Agriculture story in marathi processing of sugarcane bagasse for fodder purpose | Agrowon

वाढवा ऊस चोथ्याची पोषकता

डॉ. पंढरीनाथ राठोड, डॉ. मंजूषा ढगे
गुरुवार, 21 नोव्हेंबर 2019

उसाचा चोथा फेकून न देता यावर योग्य ती प्रक्रिया करून त्याचे जर खाद्यात रूपांतर केले तर जनावरांसाठी खाद्याचा नवीन स्त्रोत उपलब्ध होईल. उसाच्या चोथ्यामध्ये शर्करेचे प्रमाण इतर चाऱ्याच्या तुलनेत अधिक असते. यामुळे खाद्याला एक वेगळीच चव प्राप्त होते.

उसाचा चोथा फेकून न देता यावर योग्य ती प्रक्रिया करून त्याचे जर खाद्यात रूपांतर केले तर जनावरांसाठी खाद्याचा नवीन स्त्रोत उपलब्ध होईल. उसाच्या चोथ्यामध्ये शर्करेचे प्रमाण इतर चाऱ्याच्या तुलनेत अधिक असते. यामुळे खाद्याला एक वेगळीच चव प्राप्त होते.

साखर कारखान्यात उसापासून साखर तयार केल्यानंतर मळी आणि चोथा ही दोन प्रकारची दुय्यम उत्पादने मिळतात. मळी विविध प्रक्रियांमधे वापरली जाते. परंतु उसाचा चोथा हा जास्त प्रमाणात वापरला जात नाही. चोथा पेपर, बोर्ड, ज्वलनभट्टीमध्ये जाळण्यासाठी वापरला जातो किंवा फेकून दिला जातो. उसाचा चोथा फेकून न देता यावर योग्य ती प्रक्रिया करून त्याचे जर खाद्यात रूपांतर केले तर जनावरांसाठी खाद्याचा नवीन स्त्रोत उपलब्ध होईल.

उसाच्या चोथ्यामध्ये शर्करेचे प्रमाण इतर चाऱ्याच्या तुलनेत अधिक असते. यामुळे खाद्याला एक वेगळीच चव प्राप्त होते. जनावरे हा प्रक्रिया केलेला चारा आवडीने खातात. उन्हाळ्यात मोठ्या प्रमाणात चाऱ्याचा तुटवडा जाणवतो. ऊस चोथ्यावर प्रक्रिया करून उन्हाळ्यातील चारा टंचाई कमी करता येईल. जनावरांना संतुलित आहाराचा पुरवठा केल्यामुळे जनावरांचे दूध उत्पादन, शारीरिक वाढ तसेच प्रजोत्पादन सुरळीत राखले जाते. परिणामी दूध उत्पादनात ही वाढ होते. कारण आहाराचा दूध व प्रजोत्पादनाशी थेट संबंध आहे.

चौथ्यावर प्रक्रिया कशी करावी

  • प्रक्रिया करण्यापूर्वी ऊस चोथ्याची कुट्टी करून घ्यावी.
  • कुट्टी केलेला चोथा सपाट जमिनीवर एका ताडपत्रीवर पसरावा.
  • पसरलेल्या चोथ्याच्या १५-२० सेंमीचा थर बनवावा. त्यावर युरिया आणि मळीचे द्रावण हे ऊस चोथ्याच्या थरावर शिंपडावे.

१०० किलो ऊस चोथ्यावर प्रक्रिया करण्याकरिता लागणारे घटक

  • मळी ः १० किलो
  • युरिया ः १ किलो
  • खनिज मिश्रण ः १किलो
  • मीठ ः १ किलो
  • वरिल सर्व घटक ३५-४५ लिटर स्वच्छ व ताज्या पाण्यात मिसळावे. मुख्यत: युरिया चांगल्या प्रकारे पाण्यात ढवळून विरघळून घ्यावा.
  • युरिया चांगल्याप्रकारे विरघळला नाही, तर द्रावणातील युरियाचे प्रमाण कमी जास्त होईल ते समप्रमाणात राहणार नाही, यामुळे युरियाची विषबाधा होण्याचा धोका राहतो. यासाठी द्रावण पूर्णपणे विरळेपर्यंत ढवळणे खूप गरजेचे आहे.
  • तयार केलेले द्रावण पसरलेल्या चोथ्यावर समप्रमाणात झारीने किवा सडा टाकल्याप्रमाणे शिंपडावे.
  • द्रावण शिंपडताना चोथा वरखाली करावा जेणेकरून द्रावण सर्व चोथ्यामध्ये पूर्णपणे मिसळेल. याप्रमाणे चोथ्याचे थरावर थर टाकत व त्यासहित द्रावण शिंपडत रहावे.
  • ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर चोथा काही काळ २-४ तास किंवा सुकेपर्यंत झाकून ठेवावा. त्यानंतरच हा प्रक्रियायुक्त चारा जनावरांना गरजेनुसार खाऊ घालावा.

