agriculture story in marathi, Rajesh Patil is doing successful sericulture with precise management. | Page 4 ||| Agrowon

अभ्यासपूर्ण व्यवस्थापनातून दर्जेदार रेशीम कोषनिर्मिती

चंद्रकांत जाधव
मंगळवार, 30 नोव्हेंबर 2021

जळके (ता.जि. जळगाव) येथील राजेश पाटील यांनी केळी, कापूस व अन्य नगदी पिकांची प्रगतिशील शेती करताना रेशीम उद्योगही सुरू ठेवला आहे. प्रशिक्षण, अन्य शेतकऱ्यांच्या व्यवस्थापनातील त्रुटी अभ्यासून तशी सुधारणा, व्यावसायिक दृष्टिकोन या बळांवर प्रति १०० अंडीपुंजांमागे ८५ किलो दर्जेदार उत्पादन घेत कोषांना सातत्याने चांगले दरही मिळवले आहेत.

जळके (ता.जि. जळगाव) येथील राजेश पाटील यांनी केळी, कापूस व अन्य नगदी पिकांची प्रगतिशील शेती करताना रेशीम उद्योगही सुरू ठेवला आहे. प्रशिक्षण, अन्य शेतकऱ्यांच्या व्यवस्थापनातील त्रुटी अभ्यासून तशी सुधारणा, व्यावसायिक दृष्टिकोन या बळांवर प्रति १०० अंडीपुंजांमागे ८५ किलो दर्जेदार उत्पादन घेत कोषांना सातत्याने चांगले दरही मिळवले आहेत.
 
जळके हे जळगाव जिल्हा- तालुक्यातील प्रमुख गावांपैकी दोन हजार लोकसंख्येचे गाव आहे. शिवारात मध्यम, काळी कसदार जमीन आहे. काही भागांत जलसाठे मुबलक तर काही भागात ते कमी आहेत. मध्यंतरी जलसंधारणाची कामेही झाली. गावातील राजेश पाटील प्रगतिशील शेतकरी असून, त्यांची ६० एकर शेती आहे. इतरांची ४० एकर शेती ते ‘लीज’वर करतात. सहा विहिरी, चार कूपनलिका, ट्रॅक्टर, पाच सालगडी, तीन बैलजोड्या, आठ देशी गायी अशी यंत्रणा त्यांच्याकडे आहे. पत्नी वैशाली, बंधू राहुल यांची शेतीत समर्थ साथ आहे. केळी, कापूस, मका, कांदा, सोयाबीन, पपई, हळद ते घेतात.

रेशीम शेतीची सुरुवात
राजेश यांनी पूरक म्हणून शेळीपालनही केले. काही कारणांमुळे ते बंद करावे लागले. उसाची दरवर्षी ३० एकरात लागवड होती. त्यासाठी गुऱ्हाळही सुरु केले होते. पण जलसंकट व अन्य कारणांमुळे ऊसशेती व गुऱ्हाळही बंद झाले. दरम्यान ‘ॲग्रोवन’मधून रेशीम शेतीची माहिती मिळाली. अधिकारी, तज्ज्ञ यांच्याशी चर्चा केली. हाच व्यवसाय करायचा निश्‍चित झाल्यावर म्हैसूर (कर्नाटक) येथे दहा दिवसांचे प्रशिक्षण घेतले. जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी संभाजी ठाकूर, कृषी उपसंचालक अनिल भोकरे, रेशीम अधिकारी रवींद्र सांगळे, श्री. बडगुजर, श्रीकांत झांबरे, संगीता सोनवणे यांचे मार्गदर्शन लाभले.

