Agriculture story in marathi, Listeriosis disease of cows and buffaloes | Agrowon

ओळखा लिस्टेरिओसिस आजाराची लक्षणे
डॉ. लीना धोटे, पंकज शेंडे
मंगळवार, 19 फेब्रुवारी 2019

जनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने जिवाणूजन्य, विषाणूजन्य, आदिजीवजन्य आणि बुरशीजन्य या प्रकारात विभागले जातात. असे आजार प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्षरीत्या पशुपालकाला होण्याची शक्यता असते, त्यालाच झुनोटिक आजार असे म्हणतात.

जनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने जिवाणूजन्य, विषाणूजन्य, आदिजीवजन्य आणि बुरशीजन्य या प्रकारात विभागले जातात. असे आजार प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्षरीत्या पशुपालकाला होण्याची शक्यता असते, त्यालाच झुनोटिक आजार असे म्हणतात.

लिस्टेरिओसिस म्हणजे काय?
लिस्टेरिओसिस हा एक झुनोटिक किंवा प्राणिजन्य मानवीय आजार आहे. म्हणजेच असा आजार जो जनावरांपासून माणसाला किंवा माणसापासून जनावरांना होऊ शकतो. पशुपालक, पशुवैद्यक किंवा कत्तलखान्यात, जंगलात, प्राणिसंग्रहालयात, प्राण्यांच्या दुकानात, दवाखान्यात, प्रयोगशाळेत काम करणाऱ्यांना लिस्टेरिओसिस होण्याचे प्रमाण जास्त आहे.
लिस्टेरिओसिस प्रामुख्याने लिस्टेरिया मोनोसायटोजनेस (एल एम) नावाच्या जिवाणूमुळे होतो. एल एम हा एक ग्राम पॉसिटीव्ह रॉड असून मनुष्यामध्ये जवळ जवळ सर्व संक्रमणासाठी नोंदवला आहे. तर प्राण्यांमध्ये लिस्टेरिया मोनोसायटोजनेस, लिस्टेरिया इवानोवी आणि लिस्टेरिया सिलिगेरी नोंदवले गेले आहेत.

आजार कोणाला होऊ शकतो?
गर्भवती महिलांना, नवजात बालकांना, ६५ किंवा त्याहून अधिक वयोगटातील लोकांना आणि कमकुवत प्रतिकार शक्ती असलेल्या लोकांना संसर्ग होण्याची जास्त शक्यता असते. प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांमध्ये एंसिफलिटीसी, सेप्टीसेमिया आणि गर्भपात होऊ शकतो. अंदाजे दरवर्षाला १६०० लोक या आजाराला बळी पडतात आणि त्यापैकी २६० जणांचा मृत्यू होतो

रोगाचा प्रसार

  • निरोगी जनावरांचा प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांशी संबंध
  • गोठ्यातील अस्वच्छता
  • जनावरांच्या आरोग्याकडे होणारे दुर्लक्ष
  • प्रादुर्भाव झालेल्या जनावरांच्या द्रव्य पदार्थच्या म्हणजेच लाळ, रक्त, विष्टा, मूत्र, इ. च्या संपर्कात आल्यामुळे सुद्धा हा रोग होऊ शकतो.
  • जिवाणू ने दूषित झालेले अन्न, पाणी, दूध, मांस किंवा त्याचे पदार्थ सेवन केल्याने सुद्धा हा आजार होऊ शकतो.
  • साठवलेल्या खाद्य (सायलेज फीड) सेवन केल्यामुळे जनावरांमध्ये रोग होऊ शकतो.

लक्षणे

  • सडकून ताप येणे (१०४ ते १०६ फॅरेनहाईट)
  • अशक्तपणा
  • डोकेदुखी
  • असंतुलितपणा
  • स्नायू वेदना
  • गाभण जनावरे गाभडतात
  • मेंदूवर आघात होऊन झटके येतात
  • गर्भवती महिला-गर्भवती महिलांना सामान्यतः ताप येणे, स्नायू वेदना, फ्लूसारखी लक्षणे दिसून येतात. त्यामुळे अश्या महिलांमध्ये गर्भपात (२० टक्के), अकाली प्रसूती, नवजात बालकांचा मृत्यू (३ टक्के) या प्रकारची लक्षणे दिसून येतात.

