agriculture story in marathi, kurha village of Amravati Dist. has gained its name in commercial vegetable farming. | Agrowon

कुऱ्हा गावाने तयार केली भाजीपाला पिकांत ओळख

विनोद इंगोले
शुक्रवार, 24 जानेवारी 2020

अमरावती जिल्ह्यातील वरुड, मोर्शी हे तालुके संत्रा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्याच धर्तीवर जिल्ह्यात सिंचनाची सुविधा असलेल्या अनेक गावांनी पारंपरिक पिकांऐवजी व्यावसायिक पीकपद्धतीचे अनुकरण करण्यावर भर दिला आहे. तिवसा तालुक्‍यातील कुऱ्हा हे त्यातीलच वेगळेपण जपणारे गाव आहे. भाजीपाला उत्पादकांचे गाव म्हणून ते नावारूपास आले आहे.
 

अमरावती जिल्ह्यातील वरुड, मोर्शी हे तालुके संत्रा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहेत. त्याच धर्तीवर जिल्ह्यात सिंचनाची सुविधा असलेल्या अनेक गावांनी पारंपरिक पिकांऐवजी व्यावसायिक पीकपद्धतीचे अनुकरण करण्यावर भर दिला आहे. तिवसा तालुक्‍यातील कुऱ्हा हे त्यातीलच वेगळेपण जपणारे गाव आहे. भाजीपाला उत्पादकांचे गाव म्हणून ते नावारूपास आले आहे.
 
अमरावती जिल्ह्यात जहागीरपूरा, हसनापूर, बोर्डा, भिवापूर, वऱ्हा, मावरा, शेंदूरजना बाजार, घोटा यासह तब्बल ५५ हून अधिक खेड्यांची बाजारपेठ म्हणून कुऱ्हा हे गाव ओळखले जाते. मध्यवर्ती असल्याने या गावातील आठवडी बाजाराला या सर्व खेड्यांमधील ग्रामस्थांची खरेदीसाठी गर्दी राहते. तिवसा तालुक्यात येणाऱ्या या गावची लोकसंख्या सुमारे २५ हजारांपर्यंत आहे. पूर्वी येथील बाजारात अन्य भागांतून भाजीपाला यायचा. परंतु, भाजीपाल्यांना वर्षभर असलेली मागणी लक्षात घेता गावातीलच शेतकऱ्यांनी स्वतःच भाजीपाला पिकवण्यास सुरुवात केली. आता उत्पादनात कुशलता मिळवत गावाने भाजीपाला शेतीत ओळख तयार करण्यास सुरुवात केली आहे. फ्लॉवर, कोबी, टोमॅटो आदींची लागवड या गावात प्रामुख्याने होत असल्याचे शेतकरी सांगतात.

गावचे धार्मिक महत्त्व
गावाला अध्यात्मिकतेचा वारसा आहे. विठोबा महाराज संस्थान आहे. पंचक्रोशीत त्यांचा मोठा अनुयाय असून भागवत सप्ताहाला येथे गर्दी राहते असे गावातील भाजीपाला उत्पादक प्रवीण बेहरे यांनी सांगितले. त्यासोबतच बालाजी संस्थान आणि शितला माता मंदिरदेखील प्रसिद्ध आहे. त्यामुळे वर्षभर धार्मिक कार्यक्रमांची रेलचेल राहते.

यांत्रिकीकरणावर भर
गावातील सुवर्णा इखार यांचे माहेर म्हणजे घाटलाडकी. त्यांचे वडील जयराज राजस यांचा संत्रा, केळी, आले, हळद यांसारखी व्यावसायिक पिके घेण्याचा हातखंडा राहिला आहे. लग्न झाल्यानंतर सासरी त्यांनी घरच्या शेती व्यवस्थापनाकडे लक्ष देण्यास सुरुवात केली. आज त्या भाजीपाला शेतीत मास्टर ठरल्या आहेत. भाजीपाला शेती कसणाऱ्या इखार कुटुंबीयांकडे ट्रॅक्‍टर, रोटाव्हेटर, पॉवर टिलर, ग्रास कटर अशी यंत्रे आहेत. मजूरसमस्या लक्षात घेऊन हे कुटुंब यांत्रिक शेतीकडे वळले आहे. त्यांच्याप्रमाणेच गावातील बहुतांश शेतकऱ्यांनी देखील भाजीपाला शेतीत यांत्रिकीकरणावर भर दिला आहे.