व्यवस्थापन- ठळक बाबी

  • सध्या पावणेतीन वर्षांचा अनुभव तयार झाला आहे.
  • ‘आरसीसी’चे ७० बाय ४० फूट आकाराचे हवेशीर कीटक संगोपन शेड. मध्यभागातील उंची १५ फूट.
  • बायव्होल्टाइन कीटक. तुतीचे क्षेत्र सहा एकर. जात व्ही-वन. छाटणी, कापणी जेवढी अधिक होईल तेवढा अधिक दर्जेदार पाला उपलब्ध होतो हे सूत्र लक्षात घेऊन त्यानुसार नियोजन. हिवाळ्यात हलक्या जमिनीत महिन्यातून तीनदा तर उन्हाळ्यात चार वेळेस किमान सिंचन.
  • उन्हाळ्यात तापमान नियंत्रित करण्यासाठी शेडच्या आजूबाजूला हिरवे नेट.पाठीवरील बॅटरीचलित पंपाची नळी व ठिबकची नळी याद्वारे नेटवर पाणी सोडून ओलावा तयार केला जातो. त्यामुळे शेडमध्ये थंड हवा तयार होते. फॉगर्सचाही वापर.
  • शेडमध्ये चार मजबूत लोखंडी रॅक्स. (सुमारे सहा हजार चौरस फुटांचे)
  • शेतात मजूर भरपूर आहेत. त्यांची मदत होतेच. शिवाय पाच मजुरांची सतत आवश्यकता.

दर्जेदार चॉकीचा वापर
पूर्वी राजेश अंडीपुंजांचा वापर करायचे. आता रुई (ता. गेवराई, जि. बीड) व धामणगाव (ता. फुलंब्री, जि. औरंगाबाद) येथून चॉकी (लहान अवस्थेतील अळ्या) मागवून घेतात. त्या दर्जेदार असल्याने उत्पादनाचा कालावधी १० दिवसांनी कमी होऊन २१ दिवसांत व तेही दर्जेदार कोषांचे उत्पादन मिळते. बॅचला ११ ते १२ दिवस पाला द्यावा लागतो.

उत्पादन व विक्री
उत्पादकता सांगायची तर प्रति १०० अंडीपुंजांमागे ८० ते ८५ किलो उत्पादन मिळते. प्रति ५०० अंडीपुंजाची बॅच असते. वर्षभरात सुमारे १० बॅचेस होतात. उत्पादन खर्च २० ते २५ टक्के असतो. राजेश सांगतात, की जालना बाजारपेठ जवळ आहे. आमच्या भागात १० किलोमीटर अंतरापर्यंत सुमारे २० रेशीम उत्पादक आहेत. सर्वांचे मिळून उत्पादन तेथे पाठवण्यात येते. आतापर्यंतच्या अनुभवात किलोला ३०० रुपयांपासून ते कमाल ५००, ५५० रुपयांपर्यंत दर ग्रेडनुसार मिळाला आहे. कोविड काळात मात्र दर कमी मिळाले. तरीही विक्री ३५० रुपयांपेक्षा कमी दरात करण्याची वेळ फारशी आलेली नाही. जालना येथील बाजारात जळगावच्या रेशीम कोषांना मोठा उठाव आहे. व्यापारी या उत्पादकांच्या कायम संपर्कात असतात. राजेश सांगतात, की जालना येथे बाजारपेठ असली तरी चॉकीनिर्मिती केंद्र जळगाव जिल्ह्यात उभारण्याची गरज आहे. लोकप्रतिनिधी व अन्य यंत्रणांनी त्यात लक्ष घालायला हवे.

‘ॲग्रोवन’ची प्रेरणा
‘ॲग्रोवन’च्या माध्यमातून रेशीम शेतीला दिशा मिळाल्याचे राजेश सांगतात.
यात प्रसिद्ध यशकथांपैकी पाच ते सहा रेशीम उत्पादकांकडे प्रत्यक्ष भेट दिल्याचे त्यांनी सांगितले. त्याचबरोबर एकूण २५ शेतकऱ्यांचीही शेती अभ्यासली. त्यांच्याकडील त्रुटीही जाणल्या. त्यानुसार स्वतःच्या व्यवसायात सुधारणा केल्या. आता दर महिन्याला विविध भागांतून सुमारे ६० ते ८० शेतकरी राजेश यांची रेशीम शेती पाहण्यासाठी येतात. रेशीम शेतीसंबंधीच्या सहा व्हॉट्सॲप ग्रुपवरही राजेश सक्रिय आहेत. चांगल्या व्यवस्थापनातून सुमारे २१ दिवसांत चांगले पैसे देणारा रेशीम शेती हा व्यवसाय असून, आता नवे शेड उभारणार असल्याचेही राजेश सांगतात.

