agriculture story in marathi, Santosh Ghuge from Akola Dist.has produced turmeric with high content of curcumin. | Agrowon

अधिक ‘कुरकुमीन’ युक्त हळदीचा यशस्वी प्रयोग

गोपाल हागे
मंगळवार, 16 नोव्हेंबर 2021

पास्टुल (जि. अकोला) येथील संतोष घुगे यांनी आपल्या खडकाळ जमिनीत सेंद्रिय पध्दतीने नियोजन करून हळदीची प्रयोगशील शेती साकारली आहे. पीडीकेव्ही हळद वाणात त्यांना आरोग्यदायी कुरकुमीनचे प्रमाण सर्वाधिक मिळाले असून त्या जोरावर बाजारपेठेत हळदीला जोरदार मागणीही त्यांनी मिळवली आहे.

पास्टुल (जि. अकोला) येथील संतोष घुगे यांनी आपल्या खडकाळ जमिनीत सेंद्रिय पध्दतीने नियोजन करून हळदीची प्रयोगशील शेती साकारली आहे. पीडीकेव्ही हळद वाणात त्यांना आरोग्यदायी कुरकुमीनचे प्रमाण सर्वाधिक मिळाले असून त्या जोरावर बाजारपेठेत हळदीला जोरदार मागणीही त्यांनी मिळवली आहे.
 
विदर्भात हळदीचे क्षेत्र दरवर्षी विस्तारत आहे. बदलत्या हवामानात हे पीक शेतकऱ्यांना खंबीर साथ देत आहे. अकोला जिल्हयात पातूर तालुक्यात फळे, भाजीपालावर्गीय पिकांची मोठ्या प्रमाणात लागवड होते. मोर्णा प्रकल्पाच्या पायथ्याशी असलेल्या तालुक्यातील पास्टुल गावाला जंगलाचा वेढा आहे.
येथील संतोष नामदेव घुगे प्रयोगशील शेतकरी व त्यातही अलीकडे हळदीचे उत्पादक म्हणून ओळखले जातात.दहा एकरांपैकी आठ एकर शेती वहितीखाली आहे. जमीन नदीकाठावर असून बहुतांश क्षेत्र दगड, खडकाळ आहे. वडिलोपार्जित अडीच एकरांत २० वर्षांपूर्वी लावलेली मोसंबी बाग आहे. तीन वर्षांपूर्वी मोसंबीची नवी बागही उभी केली. रब्बीत कांदा, कलिंगड घेतात. डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे थेट शेतात त्यांना मार्गदर्शन मिळते. सिव्हिल इंजिनिअरिंग विषयातील पदविका घेतल्यानंतर काही वर्षे घुगे यांनी कंत्राटी व्यवसाय केला. वडिलांचे निधन झाल्यानंतर शेतीची पूर्णवेळ जबाबदारी आली.

हळदीची शेती
एक एकर, दोन एक असे दरवर्षी क्षेत्र वाढवत हळदीचे क्षेत्र चार एकरांपर्यंत पोचवले आहे. सर्वाधिक कुरकुमीन असलेल्या पीडीकेव्ही वायगाव वाणाची लागवड तीन वर्षांपासून करण्यास सुरवात केली आहे. औषधी कारणांसाठी ग्राहकांकडून त्यास चांगली मागणी असल्याचे घुगे सांगतात. तीन वर्षांपूर्वी पाच किलो बियाणापासून या वाणाची लागवड केली. डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठातून वाण मिळाले. बियाण्यासाठी वृद्धी केली. मागील वर्षी एक एकरांत ओल्या हळदीचे १२० क्विंटल तर वाळवलेल्या हळदीचे २५ ते २७ क्विंटल उत्पादन मिळाले. नागपूर येथील मनोहरराव परचुरे यांच्या पुढाकाराने हळदीची प्रयोगशाळेत तपासणी केली. त्यात ७.२९ एवढी कुरकुमीनचे सर्वाधिक टक्केवारी मिळाली. घुगे सांगतात की सेलम वाणात २ टक्के, प्रगती वाणात ५.११ टक्के कुरकुमीन मिळाले होते. त्या तुलनेत या वाणात मिळालेले प्रमाण निश्‍चित महत्त्वाचे आहे.