शेतीचे नियोजन
कोणत्या हंगामात कोणत्या पिकाला चांगले दर मिळतील याबाबत गावातील शेतकरी एकमेकांशी सल्लामसलत करतात. त्या आधारे पिकाची निवड करून लागवड करण्यावर भर राहतो. भाजीपाला बाजारपेठेत मोठी अनिश्‍चितता राहते. त्या धर्तीवरील नियोजन शेतीतील धोका कमी करते. यंदा वांग्याचे पीक भाव खाऊन गेल्याचे गावातील शेतकरी सांगतात. त्यास किलोला ४० रुपये दर मिळाला.

बाजारपेठ
काही शेतकऱ्यांनी बाजारपेठेतील मागणीनुसार भरताची वांगी घेण्यावरही भर दिला आहे. नव्याने लागवड केलेल्या संत्रा बागेत आंतरपीक म्हणूनही भाजीपाला पिके घेण्यात येतात. त्यामध्ये कारली, काकडी, टोमॅटो, वांगी आदींचा समावेश राहतो. लागवड गादीवाफ्यावर (बेड) केली जाते. आर्वी, शेंदूरजनाबाजार, तिवसा, कुऱ्हा, मंगरुळ दस्तगीर येथील बाजारात भाजीपाला पाठविला जातो. हवामान व दर या दोन बाबी साध्य झाल्या तर महिन्याची कमाई काही हजार रुपयांपर्यंत जाते. रोटेशन म्हणजेच चक्राकार पद्धतीने पिके घेण्यावर शेतकऱ्यांचा भर राहतो.

कुऱ्हा गावासह नजीकच्या गावांमध्ये भरणाऱ्या आठवडी बाजारात भाजीपाला विकण्यावरही बहुतांशी शेतकऱ्यांनी भर दिला आहे. रविवारी चांदूर, मंगळवारी शेंदूरजना बाजार, गुरुवारी कुऱ्हा, शुक्रवारी तिवसा, शनिवारी तळेगाव असे बाजारांचे पर्याय या शेतकऱ्यांपुढे आहेत. लागवड क्षेत्रानुसार उत्पन्न व ताळेबंदाचे गणित आधारित असले तरी भाजीपाला पीकपद्धतीतून वर्षाकाठी कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल या गावात होते असे सांगण्यात आले.

अपर वर्धा प्रकल्पाने आणली समृद्धी
कुऱ्हा गावाला अपर वर्धा प्रकल्पाचे पाणी सिंचनासाठी उपलब्ध होते. संरक्षित सिंचनाचा पर्याय उपलब्ध असल्याने शेतकरी व्यावसायिक पिके घेण्यास प्रोत्साहित झाले. गेल्यावर्षी पाऊसमान कमी झाल्याने प्रकल्पातील पाण्याची उपलब्धता होऊ शकली नाही. त्यासोबतच संरक्षित सिंचनाचे स्रोतही आटले. त्यामुळे पिकांसाठी पाण्याची सोय करण्याचे आव्हान निर्माण झाले. गावातील काही शेतकऱ्यांनी त्याचवेळी केळी लागवडीचा प्रयोग केला होता. परंतु, पाण्याची उपलब्धता न होऊ शकल्याने डोळ्यादेखत केळी बागा जळण्याचे दुःख पचवावे लागले. अशाप्रकारचा अपवाद वगळता गावात दुष्काळी स्थिती निर्माण होण्याचे प्रसंग क्‍वचितच घडल्याचे सांगण्यात आले.

