agriculture story in marathi, Pradeep Tonge from Dhamni, Dist. Nagpur is doing good management of daity farming, so that getting good returns from it. | Agrowon

सुयोग्य व्यवस्थापनातून किफायतशीर दुग्धव्यवसाय

विनोद इंगोले
शुक्रवार, 1 नोव्हेंबर 2019

भाजीपाला पिकातून कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल होणाऱ्या धामणा (ता. जि. नागपूर)
गावातील युवा शेतकरी पूरक व्यवसायासाठी सरसावले आहेत. त्यामध्ये प्रदीप ज्ञानेश्‍वर टोंगे यांचा समावेश होतो. सुमारे ३४ गायी व सहा म्हशींच्या संगोपनाआधारे त्यांनी दुग्धव्यवसाय फायदेशीर करण्याचा प्रयत्न करून विदर्भातील शेतकऱ्यांपुढे आदर्श तयार केला आहे.

 

भाजीपाला पिकातून कोट्यवधी रुपयांची उलाढाल होणाऱ्या धामणा (ता. जि. नागपूर)
गावातील युवा शेतकरी पूरक व्यवसायासाठी सरसावले आहेत. त्यामध्ये प्रदीप ज्ञानेश्‍वर टोंगे यांचा समावेश होतो. सुमारे ३४ गायी व सहा म्हशींच्या संगोपनाआधारे त्यांनी दुग्धव्यवसाय फायदेशीर करण्याचा प्रयत्न करून विदर्भातील शेतकऱ्यांपुढे आदर्श तयार केला आहे.

 
राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक सहावर आणि नागपूरपासून अवघ्या २० किलोमीटर अंतरावर धामणा हे जेमतेम लोकवस्तीचे गाव आहे. नागपूर हे महानगर जवळ असल्याने येथील मोठी बाजारपेठ ओळखून गावातील शेतकऱ्यांनी भाजीपाला लागवडीला अधिक चालना दिली. गेल्या हंगामात तब्बल दीड ते दोन कोटी रुपयांची उलाढाल या गावात एकट्या वांगी विक्रीतून झाल्याचा अंदाज येथील शेतकरी व्यक्त करतात. त्यावरूनच येथील शेतकऱ्यांच्या व्यावसायिकतेची कल्पना आल्याशिवाय राहात नाही.

शेतीमध्ये रोवले पाय
गावातील प्रदीप टोंगे यांची वडिलोपार्जित एक एकरही शेती नव्हती. दोन टिपर, दोन ट्रक्स या माध्यमातून ते बांधकाम साहित्य वाहतुकीचा व्यवसाय करायचे. त्यातूनच मिळालेल्या पैशातून त्यांनी धामणा शिवारात २०१२ च्या दरम्यान अडीच एकर शेती खरेदी केली. पैशांची स्थावर गुंतवणूक त्यासोबतच उत्पन्नाचा स्रोत असा दुहेरी उद्देश यामागे होता. कपाशी, गहू, वांगी यांसारखी पिके घेण्यावर त्यांचा भर होता. तब्बल पाच वर्ष त्यांनी ही शेती केली. त्यानंतरच्या काळात मात्र केवळ दुग्ध व्यवसायावर लक्ष केंद्रित केले.

सुरू केला दुग्ध व्यवसाय
सुरवातीला प्रदीप टोंगे यांनी पोल्ट्री व्यवसाय करण्याचे ठरविले होते. परंतु, एैनवेळी भागीदाराने नकार दिल्याने टोंगे यांनी माघार घेतली. घरी असलेल्या एका गाईला वासरू झाल्यानंतर संगोपनाचा लळा लागला. त्याचवेळी एकाच गाईचा सांभाळ करण्यापेक्षा त्यांची संख्या वाढविल्यास किफायतशीर दुग्ध व्यवसाय करता येईल, असा विचार डोक्‍यात घर करू लागला. ही संकल्पना तत्काळ अंमलात आणण्याच्या दिशेने पाऊल उचलले. पोल्ट्रीसाठी सुरवातीला काही बांधकाम केले होते त्यालाच गोठ्याचा आकार देण्यात आला. टप्प्याटप्प्याने गायींची संख्या ३४ तर म्हशींची संख्या सहावर पोचली आहे. दररोजचे दूध संकलन सुमारे १६० लिटरपर्यंत आहे. मुऱ्हा जातीच्या म्हशी गोठ्यात असून नागपूर व भंडारा जिल्ह्यांतील बाजारातून जनावरांची खरेदी करण्यात आली आहे. म्हशींची खरेदी ८५ हजार रुपयांपासून पुढे केल्याचे टोंगे सांगतात.

