढणाऱ्या परंतु...
कोकण, विदर्भात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात उघडीप दिलेल्या पावसाला पोषक हवामान...
मराठवाड्यात २०० मेगावॉटचा सौर प्रकल्प ः...औरंगाबाद ः मराठवाड्यात येत्या वर्षात २००...
विदर्भ, मराठवाड्यात कमी पावसाचा अंदाजपुणे : कोकण, घाटमाथा, उत्तर महाराष्ट्र आणि...
महावितरणच्या वीजग्राहकांसाठी रूफटॉपमुंबई : महावितरणच्या घरगुती वर्गवारीतील...
सोयापेंडेसाठी आयातदारांची अनेक देशांत...पुणे ः केंद्र सरकारने जनुकीय सुधारित...
फळगळ विषयक ‘त्या’ संदेशापासून राहा सावधनागपूर ः केंद्रीय लिंबूवर्गीय संशोधन संस्थेच्या...
प्रत्येक शाळेमध्ये उभारणार लोकसहभागातून...पुणे : वेगाने बदलत असलेल्या हवामानाची शाळेतील...
सेंद्रिय उत्पादनांचा ‘सात्त्विक कृषिधन...नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरीप्रणीत शेतकरी उत्पादक...
आंबा, काजू, फणसापासून चॉकलेट मोदकांची...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मोरे (वाडोस) येथील...
विमा कंपन्यांवर पूर्वसूचनांचा पाऊस !...पुणे : राज्याच्या विविध भागांत झालेल्या...
लाळ्या खुरकूत लसींची प्रतीक्षाच;...पुणे ः पावसाळा संपत आला तरी अद्याप राज्यातील दोन...
मॉन्सूनच्या परतीचा मुहूर्त लांबणारपुणे : नैॡत्य मोसमी वाऱ्यांच्या (मॉन्सून)...
राज्यात पावसाच्या उघडिपीची शक्यतापुणे : राज्याच्या अनेक भागांत पावसाने उघडीप दिली...