कुरकुमीनचा विक्रीला फायदा
कुरकुमीन चाचणीचा अहवाल मिळाल्यानंतर हळदीला मागणी सुरु झाली. आयुर्वेदिक उद्योगात कार्यरत प्रसिद्ध कंपनीने आगाऊ रक्कम देत पाच क्विंटल हळद खरेदी केली. घुगे सांगतात की कोरोना काळात थेट ग्राहकांनी ओली हळद खरेदी केली. अनेकांनी कंद नेले. त्याचा काढा करून सेवन केला. काहींनी बेणे नेले. किलोला १०० रूपये दर (ओली) मिळाला. आपल्या वडिलांचा कर्करोगाने मृत्यू झाला. लाखोंचा खर्च करूनही त्यांना फायदा झाला नव्हता. आता आरोग्यदायी शेतीबाबत त्यांनी पाहिलेले स्वप्न पूर्ण करण्याचा तसेच रुग्णांना मदत छोटा प्रयत्न असून त्यात समाधान अधिक असल्याचे ते सांगतात.

सेंद्रिय पध्दतीचा वापर
घुगे सांगतात की माझे शेत धरणाच्या पायथ्याला आहे. शेताला लागूनच नदी वाहते. शेजारी मोठे जंगल आहे. या सर्व वातावरणाचा फायदा पिकाला होत असावा. शिवाय सेंद्रिय पद्धतीने पीक व्यवस्थापन करतो. त्यामुळे दर्जेदार उत्पादन मिळत असावे. कुठलेही रासायनिक खत देत नाही. पेरणीपूर्वी बेडवर वर्षभर कुजवलेले शेणखत, निंबोळी पेंड व अन्य घटक देतो. यापूर्वी सेलमसारख्या वाणांमधूनही सुकवलेल्या हळदीचे उत्पादन एकरी ३० क्विंटलच्या पुढे मिळाल्याचे घुगे सांगतात.

खड्डा पद्धतीने वृद्धी
हळद हे सुमारे नऊ महिने लागणारे पीक आहे. त्यामुळे वर्षात एकच पीक घेता येते. संतोष यांनी याबाबत विचार करून हा कालावधी कमी करण्याच्या दृष्टीने काम सुरु केले. यात बेणे तयार करण्याची पद्धत वापरली. डिसेंबरमध्ये हळद काढल्यानंतर खड्डा तयार करून त्याची सावलीत साठवणूक होते. खालील व वरील थरात लिंबाचा पाला अंथरला जातो. वरून शेडनेटचे संरक्षण दिले जाते. मे महिन्यात वातावरण बदलण्यास सुरवात होते. अंदाज घेऊन बेणे ठेवलेल्या खड्ड्यात
तीन ते चार वेळा पाणी दिले जाते. यामुळे कंदांना कोंब फुटण्याची प्रक्रीया सुरु होते. पावसाचा अंदाज घेऊन मे महिन्यात लागवड सुरु होते. कंद लवकर व ताकदीने अंकुरतात. या पद्धतीमुळे अंकुरण्यासाठी होणारा विलंब टाळता येतो. शिल्लक दिवस हळदीला परिपक्व होण्यासाठी मिळतात. करपा रोगापासून नुकसान टळते. साधारण सहा ते सात महिन्यात हळद तयार होते असे घुगे सांगतात.

खडकाळ जमिनीत मोसंबी
वडिलांनी २० वर्षांपूर्वी लावलेली मोसंबीची बाग आजही ५० हजारांपेक्षा निव्वळ नफा देत आहे. झाडाला लगडणारी फळे वजनदार व दर्जेदार असल्याचा प्रत्यय येतो. घुगे कृषी विद्यापीठाच्या वाणांना पसंती देतात. यंदा विद्यापीठाचे तुरीचे वाण लावले आहे. झाडावर जास्त संख्येने शेंगा पाहण्यास मिळत आहेत.
 