उत्पादन खर्चात वाढ
उत्पादित दुधाचा पुरवठा प्रसिध्द कंपनीच्या गावातील शाखेला होतो. फॅट व एसएमएफनुसार दुधाला दर मिळतो. यंदा ढेप आणि वाळलेल्या चाऱ्याच्या दरात तेजी आल्याने व्यवसायातील नफ्याचे मार्जिन कमी झाले आहे. परिणामी, यावर्षी जनावरांना सकाळी साडेनऊ ते दहा वाजता चरण्यासाठी पाठविण्यात येते. दुपारी चार वाजता जनावरे परत येतात. पावसाळा लांबल्याने यंदा हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता अधिक आहे. त्याचा फायदा होत आहे. मात्र यंदा ३५०० रुपये प्रतिक्‍विंटल असे ढेपेचे दर आहेत. गेल्यावर्षी हेच दर १९०० ते २००० रुपयांपर्यंत होते. हरभरा कुट्टी गेल्यावर्षी पाच रुपये प्रतिकिलो होती. यंदा त्यातही दरात दुपटीने वाढ होत हे दर ९ ते १० रुपयांपर्यंत गेले आहेत. मक्याचे दरही क्विंटलला १२०० रुपयांवर पोचले आहेत. प्रति गायीच्या चाऱ्यावर होणारा खर्च २०० ते २२५ रुपये इतका आहे. ढेप दीड किलो (सकाळ संध्याकाळ मिळून तीन किलो), २५० ग्रॅम मका आणि तूर चुन्नी मिक्‍स, मिनरल मिक्‍शर १०० ग्रॅम याप्रमाणे खाद्य देण्यात येते. हिरवा चारा दररोज १० किलो तर पाच किलो वाळलेला चारा देण्यात येतो. गोठ्याच्या व्यवस्थापनकामी तीन कामगार असून दोन कुटुंबे देखरेखीसाठी ठेवली आहेत. सकाळी व संध्याकाळी पाच ते सात या वेळेत दूध काढण्याचे काम होते.

जनावरांसाठी गोठा
शेतातच जनावरांसाठी दोन शेडस उभारली आहेत. छोट्या शेडमध्ये चाऱ्याची साठवणूक होते. शेड उभारणीवर १० ते १२ लाख रुपयांचा खर्च झाला आहे. बॅंकेकडून कोणत्याही प्रकारचे कर्ज न घेता बांधकाम व्यवसायातील उत्पन्नातून हा खर्च करण्यात आला आहे.

जनावरांचे टॅगिंग
जनावरांची नोंद ठेवण्यात यावी यासाठी त्यांचे ‘टॅगिंग’ करण्यात आले आहे. वेळोवेळी लसीकरण, घटसर्प, तोंडखुरी, पायखुरी, एकटांग्या यासाठी लसीकरण करण्यात येते. अनुदानावर कडबाकुटी पुरवठा करण्यात आला आहे. कृत्रिम रेतनाद्वारे जनावरांची पैदास करण्यात येते. धामणा येथील पशुवैद्यक डॉ. पवन भागवत यांच्या मार्गदर्शन जनावरांच्या आरोग्याचे व्यवस्थापन होते. जनावरांना पाण्यासाठी हौद असून विहीर तसेच बोअरवेलचाही पर्याय आहे.

