agriculture story in marathi, Ravi Karajkar, pudina farming, good returns | Agrowon

पुदिना उत्पादनात रवी करंजकरांची मास्टरी ! नक्की वाचा...

मुकूंद पिंगळे
शुक्रवार, 22 नोव्हेंबर 2019

मुंबईत पुदिन्यात ‘गुडवील’ मिळविलेले करंजकर नाशिक जिल्ह्यात द्राक्ष पिकातील महत्त्वाचा पट्टा असलेल्या कसबे सुकेणे येथील रवी करंजकर यांनी तीन एकरांत पुदिना हे पीक सुमारे ११ वर्षांपासून घेत त्यात मास्टरी मिळवली आहे. अत्यंत कष्टपूर्वक सुयोग्य व्यवस्थापनातून वर्षभरात सुमारे सात वेळा उत्पादन घेत मुंबई बाजारपेठेत आपल्या हिरवेगार, ताज्या, सुगंधी पुदिन्याला ‘गुडवील’ तयार करण्यात त्यांनी यश मिळविले आहे.

मुंबईत पुदिन्यात ‘गुडवील’ मिळविलेले करंजकर नाशिक जिल्ह्यात द्राक्ष पिकातील महत्त्वाचा पट्टा असलेल्या कसबे सुकेणे येथील रवी करंजकर यांनी तीन एकरांत पुदिना हे पीक सुमारे ११ वर्षांपासून घेत त्यात मास्टरी मिळवली आहे. अत्यंत कष्टपूर्वक सुयोग्य व्यवस्थापनातून वर्षभरात सुमारे सात वेळा उत्पादन घेत मुंबई बाजारपेठेत आपल्या हिरवेगार, ताज्या, सुगंधी पुदिन्याला ‘गुडवील’ तयार करण्यात त्यांनी यश मिळविले आहे.

नाशिक जिल्ह्यात कसबे सुकेणे हा अत्यंत महत्त्वाचा द्राक्षपट्टा मानला जातो. याच गावातील रवी करंजकर यांची तीन एकर शेती आहे. त्यांच्या आजोबांनी शेती विकत घेतली होती. पूर्वी गहू, बाजरी, टोमॅटो, फ्लॉवर, कोबी यांसारखी भाजीपाला पिके ते घेत. शेतीत सातत्याने बदल करताना द्राक्षाची निवड केली. त्यानंतर झेंडूची लागवड करून राजस्थानपर्यंत व्यापाऱ्यांच्या माध्यमातून मार्केटिंग केले. कमी कालावधीच्या पिकांची निवड व त्यातून अधिक अधिक उत्पादनासह उत्पन्न मिळविणे यावर त्यांचा भर असतो.

करंजकर यांच्या शेतीची वैशिष्ट्ये
-कमी उत्पादन खर्च व अधिक उत्पन्न हे सूत्र अवलंबून बाजाराच्या गरजेनुसार पीक बदल

पुदिन्याचा प्रयोग :
करंजकर यांची पूर्ण तीन एकरांत द्राक्षबाग होती. मात्र पाण्याची तीव्र टंचाई जाणवू लागल्याने त्यात समस्या व खर्च वाढला. पीकबदल करणे भाग पडले. बाजारपेठ, हवामान, अर्थकारण आदी महत्त्वाच्या बाबींचा अभ्यास करून पुदिना हे पीक निश्‍चित केले. त्याचे व्यवस्थापन समजावून घेतले. आज सुमारे १२ ते १२ वर्षांच्या या पिकातील तपश्‍चर्येनंतर या पिकात रवी यांनी मास्टरी संपादन केली आहे.

अशी आहे रवी यांची पुदिना शेती

  • लागवडीच्या अंगाने
  • -एकूण क्षेत्र- ३ एकर, सर्व पुदिन्यासाठी
  • -नांगरटीनंतर वाफे तयार करून एकरी ४ ट्रॅक्टर शेणखताचा वापर
  • -लागवड केल्यानंतर साधारण दोन महिन्यांनी उत्पादन सुरू
  • -प्रत्येक दीड महिन्याने कापणी येते. वर्षभरात अशा सहा ते सात कापण्या होतात.
  • -एकदा लागवड केल्यानंतर सुमारे चार वर्षे पीक चालते. आमच्या भागातील एका शेतकऱ्याने पंधरा वर्षांहून अधिक काळ हे पीक ठेवल्याचे रवी सांगतात.
  • -जनावरांचा उपद्रव व पिकाचे नुकसान टाळण्यासाठी संपूर्ण क्षेत्राला तारेचे कुंपण
  • -कीडनाशकांचा वापर अत्यंत काळजीपूर्वक
  • -शेतमजुरांना ने-आण करण्यासाठी स्वतंत्र मालकीची वाहतूक व्यवस्था