फायदे

  • ऊस चोथ्यामध्ये प्रथिनांचे प्रमाण काहीच नसते. परंतु प्रक्रिया केल्यामुळे नवीन प्रथिनांचा स्त्रोत जनावरांसाठी उपलब्ध होतो.
  • युरिया-मळी प्रक्रिया ही अत्यंत सोपी व कमी खर्चाची पद्धत असून, यासाठी जास्त मनुष्यबळाची गरज नसते.
  • उसाचा चोथा हा सामान्यत: पेपर, बोर्ड, भट्टीमध्ये जाळण्यासाठी वापरला जातो, जर यावर प्रक्रिया केली गेली तर तो सहजरीत्या जनावरांच्या खाद्यात येऊ शकतो.
  • आहाराचा व जनावरांच्या वाढीचा, दूध उत्पादनाचा व प्रजोत्पादनाचा थेट संबंध आहे. जर जनावरांच्या आहारात संतुलित खाद्य देण्यात आले तर त्यांची वाढ व उत्पादन योग्य राखले जाईल. परिणामी दूध उत्पादन ही वाढण्यास मदत होते.
  • संतुलित आहार मिळाल्यामुळे जनावरांचे आरोग्य चांगल्या प्रकारे राखले जाते. जनावरे निरोगी राहतात. कोणत्याही आजाराला बळी पडत नाही.

संपर्क ः डॉ. मंजूषा ढगे, ९०६७०३७२०३
डॉ. पंढरीनाथ राठोड, ८८०६३२८२६६
(पशुपोषण शास्त्र विभाग, पशुवैद्यक महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

 


इतर कृषिपूरक
घटसर्पावर नियंत्रण, वाढवी दुग्ध उत्पादनघटसर्प आजार अतितीव्र आणि अत्यंत घातक आहे. बऱ्याच...
संगोपन शेळ्यांच्या स्थानिक जातींचेस्थानिक जाती नैसर्गिक निवडपद्धतीतून निर्माण...
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
व्यवस्थापन म्हशींच्या माजाचेदुग्ध व्यवसाय किफायतशीर होण्यासाठी म्हशीने दर १३...
सुधारीत पद्धतीने लाव्ही पक्षीपालनजपानी लाव्ही पक्षांची खाद्याची गरज फार कमी असते....
जनावरांची रक्त तपासणी महत्त्वाची...आजार करणारे रोगजंतू जनावरांच्या शरीरामधील आंतरिक...
गोठ्यातील माश्यांचे एकात्मिक व्यवस्थापनगोठ्यात होणाऱ्या अस्वच्छतेमुळे कीटकवर्गीय...
जनावरांतील परोपजिवींचे नियंत्रण...सध्याच्या काळातील परोपजिवींच्या प्रादुर्भावामुळे...
पावसाळ्यातील जनावरांचे व्यवस्थापनपावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात आर्द्रता वाढते आणि अशा...
दुधाळ जनावरांच्या आहारात कॅल्शिअम...जनावरांच्या खाद्यामध्ये विकसित होणारी बुरशी तसेच...
प्रसुती दरम्यान जनावरांची काळजीगाभण जनावरांना शेवटचे तीन आठवडे रानात तसेच डोंगर...
गाई, म्हशीमधील प्रजनन व्यवस्थापनकालवडी साधारण १२ ते १८ महिने आणि वगारी २४ ते ३६...
स्वीकारा फक्त दुग्धसमृद्धी रेतमात्राभरपूर उत्पादक पिढी देणाऱ्या रेतमात्रेचा वापर...
मजुरांशिवाय कुटुंब झाले दुग्धव्यवसायात...पुणे जिल्ह्याच्या मुळशी तालुक्यालगत शहरीकरण वाढले...
बाजारपेठेत वाढतेय ‘चीज'ला मागणीआपल्या देशामध्ये प्रामुख्याने प्रक्रियायुक्त चीज...
लंम्पी स्कीन डिसीज आजाराचे नियंत्रणलंम्पी स्कीन डिसीज हा प्रामुख्याने गाई, बैल,...
दुग्धोत्पादनासाठी प्रजननाची पंचसूत्रीदुग्धोत्पादन हे गाई,म्हशींच्या प्रजननावर अवलंबून...
अन्न सुरक्षेेचा प्रश्न ऐरणीवर...अंतर्गत संघर्ष, हिंसा या मानवी कारणांसोबतच विविध...
जनावरांतील धर्नुवाताची लक्षणे अन्...जनावरांच्या शरीरावरील जखमांतून धर्नुवात आजाराचे...
परसबागेमध्ये वनराजा कोंबडीपालनमुक्तपद्धत, अर्धबंदिस्त पद्धत आणि, बंदिस्त...