agriculture story in marathi, management of poultry birds in monsoon season | Agrowon

बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांना

टी. डी साबळे, डॉ. बी. सी वाळुंजकर, ए. एन. साहणे
बुधवार, 1 ऑगस्ट 2018

पावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे कोंबड्यांच्या घराची विशेष काळजी घ्यावी लागते. स्वच्छता अधिकाधिक प्रमाणात ठेवावी लागते. कारण दमट हवामानात रोग प्रादुर्भावाची शक्यता अधिक असते. यामुळेच पावसाळ्यात कोंबड्यांचे व्यवस्थापन कसे करावे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

वातावरणातील बदलाचा कोंबड्यांवर परिणाम होत असतो. काही वेळा त्यांना विविध आजारदेखील होतात. उन्हाळा, पावसाळा, हिवाळा अशा तिन्ही ऋतूंमध्ये कोंबड्यांची विशेष काळजी घ्यावी लागते.

कोंबड्याचे व्यवस्थापन

पावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे कोंबड्यांच्या घराची विशेष काळजी घ्यावी लागते. स्वच्छता अधिकाधिक प्रमाणात ठेवावी लागते. कारण दमट हवामानात रोग प्रादुर्भावाची शक्यता अधिक असते. यामुळेच पावसाळ्यात कोंबड्यांचे व्यवस्थापन कसे करावे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

वातावरणातील बदलाचा कोंबड्यांवर परिणाम होत असतो. काही वेळा त्यांना विविध आजारदेखील होतात. उन्हाळा, पावसाळा, हिवाळा अशा तिन्ही ऋतूंमध्ये कोंबड्यांची विशेष काळजी घ्यावी लागते.

कोंबड्याचे व्यवस्थापन

  • शेडवरील पत्रे मजबूत बांधून घ्यावेत. यामुळे जोराची हवा, वावटळ किंवा पाऊस झाला तरी ते हलणार नाहीत किंवा उडून जाणार नाहीत.
  • पोल्ट्री शेड भोवती जर दलदल असेल, तर त्या संदर्भात आवश्यक उपाययोजना करावी. परिसरातील जागा स्वच्छ ठेवावी. पावसाचे पाणी साठून राहू नये, याकरिता खड्डे बुजवून घ्यावेत.
  • पावसाचे पाणी सहजरीत्या वाहून जावे, यासाठी शेडच्या बाजूने चर खोदावेत.
  • शेडसाठी शक्यतो प्लॅस्टिकचे पडदे वापरावेत. पडद्यांची उघडझाप करावी. पडद्याची बांधणी ही छतापासून दीड ते दोन फूट खालपासून करावी. यामुळे शेडच्या वरील बाजूने हवा खेळती राहील आणि आतील वातावरण चांगले राहून याचा पक्ष्यांना फायदा होईल.
  • पक्ष्यांची गादी (लिटर) दिवसातून किमान एकदा तरी चांगली खाली-वर करून हलवून घ्यावी. कारण ओल्या गादीमुळे शेडमधील वातावरण दूषित होते आणि रोगजंतूंचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता अधिक असते.
  • - चुकून गादी जास्त प्रमाणात ओली झाली असेल तर गादीचा तेवढाच भाग काढून टाकावा, त्या ठिकाणी नवीन गादी टाकावी.
  • गादीतील आर्द्रतेमुळे कॉक्सिडिओसिस रोगाच्या जंतूंचे प्रमाण वाढते यावर उपाय म्हणून लिटरमध्ये शिफारशीनुसार चुना मिसळावा.
  • शेडमध्ये माशांचा प्रादुर्भाव होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
  • पक्ष्यांचे खाद्य ठेवण्याची जागा स्वच्छ व कोरडी असावी.
  • खाद्याच्या गोण्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गाठी आल्यास असे खाद्य पक्ष्यांना देऊ नये.
  • कोंबड्यांना शुद्ध पाणी द्यावे. कोंबड्यांना द्यावयाच्या पिण्याच्या पाण्यात शिफारशीनुसार जंतुनाशके योग्य प्रमाणात मिसळावीत.
  • पाण्याची टाकी लोखंडी असल्यास ती गंजू नये याकरिता तिला आतून व बाहेरून रेड ऑक्साईड लावावे.
  • शेडची भिंत सिमेंट विटांनी बांधलेली असेल, तर आतून बाहेरून चुना लावावा.

