agriculture story in marathi, Kakoda vilage now became self sufficient in water availability by implementation of water conservation works, | Agrowon

गाव तसे छोटे, कामांतून झाले मोठे

गोपाल हागे
गुरुवार, 7 नोव्हेंबर 2019

पूर्णा नदीच्या खोऱ्यात सर्वत्र खारपाणपट्टा विस्तारला आहे. याचे चटके बुलडाणा जिल्ह्यातील संग्रामपूर तालुक्यातील काकोडा गावाने आजवर झेलले. आता मात्र गाव सामूहिक प्रयत्नांतून विकासाच्या वाटेवर निघाले आहे. जलसंधारणाच्या कामांतून जलसंपन्न होत आहे. सुमारे हजार लोकसंख्येच्या गावाने जलसंधारण, स्वच्छ ग्राम, शिक्षण, शेती अशा विविध क्षेत्रांत पुढाकार घेऊन शाश्‍वत विकासाचे मॉडेल उभे करण्यासाठी धडपड सुरू केली आहे.

पूर्णा नदीच्या खोऱ्यात सर्वत्र खारपाणपट्टा विस्तारला आहे. याचे चटके बुलडाणा जिल्ह्यातील संग्रामपूर तालुक्यातील काकोडा गावाने आजवर झेलले. आता मात्र गाव सामूहिक प्रयत्नांतून विकासाच्या वाटेवर निघाले आहे. जलसंधारणाच्या कामांतून जलसंपन्न होत आहे. सुमारे हजार लोकसंख्येच्या गावाने जलसंधारण, स्वच्छ ग्राम, शिक्षण, शेती अशा विविध क्षेत्रांत पुढाकार घेऊन शाश्‍वत विकासाचे मॉडेल उभे करण्यासाठी धडपड सुरू केली आहे.

बुलडाणा जिल्ह्यातील संग्रामपूर हा टोकावरचा म्हणजे सातपुड्याच्या पायथ्याशी असलेला तालुका आहे. तालुक्यातील पूर्णेच्या काठावरील गावे खारपाणपट्ट्यात येतात. या क्षेत्रात बारमाही सिंचनाला मर्यादा आहेत. यापैकीच एक गाव म्हणजे काकोडा. येथील विहिरींमधील पाणी ना पिण्यासाठी चांगले ना शेतीसाठी. त्यामुळेच अनेकांना किडनी किंवा अन्य आजारांना सामोरे जावे लागले. तरुणपिढी गावचे नेतृत्व करू लागल्यापासून चित्र बदलण्यास सुरवात झाली. सध्या सरपंचपदी पर्वणी शत्रुघ्न मानखैर यांची वर्णी लागली आहे. गावकऱ्यांच्या पाठबळामुळे त्यांच्याच कुटुंबात गेल्या १२ वर्षांपासून गावचे सरपंचपद आहे.

जलसंधारणाच्या क्षेत्रात कामगिरी
काकोडा गावाने खरी कमाल केली ती जलसंधारणाच्या कामांमध्ये. खारपाणपट्टा असल्याने जमिनीतील पाण्याची प्रत चांगली नव्हती. मग पावसाचे पाणी अडवून त्याचा वापर करण्याच्या मुद्द्यावर ग्रामस्थ एक झाले. हातात हात देऊन पुढे आले. त्यातूनच मागील वर्षांत गावशिवारात जलसंधारणाचे मोठे काम उभे राहिले आहे. सत्यमेव जयते वॉटर कप स्पर्धेने गावाला अधिक प्रोत्साहन दिले. गावच्या शेजारी असलेल्या नदीचे खोलीकरण करून त्यावर बंधारे बांधण्यात आले. एकजुटीतून गावात तब्बल ४० शेततळी उभारली गेली. या वर्षी झालेल्या दमदार पावसाने गावात झालेल्या प्रत्येक कामाची प्रचिती आली आहे. मागील पाच- सहा वर्षात पाणीटंचाईने हंगामी सिंचन थांबले होते. आता गोड्या पाण्याच्या भरवशावर रब्बीत कांदा, हरभरा घेणे शेतकऱ्यांना शक्य होईल असे सामाजिक कार्यकर्ते शत्रुघ्न मानखैर यांनी सांगितले.

काकोडा निर्मल ग्राम
काकोडा या छोट्याशा गावात प्रवेश करताच स्वच्छता दिसून येते. प्रत्येक गल्ली-बोळातील रस्ते स्वच्छ, चकाचक, सिमेंट काँक्रीटचे आहेत. ग्रामपंचायतीच्या पुढाकाराने पेव्हर ब्लॉक्स बसविले आहेत. घनकचऱ्याच्या व्यवस्थापनासाठी सुका व ओला कचरा जमा केला जातो. गावातील सांडपाणी चार ठिकाणी मोठे खड्डे करून एकत्र करण्यात येते. रस्त्याच्या दुतर्फा नाल्यांचे बांधकाम केल्याने सांडपाण्याचा निचरा गावाबाहेर व्यवस्थित होण्यास मदत झाली. छोट्याशा गावातील रस्त्यांनी बदलते स्वरुप दाखविले आहे. ग्रामपंचायतीने गावात मुख्य पाच ठिकाणी सौरऊर्जेवर लागणारे दिवे लावले आहेत. गावकऱ्यांनी लोकसहभागातून काकोडा-बेलखेड या शेतरस्त्याचे काही अंतरापर्यंत काम पूर्ण केले आहे. केलेल्या कामांची दखल म्हणून २००६-२००७ मध्ये गावाला निर्मल ग्राम पुरस्कार देऊन सन्मानित करण्यात आले. आजही कामांत सातत्य आहे.

