agriculture story in marathi, Peanuts that do more with less water  | Agrowon

दुष्काळस्थितीत अधिक उत्पादनक्षम भुईमूग जातींचा अमेरिकेत शोध
वृत्तसेवा
सोमवार, 24 डिसेंबर 2018

अमेरिकेतील उत्तर कॅरोलिना राज्य विद्यापीठातील संशोधक थॉमस सिंक्लेअर आणि सहकाऱ्यांनी भुईमुगातील पाण्याचा नेमकेपणाने वापर करणाऱ्या जातींचा शोध घेतला आहे. या जाती दुष्काळाच्या स्थितीमध्येही चांगले उत्पादन देण्यामध्ये सक्षम आहेत.

अमेरिकेतील उत्तर कॅरोलिना राज्य विद्यापीठातील संशोधक थॉमस सिंक्लेअर आणि सहकाऱ्यांनी भुईमुगातील पाण्याचा नेमकेपणाने वापर करणाऱ्या जातींचा शोध घेतला आहे. या जाती दुष्काळाच्या स्थितीमध्येही चांगले उत्पादन देण्यामध्ये सक्षम आहेत.

भुईमूग पीक हे वालुकामय जमिनीत, अधिक ओलावा नसतानाही चांगले वाढते. मात्र, काही जाती दुष्काळाच्या स्थितीमध्येही चांगल्या प्रकारे वाढतात. मुळाच्या अवतीभवती पाण्याची कमतरता असताना या जाती पाणी कमी वापरतात. या सर्व बाबींचा उत्तर कॅरोलिना राज्य विद्यापीठामध्ये बारकाईने अभ्यास करण्यात येत असून, दुष्काळामध्ये चांगल्या प्रकारे उत्पादन देणाऱ्या जाती शोधण्यात येत आहेत. याविषयी माहिती देताना थॉमस सिंक्लेअर यांनी सांगितले, की कमी पाण्यातही अधिक उत्पादन देणाऱ्या जाती भविष्यामध्ये शेतकऱ्यांसाठी फायद्याच्या राहणार आहेत. वातावरणातील बदलामुळे पाऊस अनियमित होत असून, त्याचा फटका विविध पिकांना बसत आहे. ज्यावेळी जमीन कोरडी होत जाते, त्या वेळी भुईमूग वनस्पती आपले बाष्पोत्सर्जन कमी करते. त्यातून ती कमी पाण्याच्या स्थितीमध्येही चांगल्या प्रकारे तग धरू शकते. पिकाच्या सुरवातीच्या स्थितीमध्ये जमिनीतील आर्द्रता कमी असल्याची स्थिती झाल्यास पुढे येणाऱ्या दुष्काळासाठी वनस्पती पाणी साठवून ठेवण्यास सुरवात करत असल्याचे दिसून आले आहे.
 
संशोधकांनी भुईमुगाच्या जलसंवर्धन तंत्राच्या गुणधर्मांचा अभ्यास केला. त्यासाठी त्यांनी तीन प्रयोग केले.

  • पाण्याचा कार्यक्षम वापर ः हरितगृहामध्ये जल संवर्धनाचे गुणधर्म असलेल्या जातींची लागवड केली. हे गुणधर्म प्रत्यक्ष शेतामध्ये कशा प्रकारे काम करतात, याचा आढावा घेतला. दुष्काळाच्या स्थितीमध्ये पाने खराब होण्याची प्रक्रिया उशिरा होत असल्याचे दिसून आले. थोडक्यात, वनस्पतीमध्ये तेवढा अधिक पाण्याचा साठा केलेला असतो.
  • अधिक उत्पादनक्षमता ः ही रोप वाढू दिल्यानंतर त्यातून भुईमुगाचे उत्पादन घेतले. हे गुणधर्म असलेल्या जातींचे उत्पादन सामान्य जातींच्या तुलनेमध्ये अधिक असल्याचे दिसून आले. त्याविषयी माहिती देताना सिंक्लेअर म्हणाले, की दुष्काळाच्या स्थितीमध्ये अधिक उत्पादन देण्याची क्षमता असल्याचे भुईमूग जाती ओळखणे यातून शक्य झाले. उलट पाण्याचे संवर्धन करून उत्पादनाच्या वाढीसाठी वापरणारी एक भुईमुगाचा गट यातून पुढे आला आहे. या गटातील जाती सध्याच्या व्यावसायिक भुईमूग जातींच्या तुलनेमध्ये पाण्याच्या कमतरता असलेल्या स्थितीमध्ये अधिक उपयुक्त ठरतील.
  • नत्राचे स्थिरीकरण ः पुढील टप्प्यामध्ये भुईमुगातील नत्राच्या स्थिरीकरणाच्या गुणधर्मावर लक्ष केंद्रित करण्यात येत आहे. सूक्ष्मजीवांच्या सहकार्याने वातावरणातील नायट्रोजन मिळवण्याची प्रक्रिया ही जमिनीतील आर्द्रतेसाठी संवेदनशील असते. यापूर्वी झालेल्या अभ्यासामध्ये अमेरिकन भुईमूग जातींमध्ये दुष्काळाच्या स्थितीमध्ये हा गुणधर्म कमी होत असल्याचे आढळले होते. त्यामुळे पाण्याच्या कार्यक्षम वापरासोबतच नत्राच्या स्थिरीकरणाचे गुणधर्म असलेल्या जातींचाही शोध घेण्यात येत असल्याचे सिंक्लेअर यांनी सांगितले.
  • सिंक्लेअर हे स्वतः पीक शरीरशास्त्रज्ञ असून, पीक नेमके पाण्याचा वापर कशा प्रकारे करते यावर गेल्या काही वर्षांपासून सातत्याने काम करत आहेत. पाण्याचा कार्यक्षम वापर हा भविष्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार असून, अशाच जाती शेतकऱ्यांसाठी अधिक फायदेशीर राहणार आहेत. त्यांच्या या अभ्यासाचे निष्कर्ष क्रॉप सायन्स या संशोधनपत्रिकेमध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.

