agriculture story in marathi, Kiwifruit duplicated its vitamin C genes twice, ५० million and २० million years ago | Agrowon

किवी फळातील अधिक ‘क’ जीवनसत्त्वाचे रहस्य उलगडले

वृत्तसेवा
बुधवार, 26 सप्टेंबर 2018

किवी फळझाडाच्या पूर्वजांनी उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेमध्ये अंदाजे ५० ते ५७ दशलक्ष आणि १८ ते २० दशलक्ष वर्षांपूर्वी दोन वेगवेगळ्या वेळी अचानक आपल्या गुणसूत्राची नक्कल केली. त्यामुळे फळातील क जीवनसत्त्वांच्या प्रमाणामध्ये प्रचंड वाढ झाली. परिणामी सध्याचे किवी फळ हे चिनी गुसबेरीच्या कुळातील असून, त्यात संत्र्यापेक्षा अधिक क जीवनसत्त्व आहे. हे संशोधन ‘आयसायन्स’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

किवी फळझाडाच्या पूर्वजांनी उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेमध्ये अंदाजे ५० ते ५७ दशलक्ष आणि १८ ते २० दशलक्ष वर्षांपूर्वी दोन वेगवेगळ्या वेळी अचानक आपल्या गुणसूत्राची नक्कल केली. त्यामुळे फळातील क जीवनसत्त्वांच्या प्रमाणामध्ये प्रचंड वाढ झाली. परिणामी सध्याचे किवी फळ हे चिनी गुसबेरीच्या कुळातील असून, त्यात संत्र्यापेक्षा अधिक क जीवनसत्त्व आहे. हे संशोधन ‘आयसायन्स’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

उत्तर चीन शास्त्र आणि तंत्रज्ञान विद्यापीठातील संशोधक फळातील जीवनसत्त्वाचे प्रमाण अधिक असण्यामागील कारणांचा शोध आहेत. येथील कृषी वनस्पती शास्त्रज्ञ क्षियीन वांग यांनी सांगितले, की अचानक एका रात्रीत जनुकांच्या हजारो अधिक प्रती तयार करण्याच्या उत्क्रांतीच्या घटनेला बहूगुणन (इंग्रजीमध्ये पॉलिप्लोयडी -Polyploidy) म्हणतात. या अतिरिक्त प्रतींमुळे वनस्पतींच्या गुणधर्मामध्ये प्रचंड वाढ होते. यातून जैविक प्रक्रियाच्या छाटणी आणि पुनर्जोडणीसाठी नैसर्गिक निवडीच्या अनेक संधी तयार होतात. अशा घटनांचा किवी फळातील मागोवा घेण्याचा प्रयत्न संशोधकांनी केला आहे. त्यांनी किवी फळांच्या जनुकीय संरचनेची तुलना कॉफी आणि द्राक्षाच्या जनुकीय संरचनेशी केली आहे. किवी, कॉफी आणि द्राक्षे यांचे प्राचीन पूर्वज समान असून, जनुकीय माहितीचा मोठा भाग सारखा आहे.
जेव्हा वांग आणि त्यांच्या गटाने तिन्ही पिकांच्या जनुकांनी एकमेकांशी जुळवून घेतलेल्या हजारो जनुकांचे विश्‍लेषण केले. त्यात द्राक्ष आणि कॉफी पिकांच्या तुलनेमध्ये किवी फळांच्या जनुकीय संरचनेमध्ये एकेका जनुकांच्या चार ते पाच प्रती असल्याचे आढळले. या जादा जनुकांमुळे क जीवनसत्त्वाची निर्मिती आणि पुनर्वापराच्या जैवपातळीवरील बदल होतात.
 
क जीनवसत्त्वाचे महत्त्व
क जीवनसत्व हे केवळ मानवासाठी आरोग्यदायी आहे, असे नव्हे, तर त्यामुळे वनस्पतीची वाढ आणि प्रतिकारकताही अवलंबून असते. अत्युच्च पातळीवर क जीवनसत्त्वाच्या निर्मितीमुळे किवी फळझाडे ही उत्क्रांतीच्या खेळामध्ये पुढे निघून गेल्याच दिसते. याच्याविरुद्ध कॉफी झाडांच्या बियांमध्ये स्पर्धा करणाऱ्या शेजारच्या झाडांना मारणारे किंवा रोखणारे नैसर्गिक घटक (कॅफिन) तयार करण्याची क्षमता येते. अतितीव्र उष्णतेपासून संरक्षणासाठी द्राक्षामध्ये जांभळ्या रंगाचे पिगमेंटस तयार होतात.