कोंबड्यांसाठी लसीकरण
एखाद्या पक्षाला रोगाची लागण झाली, तर त्याचा प्रभाव सगळ्याच पक्ष्यांना रोग होण्याची शक्यता असते. यामुळे योग्य प्रकारे लसीकरण करणे आवश्यक आहे. तसं पाहायला गेलं तर वातावरणात सदैव विषाणू, जिवाणूंचे अस्तित्व असते. जर त्यांना पोषक वातावरण मिळाले, तर रोगांचा प्रादुर्भाव वेगात होतो. कोंबड्यांमध्ये वयोमानानुसार वेगवेगळ्या संसर्गजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव होतो.

लेअर कोबड्यांसाठी लसीकरण

पक्ष्याचे वय लस लस टोचण्याची पद्धत
१ दिवस मरेक्स पायच्या स्नायूमध्ये देणे
५ ते ७ दिवस लासोटा नाकातून अथवा डोळ्यातून एक थेंब
७ ते १४ दिवस गंबोरो डोळ्यात देणे
४ था आठवडा इनफेक्टसिस ब्राॅंकायटीस डोळ्यात एक थेंब देणे
५ वा आठवडा लासोटा पिण्याच्या पाण्यातून देणे
८ वा आठवडा देवीची लस पायाच्या मांसात
१० वा आठवडा राणीखेत लस पायाच्या मांसात
१८ वा आठवडा राणीखेत लस पिण्याच्या पाण्यातून देणे

ब्राॅयलर कोंबड्यांसाठी लसीकरण

पक्ष्यांचे वय लस लस टोचण्याची पद्धत
१ दिवस मरेक्स पायाच्या स्नायूमध्ये देणे
५ ते ७ दिवस राणीखेत लस नाकातून थेंब टाकणे
१२ ते १४ दिवस गंबोरो डोळ्यात थेंब टाकणे
४ था आठवडा राणीखेत लस पाण्यातून देणे

 लसीकरण करताना घ्यायची काळजी

  • रोगप्रतिबंधात्मक लस नेहमी रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवावी.
  • रोगप्रतिबंधक लस बर्फ ठेवलेल्या भांड्यातूनच न्यावी.
  • वापरून उरलेली लस पुन्हा वापरू नये. कारण अशा लसीची रोगप्रतिकारशक्ती कमी झालेली असते.
  • वापरून उरलेली लस, बाटल्यांची योग्यप्रकारे विल्हेवाट लावावी.
  • लसीकरणासाठी वापरलेली सीरिंज, सुया, भांडी स्वच्छ धुऊन निर्जंतुक करून घ्यावी.
  • लसीच्या उत्पादक कंपनीचे नाव, लसीचा प्रकार, बॅच नंबर, लस तयार केलेली तारीख, लस उपयोगात आणण्याची अंतिम तारीख यांची नोंद करून मगच लस वापरावी.
  • लस टोचल्यानंतर पक्ष्यांना थकवा येऊ शकतो.
  • हे लक्षात घेता लस टोचण्यापूर्वी तीन दिवस आधी आणि लस टोचून झाल्यावर पाच ते सहा दिवस सर्व पक्ष्यांना पाण्यातून अँटी बायोटिक्स द्यावे.
  • उन्हाळ्यात लसटोचणी कार्यक्रम असेल, तर रोगप्रतिबंधक लस सकाळी किंवा रात्री टोचावी. म्हणजे पक्ष्यांवर ताण येणार नाही.
  • रोगप्रतिबंधक लसीकरण फक्त सशक्त पक्ष्यांना करावे.
  • एका वेळी एकच लस टोचावी.
  • एकाच वेळी दोन किंवा तीन लस दिल्यास रोगप्रतिकारशक्ती तयार होणार नाही. उलट पक्ष्यांना रिऍक्शन येण्याची शक्यता असते.
  • काही वेळा पिण्याच्या पाण्यामधून काही रोगप्रतिबंधक लसीकरण केले जाते. अशा वेळेस लस ही पाण्यामध्ये समप्रमाणात विरघळणे आवश्यक आहे. जर पक्ष्यांना औषध समप्रमाणात मिळाले तरच पक्ष्यांमध्ये आवश्यक प्रतिकारशक्ती निर्माण होईल.
  • लसीकरणाआधी पक्ष्यांना भरपूर तहान लागणे गरजेचे आहे.
  • पक्ष्यांना तहान लागावी म्हणून पाण्याची भांडी रिकामी ठेवावीत.
  • लसमिश्रित पाणी संपल्याशिवाय दुसरे पाणी पक्ष्यांना देऊ नये.
  • लसमिश्रित पाणी थंड राहावे म्हणून त्यामध्ये बर्फाचे खडे टाकावेत.