कापणी व उत्पादन

  • आठवड्यातून एकदा कापणी. जुड्या जागेवरच बांधल्या जातात. यासाठी गरजेनुसार मजुरांची मदत घेण्यात येते.
  • प्रति जुडीचे वजन साधारण २५० ग्रॅम.
  • १०० जुड्यांचा एक डाग होतो.
  • एका कापणीवेळी २० ते ३० डाग तयार होतात.
  • प्रति डागाचे वजन- २५ किलो
  • एकरी उत्पादन- सुमारे ४०० ते ४५० डाग

विक्री, दर, उत्पन्न

  • गेल्या १० वर्षांपासून वाशी, दादर, भायखळा या मार्केटमध्ये विक्री. येथील व्यापाऱ्यांमध्ये आपल्या पुदिन्याचे गुडवील तयार झाल्याचे रवी सांगतात.
  • मागणीनुसार पुदिना पाठविला जातो. व्यापारी थेट संपर्क करतात.
  • एकरी उत्पादन खर्च- सुमारे ३० हजार रुपये.
  • दर- प्रति डाग- ३०० ते ३५० रुपये
  • यंदा पावसाळ्यात हाच दर कमाल २००० रुपये मिळाला.
  • किमान दर १०० ते १५० रुपये

रवी सांगतात

  • या पिकाला पाण्याची शाश्‍वती लागते. पाणी दररोज द्यावे लागते.
  • मंदीत परवडणारे व तेजीत अर्थकारण उंचावणारे पीक. मात्र या पिकात कष्ट भरपूर आहेत.
  • रात्री झोपण्याचा कालावधी सोडला तर मी सतत पुदिना शेतीतच व्यस्त असतो असे ते म्हणतात.
  • हे पीक नाजूक असून त्यास जपावे लागते. हाताळणी व वाहतुकीत काळजी घ्यावी लागते.
  • वाहतुकीत अधिक तापमानात पुदिना काळा पडण्याची शक्यता असते.
  • मात्र आज कष्टाचे चीज झाले असून या पिकाने बदल घडविला. राहणीमानात बदल झाला. अर्थकारण उंचावले.

पुदिना पिकातील जोखीम काय?
पुदिन्याला तशी वर्षभर मागणी असते. मात्र पावसाळा काळात दर अधिक मिळतात. काही वेळा व्यापाऱ्यांकडून पुदिना पाठवू नका, असेही सांगण्यात येते. अशा वेळी संपूर्ण प्लॉट वाया जातो. आर्थिक मोठे नुकसान होते. नाशिक हे या पिकासाठी कमी आवकेचे मार्केट असल्याने तेथे माझाच माल जास्त प्रमाणात गेला तर अन्य शेतकऱ्यांचे नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे तेथे विकण्यावर भर नसल्याचे रवी यांनी सांगितले.

कुटुंब केंद्रित कामाचे नियोजन :
रवी व पत्नी तनुजा हे दोघे संपूर्ण शेतीची जबाबदारी सांभाळतात. रवी स्वतः वाणिज्य शाखेचे पदवीधर आहेत. सन १९९१ मध्ये एमकॉमची पदवी संपादन केल्यांनतर त्यांनी नोकरीचा शोध घेतला. बँकेची परीक्षा केवळ एक मार्काने ते अनुत्तीर्ण झाले. पण मग खचून न जाता आपल्या ज्ञानाचा उपयोग शेतीत करायचे ठरवले. त्यात वेगवेगळे प्रयोग शेतीत केले. त्यामुळे प्रयोगशीलता रुजत गेली. तनुजा या मूळच्या मुंबईच्या असल्याने त्यांना शेतीचा कुठलाही अनुभव नव्हता. मात्र त्यांनी सर्व शेती कामे शिकून पतीला मोठा हातभार लावला आहे. खते, रोग-कीड नियंत्रण, विक्री व्यवस्था ही जबाबदारी रवी सांभाळतात. तर मजूर व्यवस्थापन, कापणी, प्रतवारी ही जबाबदारी तनुजा पाहतात. वेळेवर गतीने व स्वयंपूर्ण अशी कामाची पद्धत दांपत्याने विकसित केली आहे.

