agriculture story in marathi, papain extraction from papaya | Page 2 ||| Agrowon

कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मिती

शारदा पाटेकर
गुरुवार, 29 नोव्हेंबर 2018

पपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून, कच्च्या व पक्‍क्‍या फळाचा वापर खाण्यासाठी, तसेच उद्योगधंद्यासाठी केला जातो. त्यापैकी पेपेन हा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचा पदार्थ पपईपासून मिळतो.

पपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून, कच्च्या व पक्‍क्‍या फळाचा वापर खाण्यासाठी, तसेच उद्योगधंद्यासाठी केला जातो. त्यापैकी पेपेन हा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचा पदार्थ पपईपासून मिळतो.

कच्च्‍या पपईच्‍या फळावरून चिरा पाडल्‍यानंतर त्‍यामधून पांढरा दुधासारखा चिक निघतो तो जमा करून त्‍याच्‍या पासून भुकटी स्‍वरुपात तयार केलेल्‍या पदार्थाला पेपेन असे म्‍हणतात. पावसाळी व हिवाळी हंगामामध्‍ये चिक जास्‍त तयार होतो, त्‍यामुळे पूर्ण वाढ झालेल्‍या व कच्‍या गर्द हिरव्‍या रंगाच्‍या पपई पासून चिक काढावा. हवेमध्ये आर्द्रता जास्त असल्यास चीक पाझरण्याचा वेग अधिक असतो. म्हणून चीक सकाळच्या वेळेत काढणे अधिक फायद्याचे ठरते. फळधारणेनंतर साधारण ७५ ते ९० व्या दिवशी हिरव्या फळांपासून पेपेन गोळा केले जाते. अशा प्रकारे दर चार ते ५ दिवसांनी चिक गोळा करून तो वाळविला जातो.

पेपेन काढणी

  • प्रथम अॅल्‍युमिनीयमचा चाकू किंवा रेझर ब्‍लेड च्‍या साह्याने देठापासून ते टोकापर्यंत अशा वरुन खाली ७ ते ८ उभ्‍या चिरा हळुवारपणे ओढाव्‍यात.
  • चिरा या ०.३ से.मी. पेक्षा जास्‍त खोल नसाव्‍यात.
  • गळणारा चिक मोठया आकाराच्‍या अॅल्‍युमिनीयम ट्रे मध्‍ये जमा करावा. प्रथम चीरा ओढलेल्‍या फळांचा चिक गळणे बंद झाल्‍यावरच दुसऱ्या झाडांवरील फळांना चिरा ओढाव्‍यात.
  • साठलेला चिक एकत्रीत केल्‍यानंतर तातडीने त्‍यावर प्रक्रिया करणे गरजेचे असते. अन्यथा पेपेनची प्रत बिघडून वजनात घट होण्‍याची शक्‍यता असते. साधारण २४ तासांत ३ टक्के घट होते.
  • जमा केलेला चिक प्रथम गाळून घ्‍यावा.
  • चिक सुकविण्‍यासाठी १०० किलो चिकात एक किलो सोडीयम-पोटॉशिअम मेटाबायसल्‍फाईड पावडर मिसळावी. त्‍याचा फायदा पेपेनची आम्‍लता टिकविण्‍यासाठीही होतो.
  • व्‍हॅक्‍युम ओव्‍हन किंवा केबिनेट ड्रायरचा उपयोग करून ५० ते ५५ अंश सेल्सिअस तापमानाला चिक सुकविण्‍याची क्रिया जलदपणे होते.
  • सुकल्‍यानंतर चिकाच्‍या खपल्‍या होऊन त्‍याच्‍या पासून पेपेन ची भुकटी करावी नंतर भुकटी चाळून पॉलीथिनमध्‍ये एअर टाईट भरून ठेवावी.

चिक काढताना घ्‍यावयाची दक्षता

  • एकाच फळातील चिक काढताना दोन वेळेतील अंतर ४ ते ५ दिवसांचे असावे.
  • एका फळातून जास्‍तीत जास्‍त ५ वेळा चिक काढावा.
  • जुन्‍या चिरावंर पुन्‍हा चिरा देऊ नये. चिक काढण्‍यासाठी फळावर चिरा पाडण्‍याचे काम सकाळी लवकर करावे.