व्यापारी गाळे, बचत भवन
तरुणांना रोजगार निर्मितीच्या उद्देशाने व्यापारी गाळे ग्रामपंचायतीने बांधले. गावातील १० ते १२ महिला बचत गटांचे एकत्रीकरण, सशक्तीकरण करण्यासाठी शासनाच्या सहकार्याने बचत भवन बांधण्यात आले आहे. त्याचा वापर बैठकांसाठी, विचार विनिमयासाठी होऊ लागला आहे.

पर्यावरण क्षेत्रात कार्य
अनेक वर्षांपासून येथील गावकऱ्यांचा पर्यावरण संवर्धनासाठी सक्रिय सहभाग राहिला आहे. ग्रामपंचायतीच्या हद्दीत सुमारे हजार वृक्षांचे रोपण झाले. पैकी ७०० झाडे वाचविण्यात आली. वनखात्यानेही या गावात ई-क्लास जमिनीवर आठहजार रोपांचे संवर्धन सुरू केले. पर्यावरणातील या कामासांठी गावाला २००७-०८ मध्ये पुरस्कार देण्यात आला.

मिळू लागले गोडे पाणी
काकोडा ग्रामस्थांना गेल्या काही महिन्यांपासून वान प्रकल्पातील गोड्या पाण्याचा पुरवठा सुरू झाला आहे. लवकरच गावाची जलवाहिनी व टाकीचे काम पूर्ण होऊन घरोघरी गोड पाणी पुरविले जाणार असल्याचे सरपंच मानखैर म्हणाल्या.

काकोडा विकासकामे -ठळक बाबी

  • एकूण ४४ शेततळ्यांची निर्मिती
  • गावठाणात १० शेततळी
  • सीसीटी- ५०० घनमीटर
  • कंटूरबांध- ४०० घनमीटर
  • मातीनाला बांध-७
  • नाला खोलीकरण-१६ हजार घनमीटर
  • जलसंधारणामुळे गावशिवारात तीन- चार मीटरने पाणीपातळीत वाढ

संपर्क- पर्वणी मानखैर- ७०५७१२६४०९
आर. एल. कपले- ९५४५६७५७५९
ग्रामसेवक


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
तांदूळ, भाजीपाला थेट विक्रीतून शाश्वत...खानू (ता. जि. रत्नागिरी) येथील प्रयोगशील शेतकरी...
पांढऱ्या अंड्यांसह तपकिरी अंड्यांना...धोलवड ( जि. पुणे) येथील गीताराम नलावडे चार...
जलसंधारणातून शिवार फुलले, समाधानाचे...मामलदे (जि.जळगाव) गावाने शिवारातील पाण्याची टंचाई...
बीबीएफ तंत्रासह प्रयोगशीलतेतून साधली...बुलडाणा जिल्ह्यात मेहकरपासून २५ किलोमीटरवरील अति...
सेंद्रिय भाजीपाला, केळीसह मूल्यवर्धित...कोल्हापूर जिल्हा म्हटलं की ऊस आणि भात शेती समोर...
विदर्भामध्ये कडधान्य, फळबाग, भाजीपाला...विदर्भात कापूस, सोयाबीन, संत्रा या पारंपरिक...
सिंधुदुर्गात काजू लागवड, प्रक्रिया...डोंगर-उताराची जमीन, पोषक वातावरण, काजू बीचे...
विदर्भातील शेतकऱ्यांनाही खुणावताहेत...संत्रा, कापूस, सोयाबीन, तूर, हरभरा ही विदर्भाची...
भाजीपाला थेट विक्रीतून युवा माउली गटाने...औरंगाबाद जिल्ह्यातील लाखेगाव (ता. पैठण) येथील...
कापूस पट्ट्यातील लाडलीला भेंडीने दिली...जळगाव जिल्हा कापसासाठी ओळखला जातो. येथील लाडली (...
नाशिक पट्ट्यात वाढतोय 'शेवगा' पिकाचा...नाशिक जिल्ह्यात कसमादे पट्ट्यात डाळिंबाखालील...
सुगंधी जिरॅनियम शेतीसह प्रक्रियेलाही...ऊस, आले, हळद, भात, बाजरी, स्ट्रॅाबेरी इ. प्रमुख...
विक्री तंत्रांमध्ये होतोय बदलशेतकऱ्यांच्या नव्या पिढीने उत्पादनासह विक्रीतही...
चव, रंगाचे वैशिष्ट्य राखून असणारा...सोलापूरसारख्या दुष्काळी भागात डाळिंब,...
विक्री व्यवस्थेत बदल करून शेतकऱ्यांनीच...अलीकडील वर्षांत शेतकऱ्यांनी पुढाकार घेऊन विक्री...
फूलशेतीतून मिळाली नवी दिशासांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी पट्ट्य़ात द्राक्ष,...
लिंबाच्या ‘क्लस्टरने सुधारले अर्थकारणपरभणी जिल्ह्यातील राधेधामणगाव (ता.सेलू) तसेच...
वराहपालन, अन्य पूरक व्यवसायातून आर्थिक...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वरवडे येथील सुनील देसाई...
संयुक्त कुटुंबाने दुग्धव्य़वसायातून दिली...खडकी (ता. जि. नांदेड) येथील कदम यांचे तब्बल ३५...
प्रयोगशील शेतीतून पीक बदलनोकरीच्या निमित्ताने संजय साळवे यांना गाव सोडावे...