रोगनिदान

  • शरीरातील द्रव्य पदार्थापासून लाळ, रक्त, विष्टा, मूत्र इ. पासून किंवा दूषित झालेले अन्न, दूध, मांस व त्यांचे पदार्थ, पाणी, सायलेज फीड पासून प्रयोगशाळेत जिवाणू लिस्टेरिया मोनोसायटोजनेसचे निदान केले जाऊ शकते.
  • सिरॉलॉजिकल चाचणी - अँटीबॉडीज तपासणी
  • एलिसा
  • डॉट ब्लॉट
  • एन्टीबीओटीक संवेदनशील चाचणी

प्रतिबंध आणि नियंत्रण

  • आजारी जनावरे वेगळे करून त्यांच्यार योग्य ते औषधोपचार करून काळजी घ्यावी. आजार बरा झाल्याची खात्री झाल्यानंतरच गोठ्यातील जनावरांमध्ये मिसळावे.
  • कच्चे दूध पिल्यामुळे लिस्टेरिया होत असल्याचे प्रामुख्याने दिसून आले आहे, त्यामुळे दूध उकळून प्यावे.
  • लिस्टेरिओसिस झालेल्या जनावरांपासून मिळणाऱ्या दुधाचे सेवन करू नये.
  • जनावरांची प्रयोगशाळेमध्ये लिस्टेरिया चाचणी करून आजार नसल्याची खात्री करून घ्यावी.
  • जनावरे आणि गोठ्याची नियमित स्वच्छता करावी.
  • गोठ्यात जनावरे बदलताना किंवा नवीन जनावरांची खरेदी करताना विशेष काळजी घ्यावी.
  • संक्रमन झालेली प्लासेन्टा (नाळ) गर्भाची योग्य प्रकारे विल्हेवाट लावावी.
  • कत्तल खाण्यात काम करणारे कामगार, मांस-वेष्टित काम करणारे कर्मचारी व पशुवैद्यक तसेच सतत जनावरांच्या संपर्कात असणाऱ्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी.

संपर्क ः डॉ. लीना धोटे, ७९७२४१३५३३
(पशुवैद्यक महाविद्यालय, बिदर, कर्नाटक.) 

इतर कृषिपूरक
शिंगांच्या कर्करोगाकडे नको दुर्लक्ष शिंगांचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्ष वयोगटातील...
आंत्रविषार,प्लेग आजारावर प्रतिबंधात्मक...आंत्रविषार आजार प्रामुख्याने शेळ्या, मेंढ्यांना...
संसर्गजन्य आजारांबद्दल जागरूक रहापावसाळी वातावरणात जनावरांना साथीच्या आजारांचा...
पूर परिस्थितीमधील जनावरांचे व्यवस्थापन महापुराच्या प्रलयामुळे जनावरांचे आरोग्य अडचणीत...
दुभत्या गाई-म्हशींची जैवसुरक्षितता...दुभत्या गाई-म्हशींमधील रोगांचा प्रादुर्भाव...
जनावरांतील विषबाधा टाळाशेतात बियाणे प्रक्रिया करताना नजरचुकीने काही वेळा...
शेळ्यांचे आरोग्य, प्रजनन महत्त्वाचेशेळीपालनाद्वारे चांगले उत्पादन मिळविण्यासाठी...
गाई, म्हशींच्या प्रजननावर द्या लक्षवेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये गाई, म्हशींच्या व्यवस्थापनात...
जनावरांतील पोटफुगीकडे नको दुर्लक्षपोटफुगीने त्रस्त असलेले जनावर सारखे ओरडते....
जनावरांना होते घाणेरीची विषबाधा मोकळ्या कुरणात जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती...
‘पोल्ट्री वेस्ट’ने भागवली विजेची...परभणी येथून पशुवैद्यकशास्त्राची पदवी, त्यानंतर...
गोठ्याची स्वच्छता ठेवा, माश्यांवर...गोठ्यामध्ये अस्वच्छता असल्यास माश्यांचा...
गाभण जनावरांकडे द्या लक्षपावसाळी काळात वातावरणात बदल होत असतात....
जनावरांच्या आरोग्याकडे द्या लक्ष गोठ्यातील ओलसर व कोंदट वातावरणामुळे जनावरांच्या...
प्रक्रियेतून वाढवा कोरड्या चाऱ्याची...निकृष्ट दर्जाच्या कोरड्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून...
चिकन, मांस विक्रीसाठी गुणवत्ता नियमचिकन, मांस विक्रेत्यांना परवाना घेण्यासाठी...
निवड दुधाळ गाई, म्हशींची...दुग्ध व्यवसायासाठी गाई, म्हशींची निवड करताना...
कोवळ्या ज्वारीच्या विषबाधेपासून जनावरे...कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने...
कोंबड्यांच्या आरोग्याकडे द्या लक्षपावसाळ्यात मुख्यतः शेड, खाद्य,पाणी आणि लिटरचे...
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...