संपर्क ः टी. डी साबळे, ९९२१४९३७६४
(श्रमशक्ती कृषी महाविद्यालय, मालदाड, संगमनेर, जि. नगर)


इतर कृषिपूरक
मिथेन उत्सर्जनावर नियंत्रणाची गरजजनावरे रवंथ करताना मोठ्या प्रमाणात मिथेन वायू...
सांसर्गिक गर्भपाताचे नियंत्रणसर्व वयोगटातील जनावरे सांसर्गिक गर्भपात आजारास...
लाळ्या खुरकूत आजाराचे नियंत्रणलाळ्या खुरकूत आजारामुळे जनावराच्या तोंडातून सतत...
गाई, म्हशींचे गाभण काळ, व्यायल्यानंतरचे...गाई, म्हशी गाभण असताना शेवटचे दिवस खूप महत्त्वाचे...
भातशेतीत कीड नियंत्रणासाठी बेडूक...भातशेतीमध्ये विविध किडींचे नैसर्गिक नियंत्रण...
गाई,म्हशीतील गर्भधारणेसाठी योग्य काळ वाढत्या दुग्धोत्पादन क्षमतेसोबतच उच्च उत्पादक गाई...
जनावरांतील फऱ्या आजाराचे नियंत्रणफऱ्या हा गायी आणि म्हशींचा तीव्र, ज्वर सूचक...
शेळ्या-मेंढ्यामधील मावा आजारमावा हा विषाणूपासून होणारा संसर्गजन्य आजार आहे....
रेशीम शेतीने दिली आर्थिक साथपांगरा शिंदे (ता.वसमत,जि.हिंगोली) येथील प्रयोगशील...
रेबीजकडे नको दुर्लक्ष...कुत्र्यांच्या चाव्यामुळे रेबीज आजाराचा प्रसार...
घटसर्पावर नियंत्रण, वाढवी दुग्ध उत्पादनघटसर्प आजार अतितीव्र आणि अत्यंत घातक आहे. बऱ्याच...
संगोपन शेळ्यांच्या स्थानिक जातींचेस्थानिक जाती नैसर्गिक निवडपद्धतीतून निर्माण...
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
व्यवस्थापन म्हशींच्या माजाचेदुग्ध व्यवसाय किफायतशीर होण्यासाठी म्हशीने दर १३...
सुधारीत पद्धतीने लाव्ही पक्षीपालनजपानी लाव्ही पक्षांची खाद्याची गरज फार कमी असते....
जनावरांची रक्त तपासणी महत्त्वाची...आजार करणारे रोगजंतू जनावरांच्या शरीरामधील आंतरिक...
गोठ्यातील माश्यांचे एकात्मिक व्यवस्थापनगोठ्यात होणाऱ्या अस्वच्छतेमुळे कीटकवर्गीय...
जनावरांतील परोपजिवींचे नियंत्रण...सध्याच्या काळातील परोपजिवींच्या प्रादुर्भावामुळे...
पावसाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता वाढते आणि अशा...
दुधाळ जनावरांच्या आहारात कॅल्शिअम...जनावरांच्या खाद्यामध्ये विकसित होणारी बुरशी तसेच...