किफायतशीर व्यवसाय
विदर्भात शेतीपूरक व्यवसायाचे मोठे यशस्वी मॉडेल नसले तरी टोंगे यांनी छोट्या स्तरावर त्याला चालना दिली आहे. सुमारे ४० जनावरांचे संगोपन करण्याचा त्यांचा हा प्रयत्न विदर्भातील शेतकऱ्यांसाठी निश्‍चितच अनुकरणीय आहे. येत्या काळात जनावरांची संख्या वाढविण्याचाही त्यांचा मानस आहे.

संपर्क- प्रदीप टोंगे-७६२०४३९१६४


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
तांदूळ, भाजीपाला थेट विक्रीतून शाश्वत...खानू (ता. जि. रत्नागिरी) येथील प्रयोगशील शेतकरी...
पांढऱ्या अंड्यांसह तपकिरी अंड्यांना...धोलवड ( जि. पुणे) येथील गीताराम नलावडे चार...
जलसंधारणातून शिवार फुलले, समाधानाचे...मामलदे (जि.जळगाव) गावाने शिवारातील पाण्याची टंचाई...
बीबीएफ तंत्रासह प्रयोगशीलतेतून साधली...बुलडाणा जिल्ह्यात मेहकरपासून २५ किलोमीटरवरील अति...
सेंद्रिय भाजीपाला, केळीसह मूल्यवर्धित...कोल्हापूर जिल्हा म्हटलं की ऊस आणि भात शेती समोर...
विदर्भामध्ये कडधान्य, फळबाग, भाजीपाला...विदर्भात कापूस, सोयाबीन, संत्रा या पारंपरिक...
सिंधुदुर्गात काजू लागवड, प्रक्रिया...डोंगर-उताराची जमीन, पोषक वातावरण, काजू बीचे...
विदर्भातील शेतकऱ्यांनाही खुणावताहेत...संत्रा, कापूस, सोयाबीन, तूर, हरभरा ही विदर्भाची...
भाजीपाला थेट विक्रीतून युवा माउली गटाने...औरंगाबाद जिल्ह्यातील लाखेगाव (ता. पैठण) येथील...
कापूस पट्ट्यातील लाडलीला भेंडीने दिली...जळगाव जिल्हा कापसासाठी ओळखला जातो. येथील लाडली (...
नाशिक पट्ट्यात वाढतोय 'शेवगा' पिकाचा...नाशिक जिल्ह्यात कसमादे पट्ट्यात डाळिंबाखालील...
सुगंधी जिरॅनियम शेतीसह प्रक्रियेलाही...ऊस, आले, हळद, भात, बाजरी, स्ट्रॅाबेरी इ. प्रमुख...
विक्री तंत्रांमध्ये होतोय बदलशेतकऱ्यांच्या नव्या पिढीने उत्पादनासह विक्रीतही...
चव, रंगाचे वैशिष्ट्य राखून असणारा...सोलापूरसारख्या दुष्काळी भागात डाळिंब,...
विक्री व्यवस्थेत बदल करून शेतकऱ्यांनीच...अलीकडील वर्षांत शेतकऱ्यांनी पुढाकार घेऊन विक्री...
फूलशेतीतून मिळाली नवी दिशासांगली जिल्ह्यातील दुष्काळी पट्ट्य़ात द्राक्ष,...
लिंबाच्या ‘क्लस्टरने सुधारले अर्थकारणपरभणी जिल्ह्यातील राधेधामणगाव (ता.सेलू) तसेच...
वराहपालन, अन्य पूरक व्यवसायातून आर्थिक...सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील वरवडे येथील सुनील देसाई...
संयुक्त कुटुंबाने दुग्धव्य़वसायातून दिली...खडकी (ता. जि. नांदेड) येथील कदम यांचे तब्बल ३५...
प्रयोगशील शेतीतून पीक बदलनोकरीच्या निमित्ताने संजय साळवे यांना गाव सोडावे...