सिंचनाची व्यवस्था
पाण्याची टंचाई जाणवत असल्याने द्राक्षबाग तोडावी लागली. मात्र पाण्याचा स्रोत वाढविण्यासाठी विहिरीचे खोलीकरण केले. सुमारे ७० फुटांपर्यंत विहीर खोल केल्याने पाणीसाठा वाढला. पाण्याचा कार्यक्षम वापर करण्यासाठी संपूर्ण क्षेत्रावर इनलाइन ठिबकची व्यवस्था केली आहे.

कष्टातून कुटुंबाला दिला आकार
अत्यंत कष्ट अन् जिद्दीतून रवी यांनी शेती व्यवसाय प्रयोगशीलतेतून पुढे नेला. वर्षभरात सात वेळा मिळत असलेल्या उत्पन्नाचे योग्य आर्थिक नियोजन त्यांनी केले. कौटुंबिक गरजा, शेती खर्च याचबरोबर मुलांच्या शिक्षणासाठी त्यांनी वेळोवेळी बचत केली. आपल्या दोन्ही मुलांना इंजिनिअर घडविण्यासाठी ते प्रयत्नशील आहेत. शेतीसह संपूर्ण कुटुंबाला त्यांनी आकार दिला आहे.

संपर्क : रवी करंजकर- ९८२२५३३३१४


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
संघर्ष येथील संपणार कधी? शेती कसत असताना शेतकऱ्यांना येणाऱ्या अडचणी, करावा...
`ज्ञानेश्‍वरी'त दडलंय कृषी विज्ञान कां सु क्षेत्री बीज घातले।  ते आपुलिया परी...
निर्यातबंदी उठविल्याचे कांदा बाजारात...नाशिक : केंद्रीय अन्न व नागरी पुरवठा मंत्री...
साडेआठशे कोटींची एफआरपी थकलीपुणे: राज्यातील साखर कारखान्यांनी ऊस उत्पादक...
‘जानुबाई’, ‘केशवराज’ संस्था ठरल्या...पुणे: पाणीवापर संस्थांच्या माध्यमातून प्रभावी...
साम टीव्ही न्यूज महाराष्ट्रात ‘नंबर १’मुंबई ः सर्वोत्तम न्यूज चॅनेल्सच्या स्पर्धेत ‘...
कृषी परिषदेने विद्यापीठांसाठी नेमले...पुणे : महाराष्ट्र राज्य कृषी शिक्षण व संशोधन...
विदर्भात वादळी पावसाची शक्यतापुणे: पावसाला पोषक हवामान होत असल्याने विदर्भ,...
शेतकऱ्यांना खते, बियाणे अन् महिलांना...शुद्ध पाणीपुरवठा, गावाअंतर्गत सिमेंट रस्ते,...
सांगलीत तूर खरेदी ठप्पसांगली ः जिल्ह्यात हेक्टरी २५७ किलोच तूर खरेदी...
राज्यात गारठा वाढलापुणे  : उत्तरेकडून थंड वाऱ्यांचे प्रवाह...
चीनला द्राक्ष निर्यात सुरूसांगली ः जिल्ह्यात गेल्या वर्षी झालेल्या...
‘लिंकिंग’बाबत कंपन्यांना नोटिसापुणे  : रासायनिक खतांच्या बाजारपेठेत होत...
बाजार समित्यांच्या निवडणुका होणार...मुंबई  ः राज्यातील कृषी उत्पन्न बाजार...
भाजीपाला शेतीतून पेलल्या साऱ्या...लग्नानंतर अवघ्या तीन वर्षातच पतीच्या निधनामुळे...
कांद्यावरील निर्यातबंदी हटविली;...नवी दिल्ली : चार महिन्यापूर्वी कांद्यावर...
सूक्ष्म सिंचन योजनेचा सात वर्षानंतर...अकोला ः सूक्ष्म सिंचनाचा लाभ घेणाऱ्या शेतकऱ्यांना...
कोल्हापुरातील गूळ हंगाम अंतिम टप्प्यातकोल्हापूर : यंदाचा गूळ हंगाम अंतिम टप्प्यात येत...
पाणीवापराचे तंत्र समजून निर्यातक्षम...सिंचन व्यवस्थापन हा प्रयोगशील व प्रगतिशील शेतीतील...
सकाळी गारठा, तर दुपारी चटकापुणे : राज्यात कमाल तापमानातील वाढीबरोबरच किमान...