पेपेनचे उपयोग

  • पेपेन हे प्रथिने पचविणारे तसेच प्रथिनांचे साध्‍य रसायणात रूपांतर करणारे एन्‍झाइम आहे.
  • पेपेन हे आम्‍लता आणि विम्‍लता या दोन्‍ही माध्‍यमांत काम करते.
  • मांसाहार कारखाण्‍यामध्‍ये कातडी कमविण्‍यासाठी तसेच जनावरांचे मांस मृदू करण्‍यासाठी देश परदेशात याचा वापर केला जातो. यामुळे कातडीचा भाग मऊ होऊन कातडीस चमक येते.
  • मांस शिजवण्‍यासाठी पेपेनची पावडर टाकली जाते. त्‍यामुळे ते पचण्‍यास हलके होते.
  • जनावरांच्‍या खाद्यामध्‍ये पेपेन मिसळल्‍यानंतर ते खाद्य लवकर पचते.
  • बिस्‍कीट मऊ होण्‍यासाठी बेकऱ्यांमध्‍ये देखील पेपेनचा वापर करतात.

संपर्क ः शारदा पाटेकर, ९१५६०२७७३८
(शिवरामजी पवार अन्‍नतंत्र महाविद्यालय, नेहरुनगर, कंधार, जि. नांदेड)

टॅग्स

इतर कृषी प्रक्रिया
फळे, पालेभाज्यांचे निर्जलीकरण ठरते...निर्जलीकरण प्रक्रियेमध्ये फळे, पालेभाज्यांमधून...
साठवणूक हळद बेण्याची...निवडलेले बेणे जातिवंत आणि चांगले असेल तर उत्पादन...
आरोग्यदायी हळदस्वयंपाकात तसेच कोणत्याही धार्मिक कार्यात हळद फार...
औषधी, आरोग्यवर्धित द्राक्षद्राक्षाचे आरोग्यदायी दृष्टीने अनेक फायदे आहेत....
महत्त्व‘प्रोबायोटीक’ खाद्यपदार्थांचे...शरीरातील आतड्यांमध्ये आढळणारे लॅक्टोबिसीलस आणि...
गुलकंद अन सुगंधी तेलनिर्मितीदर नसल्याने फेकून द्याव्या लागणाऱ्या किंवा वाया...
खरबुजाचे मूल्यवर्धित पदार्थखरबुजामुळे शरीरातील अतिरिक्त उष्णता कमी होऊन...
आरोग्यदायी लसूणआपल्या स्वयंपाकघरातील महत्त्वाचा घटक म्हणजेच लसूण...
भाजीपाल्याची योग्य हाताळणी महत्वाचीपॅकेजिंगमुळे भाजीपाला हाताळण्यास सोपा जातो....
गटाच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीचे...सेंद्रिय शेतीला सध्याच्या काळात मोठे महत्व आले...
बागेमध्येच उपलब्ध मण्यांपासून बेदाणे...सध्या वेलीवरील द्राक्ष मण्यांचे बेदाणे करण्याची...
केळीपासून प्युरी, पावडरकेळी फळाचा साठवण कालावधी कमी असतो. त्यामुळे...
भाजीपाला, फळे प्रक्रियेसाठी अत्याधुनिक...भाजीपाला व फळे प्रक्रिया हा महत्त्वाचा विषय आहे....
वाढवा प्रतिकार क्षमतासध्या कोरोना विषाणूने जगभरात थैमान घातले आहे....
अननसापासून जॅम, स्क्वॅश, मुरंब्बाअननसाच्या गरामधे तंतुमय पदार्थ भरपूर प्रमाणात...
मोसंबी, आवळा वाढवितात रोग प्रतिकारशक्ती सध्याच्या काळात योग्य व समतोल पौष्टिक आहार...
संरक्षक पदार्थांचा प्रमाणबद्ध वापर...संरक्षक पदार्थ म्हणजे असे घटक जे पदार्थामध्ये...
आंब्यापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थआंबा फळावर आधारित प्रक्रिया लघुउद्योग निश्चितपणे...
फळे व पालेभाज्यांचे प्रीकूलिंग, पॅकिंग...फळे व भाज्या नाशवंत असल्यामुळे वेळीच त्यांची...
काढणीपश्चात टिकवण क्षमतेवर परिणाम...भाजीपाला पिकांमध्ये अधिक काळ साठविण्यावर अनेक...