 प्रतिक्रिया 
हळदीच्या विविध वाणांत २.५ ते ६.२ पर्यंत कुरकुमीन आढळते. स्वरूपा, सेलम, कृष्णा, राजापुरी या वाणांच्या तुलनेत पीडीकेव्ही वायगाव वाणात कुरकुमीन अधिक म्हणजे ६.२ टक्क्यापर्यंत आहे.
-डॉ.विजय काळे-८२७५३११८५४
(उद्यान विद्या विभाग, डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला)

संपर्क- संतोष घुगे-७७२१९९५५७७


फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
उन्हाचा चटका वाढला, गारठा ओसरला पुणे : राज्यात उन्हाचा चटका वाढू लागला असल्याने...
साखर कारखान्यांच्या माल तारण  कर्जावरील...कोल्हापूर : साखर कारखान्यांच्या माल तारण...
खते मुबलक; पण किंमत जादा पुणे : राज्यात रब्बी हंगामात रासायनिक खतांची...
ज्येष्ठ विचारवंत डॉ. एन. डी. पाटील...कोल्हापूर ः ज्येष्ठ पुरोगामी विचारवंत, माजी...
सोयापेंडीच्या मागणीमुळे सोयाबीनचे दर...पुणे ः बाजारात सध्या सोयाबीन दर एका भावपातळीवर...
कांदाच बनला टुमदार बंगल्याची ओळख नाशिक ः  या नभाने या भुईला दान...
कापूस आयात शुल्क  रद्दच्या विषयावरील...जळगाव ः कापसावरील आयात शुल्क रद्द करण्यासह वायदा...
नाशिकच्या स्टार्टअपचा राष्ट्रीय पातळीवर...नाशिक : केंद्रीय वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री पीयूष...
तूर विक्रीसाठी शेतकऱ्यांची  खुल्या...अमरावती : सोयाबीन व कापसानंतर खरीप हंगामातील...
शास्त्रीय उपकरणांद्वारे शेतीचे अचूक...कालच्या भागात आपण राहुल रसाळ यांच्या शेतीपद्धतीची...
कशी केली जाणार आहे शेतीमध्ये...शेतीत मूल्यवृध्दीसाठी शेतकऱ्यांना आर्थिक मदत...
जनावरांचे उत्पादन कसे वाढेल?दुग्ध व्यवसाय फायदेशीर होण्यासाठी जनावरांची...
मध्यप्रदेश सरकारची शेतकऱ्यांना प्रति...वृत्तसेवा - मध्य प्रदेश सरकारने मुख्यमंत्री...
गहू तांदूळ, कारळासह ओट्सच्या नव्या जाती...वृत्तसेवा - मध्य प्रदेशातील जबलपूर येथील राज्य...
इतर क्षेत्रांच्या तुलनेत कृषी...यंदाच्या आर्थिक वर्षात कृषी क्षेत्राने इतर...
गायीचे मायांग तिरके का होते?गाय किंवा म्हैस माजावर आल्यानंतर सोट टाकण्याचे...
महाविकास आघाडी सरकाचा निर्णय...महाविकास आघाडी सरकारने भुमी अधिग्रहण कायद्याला (...
युवा शेतकऱ्याचे अभ्यासपूर्ण प्रिसिजन...शेतीतील विज्ञानाचा अभ्यास, विविध देशांतील...
जातिवंत पैदाशीसह आदर्श गोठा व्यवस्थापनमाणकापूर (जि. बेळगाव, कर्नाटक) येथील प्रफुल्ल व...
खतांचे वाढीव दर कमी करा मुंबई : अनुदान मिळणाऱ्या खत पुरवठादारांनी...