Agriculture story in marathi, overweignt problem in livestock | Agrowon

जनावरांतील लठ्ठपणाची कारणे
डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील
गुरुवार, 23 नोव्हेंबर 2017

बरीच जनावरे गाभण राहिल्यानंतर ५ ते ७ महिन्यांत अाटतात. दूध उत्पादन बंद झाल्यामुळे खाल्लेल्या अतिऊर्जायुक्त खाद्याचे फॅटमध्ये रूपांतर होऊन त्याचा शरीरात साठा होऊन अतिलठ्ठपणा येतो.

बरीच जनावरे गाभण राहिल्यानंतर ५ ते ७ महिन्यांत अाटतात. दूध उत्पादन बंद झाल्यामुळे खाल्लेल्या अतिऊर्जायुक्त खाद्याचे फॅटमध्ये रूपांतर होऊन त्याचा शरीरात साठा होऊन अतिलठ्ठपणा येतो.

बऱ्याच शेतकऱ्यांकडे एक किंवा दोनच जनावरे असतात. अशा जनावरांना जास्त प्रमाणात केवळ गहू, मका, ज्वारी भरडून दिली जाते किंवा पीठ जास्त प्रमाणात दिले जाते. त्यामुळे जनावरे अतिलठ्ठ होण्याचे प्रमाण वाढते. जनावर दिसायला सशक्त, गोल दिसते; परंतु त्याच्या उत्पादन क्षमतेवर, प्रजोत्पादनावर त्याचे अनिष्ट परिणाम होतात. विशेषतः भाकडकाळ व दूध देण्याच्या शेवटच्या काळातील जास्त ऊर्जायुक्त अाहारामुळे जनावरांचे अतिपोषण होऊन लठ्ठपणा येतो. याच काळात अाहारातील प्रथिनांच्या कमी प्रमाणामुळे ही समस्या अजून वाढते.

जास्तीचे फॅट जनावर विल्यानंतर यकृताकडे जाते त्यामुळे यकृतामध्ये जास्तीचे फॅट जमा होऊन फॅटी लिव्हर सींड्रोम तयार होतो. त्यामुळे कॅल्शिअमची कमतरता, ॲसिटोनेमीया तसेच विल्यानंतरच्या समस्यांमध्ये वाढ होते. उदा. कासदाह अाजार.

अतिलठ्ठपणाची लक्षणे

  • ज्या गायी गाभणकाळात किंवा वितेवेळी अतिलठ्ठ, जाड असतात त्यांच्यामध्ये विल्यानंतर कॅल्शिअमच्या कमतरतेची लक्षणे अढळतात. अशा प्रकारे उद्भवणाऱ्या कॅल्शिअमच्या कमतरतेमध्ये जनावर उपचारांना लवकर प्रतिसाद देत नाही.
  • अतिलठ्ठ गायीमध्ये विल्यानंतर जास्त प्रमाणात भूक मंदावल्यामुळे कितनबाधाची लक्षणेसुद्धा उद्भवतात. कितनबाधेवर उपचार करूनही जनावराकडून सहजासहजी प्रतिसाद मिळत नाही.
  • काही जनावरांमध्ये दूध उत्पादन अचानक कमी होते. गर्भाशयदाह, कासदाह, लंगडणे यांसारख्या समस्याही जास्त प्रमाणात अाढळतात.
  • विल्यानंतर ३ ते ४ अाठवड्यांमध्ये लगेच शरीरप्रकृती एकदम खालावते. त्यामुळे जनावरांमध्ये माजावर न येणे, मुका माज यासारख्या समस्याही उद्भवतात; तसेच दूध देण्याचा काळही कमी होतो.

निदान

  • ही समस्या अतिपोषित गायींमध्ये पूर्ण कळपामध्ये असू शकते किंवा ज्या गायी प्रबळ अाहेत त्या दुसऱ्या गायींचाही जास्तीचा चारा खातात व त्या अतिलठ्ठ होतात.
  • योग्य निदान होण्यासाठी रक्तातील शर्करा तपासणी, स्निग्ध अाम्लांचे प्रमाण तपासणे, लिव्हर बायोप्सी करून करता येते.

नियंत्रण

  • जनावरातील दूध देण्याच्या शेवटच्या टप्प्यात व भाकडकाळात ऊर्जेचे प्रमाण नियंत्रित करून संतुलित पशुखाद्य, अाहार द्यावा.
  • सर्व जनावरांना वयानुसार, दूध उत्पादन काळ, गाभण काळ, भाकडकाळ यानुसार वेगवेगळे गट तयार करून शरीर गरजेनुसार संतुलित अाहार द्यावा.

 संपर्क ः डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ९४२३८७०८६३
(पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

इतर कृषिपूरक
शिंगांच्या कर्करोगाकडे नको दुर्लक्ष शिंगांचा कर्करोग साधारणपणे ५ ते १० वर्ष वयोगटातील...
आंत्रविषार,प्लेग आजारावर प्रतिबंधात्मक...आंत्रविषार आजार प्रामुख्याने शेळ्या, मेंढ्यांना...
संसर्गजन्य आजारांबद्दल जागरूक रहापावसाळी वातावरणात जनावरांना साथीच्या आजारांचा...
पूर परिस्थितीमधील जनावरांचे व्यवस्थापन महापुराच्या प्रलयामुळे जनावरांचे आरोग्य अडचणीत...
दुभत्या गाई-म्हशींची जैवसुरक्षितता...दुभत्या गाई-म्हशींमधील रोगांचा प्रादुर्भाव...
जनावरांतील विषबाधा टाळाशेतात बियाणे प्रक्रिया करताना नजरचुकीने काही वेळा...
शेळ्यांचे आरोग्य, प्रजनन महत्त्वाचेशेळीपालनाद्वारे चांगले उत्पादन मिळविण्यासाठी...
गाई, म्हशींच्या प्रजननावर द्या लक्षवेगवेगळ्या ऋतूंमध्ये गाई, म्हशींच्या व्यवस्थापनात...
जनावरांतील पोटफुगीकडे नको दुर्लक्षपोटफुगीने त्रस्त असलेले जनावर सारखे ओरडते....
जनावरांना होते घाणेरीची विषबाधा मोकळ्या कुरणात जनावरे चरताना घाणेरी वनस्पती...
‘पोल्ट्री वेस्ट’ने भागवली विजेची...परभणी येथून पशुवैद्यकशास्त्राची पदवी, त्यानंतर...
गोठ्याची स्वच्छता ठेवा, माश्यांवर...गोठ्यामध्ये अस्वच्छता असल्यास माश्यांचा...
गाभण जनावरांकडे द्या लक्षपावसाळी काळात वातावरणात बदल होत असतात....
जनावरांच्या आरोग्याकडे द्या लक्ष गोठ्यातील ओलसर व कोंदट वातावरणामुळे जनावरांच्या...
प्रक्रियेतून वाढवा कोरड्या चाऱ्याची...निकृष्ट दर्जाच्या कोरड्या चाऱ्यावर प्रक्रिया करून...
चिकन, मांस विक्रीसाठी गुणवत्ता नियमचिकन, मांस विक्रेत्यांना परवाना घेण्यासाठी...
निवड दुधाळ गाई, म्हशींची...दुग्ध व्यवसायासाठी गाई, म्हशींची निवड करताना...
कोवळ्या ज्वारीच्या विषबाधेपासून जनावरे...कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने...
कोंबड्यांच्या आरोग्याकडे द्या लक्षपावसाळ्यात मुख्यतः शेड, खाद्य,पाणी आणि लिटरचे...
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...