उत्पादन आणि दर्जा वाढवण्यासाठी उपयुक्त संशोधन

  • वांग आणि त्यांच्या गटाला अभ्यासामध्ये दोन उत्क्रांतीच्या घटना आढळल्या. त्या स्वयं बहुगुणनाच्या (auto-polyploidization) प्रक्रियेमध्ये स्वतःच्या जुनकांच्या प्रति तयार केल्या जातात. पर बहुगणन (allo-polyploidization) प्रक्रियेमध्ये आंतरपैदास होते. उदा. केळी, बटाटा आणि ऊस ही पिके स्वयं बहुगुणक आहेत, तर गहू, कपाशी आणि स्ट्रॉबेरी ही परबहुगुणक आहेत. अर्थात, पर बहुगुणक पिकांची संख्या ही स्वयं बहुगुणकांपेक्षा अधिक असल्याची नोंद संशोधक करतात.
  • किवी फळाच्या या प्रती काढण्याच्या तंत्रातून पोषकता वाढवणाऱ्या जनुकांची वाढ करण्याचे तंत्र समजून घेणे आवश्यक आहे. त्यात कृत्रिमरीत्या काही जनुकांच्या प्रती करणे शक्य झाल्यास रोग प्रतिकारक किंवा अधिक पोषक उत्पादन देणाऱ्या जाती विकसित करणे शक्य होणार आहे.
  • वांग यांचा गट किवी आणि अन्य वनस्पतींच्या जनुकांच्या विश्लेषणाचे काम करत आहे. त्यातून उत्तम फळे आणि भाज्या यांच्या जाती तयार करता येतील.

 


इतर बातम्या
बुलडाणा जिल्ह्यातील १४ हजार शेतकरी मका...बुलडाणा ः जिल्ह्यातील १८ हजार ६८० शेतकऱ्यांनी मका...
दूध दरप्रश्‍नी राज्याचे केंद्र सरकारला...मुंबई: राज्यातील दूध दराचा तिढा सोडवण्यासाठी...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत जून, जुलैमध्ये...नांदेड : नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यातील ६९...
औरंगाबाद, जालन्यातील दोन मंडळांत...औरंगाबाद : औरंगाबाद व जालना जिल्ह्यातील दोन...
नांदेडमधील आठ केंद्रांत अडीच लाख...नांदेड : जिल्ह्यातील सात केंद्रांवरील शेतकऱ्यांची...
सोयाबीनमध्ये एकात्मिक कीड व्यवस्थापनाचा...अंबड, जि. जालना  ः ‘‘सर्व शेतकऱ्यांनी...
नगर जिल्ह्यात १३२ टक्के पेरणीनगर ः नगर जिल्ह्यात यंदा चांगला पाऊस झाला....
खानदेशात ‘किसान सन्मान’चे अर्ज प्रलंबित...जळगाव  ः खानदेशात सुमारे सव्वालाख शेतकरी...
शेतकऱ्यांची कृषिमंत्र्यांना दोन हजार...जळगाव : केंद्र सरकारच्या हवामानावर आधारित फळ...
खानदेशात हलक्या जमिनीतील पिके संकटातजळगाव  ः खानदेशात मागील आठ ते १० दिवसांपासून...
जळगाव जिल्ह्यातील मका, ज्वारीची खरेदी...जळगाव : शासकीय मका, ज्वारी खरेदी पुन्हा सुरू...
माळेगाव कारखान्याचे अकरा लाख टन ऊस...माळेगाव, जि. पुणे ः माळेगाव सहकारी साखर...
अकोला कृषी विद्यापीठातील क्वारंटाइन...अकोला ः डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठातील...
नाशिक जिल्ह्यात चार हजारांवर शेतकरी मका...नाशिक : बाजारात व्यापाऱ्यांकडे खरेदी होणाऱ्या...
वीज बिल माफीसाठी सोमवारी राज्यभर धरणेकोल्हापूर : दरमहा ३०० युनिटसच्या आत वीज वापर...
कोल्हापूर जिल्ह्यात पुरेशा पावसाअभावी...कोल्हापूर : जिल्ह्यात गेल्या दोन महिन्यांपासून...
पीकविमा भरण्यासाठी मुदतवाढीची मागणीअकोला ः पीकविमा पोर्टल व्यवस्थित न चालल्याने अनेक...
पशुवैद्यकीय दवाखान्यांमध्ये कृत्रिम...रत्नागिरी : उच्च प्रतीची वंशावळ तयार करण्यासाठी...
सेंद्रिय शेतीबाबत शरद पवार घेणार बैठकपुणे ः राज्यातील सेंद्रिय व रासायनिक अवशेषमुक्त...
यवतमाळ जिल्ह्यात चार लाख शेतकऱ्यांनी...यवतमाळ : कोरोनाच्या पार्श्वभूमीवर पीक विमा...