 

इतर ताज्या घडामोडी
खानदेशात मुगाचे दर स्थिर, उडदाच्या...जळगाव ः खानदेशातील प्रमुख बाजार समित्यांमध्ये...
नाशिकमध्ये कांद्याची आवक घटली; दरात वाढनाशिक : नाशिक कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये चालू...
औरंगाबादेत कोबी १००० ते १२०० रुपये...औरंगाबाद : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये...
परतीच्या मॉन्सूनसाठी अनुकूल वातावरणमहाराष्ट्राच्या उत्तरेकडील भागावर १००६...
मानधनवाढीसाठी आशा कर्मचाऱ्यांचे मूक...नाशिक : आशा व गटप्रवर्तकांचे मानधन तिप्पट...
अकोल्यात पावसाळी वातावरणामुळे मूग...अकोला  ः गेल्या १५ दिवसांपासून कुठे रिमझिम...
ग्रामसेवकांच्या माघारीने...पुणे : राज्य शासनाकडून ग्रामसेवक संघटनेच्या...
हिंगोलीत खरिपात केवळ अकरा टक्के पीक...हिंगोली ः हिंगोली जिल्ह्यातील सर्वच बॅंकांनी यंदा...
नरोटेवाडीतील कालव्यातून हिप्परगा...सोलापूर  : शिरापूर उपसा सिंचन योजनेमधून...
रेशीम अळ्यांचे शास्त्रोक्‍त संगोपन आवश्...जालना : ‘‘चॉकी रेअरिंग सेंटरमुळे शेतकऱ्यांना...
परभणीत ८४९ कोटी ५६ लाख रुपयांची...परभणी ः छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान...
‘कडकनाथ’प्रकरणी ‘स्वाभिमानी’ आक्रमकसातारा : कडकनाथ घोटाळ्याप्रकरणी तिघांना आरोपीऐवजी...
पुराचे पाणी दुष्काळी भागाला देणार ः...कऱ्हाड, जि. सातारा ः महापुरामुळे सांगली,...
मुख्यमंत्र्यांच्या ताफ्यात सोडल्या...सांगली ः कडकनाथ कोंबडी घोटाळा प्रकरणांची चौकशी...
शरद पवार आजपासून राज्याच्या दौऱ्यावरमुंबई ः लोकसभा निवडणुकीपासून सुरू असलेली पक्षाची...
मोकाट जनावरांकडून पिकांचे नुकसान विंग, जि. सातारा ः अतिवृष्टीने खरीप धोक्‍यात...
नाशिकमध्ये उद्या द्राक्ष ऑक्टोबर छाटणी...नाशिक : महाराष्ट्र राज्य द्राक्ष बागायतदार संघ,...
सीताफळ कोरडवाहू क्षेत्रासाठी लाभदायी ः...अमरावती ः सीताफळ हे कोरडवाहू क्षेत्राला तारून...
वर्धा ः पांदण रस्ते विकासाकरिता दहा...वर्धा ः निविष्ठा व शेतमालाच्या वाहतुकीत पांदण...
अतिवृष्टीबाधितांना प्रशासनाकडून आर्थिक...गडचिरोली ः अतिवृष्टी व पुरामुळे बाधित झालेल्या...