पीक उत्पादनात हातखंडा
केळीची प्रति २० किलोची रास, कापसाचे एकरी सात क्विंटलपर्यंत उत्पादन, सोयाबीन एकरी आठ क्विंटल, मका एकरी २० क्विंटल उत्पादन ते घेतात. मिश्र पिके, आंतरपिकांचे प्रयोगही करतात.

संपर्क- राजेश पाटील, ९४२३१८५५७७


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
जमीन सुपीकता, पीक फेरपालट हेच सूत्रअनियंत्रित पाणी, खतमात्रा वापरामुळे जमीन सुपीकता...
‘मध क्लस्टर’ निर्मितीसाठी सर्वतोपरी मदत...नाशिक : मधमाशीपालन हे अतिरिक्त रोजगाराचे साधन...
विलंब ‘एफआरपी’चे व्याज  कारखान्यांना...नांदेड : शेतकऱ्यांसोबत बेकायदा करार करून एफआरपीचे...
सोयाबीनसाठी चीनची अमेरिकेवर मदार? पुणे ः ब्राझील आणि अर्जेंटिनात यंदा सोयाबीन...
राज्यात गारठा पुन्हा वाढणार पुणे : अरबी समुद्रावरून वाहणाऱ्या बाष्पयुक्त...
महावितरण विरोधात कऱ्हाडमध्ये शुक्रवारी...कऱ्हाड, जि. सातारा ः शेतकऱ्यांना बोगस, चुकीची...
द्राक्ष दराच्या निर्णयाची अंमलबजावणी...नाशिक : निर्यातक्षम द्राक्ष मालाच्या उत्पादन...
यंदा डाळिंब निर्यातदार  शेतकरी...सांगली ः राज्यातून डाळिंबाची निर्यात वाढण्यासाठी...
फळबाग लागवडीसाठी  आता सुधारित योजना पुणे ः फलोत्पादन वाटचालीत रोहयो फळबाग लागवडीनंतर...
कोविडमुक्त गाव अभियान पुणे विभागातही...पुणे : जिल्हा परिषद आणि भारतीय जैन संघटनेने...
ग्रामसेवकांकडील अतिरिक्त कामांबाबत...अकोला ः राज्यातील ग्रामसेवकांकडे असलेली अतिरिक्त...
दळणासाठी नदीतून जीवघेणा प्रवासतळोदा, जि. नंदुरबार : सातपुड्यातील सावऱ्या दिगर...
वाळूदर येतील आवाक्यात  लिलाव कालावधी...मुंबई : राज्यात वाळूचा मुबलक पुरवठा आणि दरांमध्ये...
नगरमध्ये दीड लाख हेक्टरवर कांदा लागवडनगर ः नगर जिल्ह्यात यंदाही कांदा लागवडीला...
तेलकट डागविरहित डाळिंब अन् बारमाही...तेलकट डाग, सूत्रकृमी किंवा अन्य कारणांमुळे...
भात उत्पादक शेतकऱ्यांचा इतर पिकांकडे कल...गेल्या तीन दशकांहून अधिक काळापासून कृषी तज्ज्ञ...
उसाच्या थकीत बिलासाठी तासगावात आंदोलनसांगली ः तासगाव आणि नागेवाडी कारखान्याच्या थकीत...
चिखलदऱ्याच्या कॉफीला राज्यभरातून मागणीचिखलदरा, जि. अमरावती : कॉफी संपूर्ण महाराष्ट्रात...
बुलडाण्यातील शेतकरी पिकवतोय...बुलडाणा ः स्ट्रॉबेरी म्हटली की थंड वातावरणात...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात पावसाची शक्यतापुणे : राज्यात उन्हाचा चटका वाढला असल्याने अनेक...