संत्र्यानेही आणली सुबत्ता
गावशिवारात एक हजार एकरांपेक्षा अधिक क्षेत्रावर संत्रा लागवडही आहे. या पिकाने देखील गावशिवाराच्या अर्थकारणाला बळकटी दिली आहे. तब्बल २५ ते ५० कोटी रुपयांपर्यंतची उलाढाल या पिकातून होत असावी अशी शक्यता येथील शेतकरी वर्तवतात. यावर्षी एका संत्रा उत्पादकाच्या बागेचा सौदा तब्बल ४२ लाख रुपयांना झाला. त्यामुळे भाजीपाला पिकांबरोबरच संत्रा अशी दोन्ही पिके कुऱ्हा गावाच्या सक्षमीकरणाचा पर्याय ठरले आहेत.

संपर्क- सुवर्णा इखार- ९६८९४७३१२४
प्रवीण बेहरे- ९९२३४२६७९४


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
पाणीवापराचे तंत्र समजून निर्यातक्षम...सिंचन व्यवस्थापन हा प्रयोगशील व प्रगतिशील शेतीतील...
खारपाणपट्ट्यात पिकले गोड अॅपेल बोरअंधेरा कितना भी घना क्यू ना हो, दिया जलाना कहाँ...
निवृत्त जवानाचा अनुकरणीय शेळी-...सुर्डी (जि. सोलापूर) येथी हिरोजीराव शेळके यांना...
शेती, पूरक उद्योग अन् आरोग्याचा जागरशेतकरी आणि ग्रामीण महिलांच्या जीवनात आश्वासक बदल...
पूरक अन् प्रक्रिया उद्योगावर जर्मनीचा भरउत्तर जर्मनीतील सपाट भूप्रदेश आणि पूर्व...
परराज्यापर्यंत विस्तारला ऊसरोपे...मुखई (जि. पुणे) येथील अभिजित धुमाळ या तरुण...
केळी ‘रायपनिंग चेंबर’चा यशस्वी केला...कोल्हापूर जिल्ह्यातील ऊसबहुल क्षेत्रात केळी...
प्रयोगशील शेतीच्या आधारे चिंचवलीने...पारंपरिक भातशेतीत बदल करून ऊसशेती व त्यास...
सेंद्रिय धान्य महोत्सवातून हक्काची...तीन-चार वर्षांपासून कृषी विभागातर्फे पुणे येथे...
प्रयोगशीलतेने घडविली समृद्धी..अवर्षणग्रस्त कर्जत तालुक्यातील पाटेगाव (जि. नगर)...
सेवानिवृत्त पोलिस उपअधीक्षकाची...औरंगाबाद शहरापासून सुमारे बारा किलोमीटरवर...
'सोया’ पदार्थांना मिळवली ग्राहकांकडून...अमरावती जिल्ह्यातील दुर्गम अंजनसिंगी (ता. धामणगाव...
दर्जेदार फरसबीचे वर्षभर उत्पादनकमी कालावधीतील पिके वर्षभर टप्प्याटप्प्याने...
तंत्रज्ञान, सहकार, बॅंकिंग क्षेत्रात...जर्मनी हा युरोपातील प्रगत देश. तंत्रज्ञान आणि...
जमिनीची सुपीकता जपत पीक उत्पादनात...नाशिक जिल्ह्यातील कारसूळ (ता. निफाड) येथील संकिता...
पाच भावांच्या एकीतून पुढारलेली...ब्राह्मणी गराडा (जि. औरंगाबाद) येथील दुलत...
शेतकरी गट ते कंपनी चांगदेवच्या...चांगदेव (जि. जळगाव) येथे शेतकऱ्यांनी सातत्याने...
व्हॅलेंटाइन डेसह विविध रंगी गुलाबांना...वासाळी (ता. जि. नाशिक) येथील संजीव गजानन रासने...
व्हॅलेंटाईन डेसाठी गुलाब उत्पादक झाले...तोंडावर येऊन ठेपलेल्या ‘व्हॅलेंटाईन डे’च्या...
दर पडले? चिंता नको इंगळे घेऊन आले...शेतकऱ्यांच्या मालाला अनेक वेळा समाधानकारक दर मिळत...