agriculture story in marathi, Suhas Savant, farmer from Nadhavade, Ratnagiri Dist. is getting good returns from ornamental fish farming | Agrowon

परिश्रम, सूक्ष्म नियोजनातून शोभिवंत मत्स्यपालन 

एकनाथ पवार 
बुधवार, 10 जुलै 2019

शोभीवंत माशांना मार्केट 
सावंत यांनी आपल्या माशांच्या विक्रीसाठी मुंबईतील व्यापाऱ्यांचा शोध घेतला. त्यांच्याशी बोलणी केली. 
बहुतांश मार्केट तिथेच असल्याचे ते सांगतात. या व्यतिरिक्त पुणे, कोल्हापूर, पणजी, बेळगाव आदी ठिकाणीही देखील मत्स्यविक्री केली जाते. काही वर्षांपासून या व्यवसायात असल्याने अनेकांपर्यंत व्यवसायाची ओळख झाली आहे. काही व्यापारी शोधत शोधतही खरेदीला येतात. 
 

नवे प्रयोग करण्याची वृत्ती, मेहनत, सूक्ष्म नियोजन आणि विक्री व्यवस्थेचा अभ्यास याद्वारे नाधवडे (जि. कणकवली) येथील सुहास सावंत यांनी शोभिवंत मत्स्यपालन उद्योग यशस्वी केला आहे. दहा ते पंधराहून अधिक प्रकारच्या माशांची विविधता त्यांच्याकडे आढळते. मुंबईसह, पणजी, कोल्हापूर आदी भागांतही त्यांनी आपल्या शोभिवंत माशांना मार्केट मिळवून आर्थिक उत्पन्नाचा चांगला स्रोत तयार केला आहे. 

कणकवली जिल्हा म्हणजे कोकणभूमीचा परिसर. भातशेतीसह आंबा, काजू, नारळ आदी फळबागांनी समृध्द असलेला हा जिल्हा आहे. जिल्ह्यातील वैभववाडी तालुक्यात नाधवडे गाव आहे. येथील सुहास शशिकांत सावंत यांची देखील आंबा, काजू आदींची शेती आहे. नव्या प्रयोगांची आवड असलेल्या सावंत यांनी भाजीपाला व अन्य पिकांचीही शेती केली. यात भेंडी, काकडी, कलिगंड, सूर्यफूल, झेंडू असे प्रयोग केले. बांबूचीही त्यांनी अलीकडेच लागवड केली आहे. सुमारे पाच वर्षांपूर्वी गावातीलच एका तरुणाने शोभिवंत मत्स्यपालन व्यवसाय केला होता. तो पाहिल्यानंतर सावंत यांना देखील त्याकडे वळावयाचे वाटले. त्यांनी या तंत्राचा तसेच बाजारपेठेचा अभ्यास केला. सर्व माहिती संकलित झाल्यानंतर त्यादृष्टीने पाऊले टाकण्यास सुरवात झाली. 

शोभिवंत मत्स्यपालनाची तयारी 

या व्यवसायासाठी गुंतवणुकीची गरज होती. त्यासाठी केंद्र शासनाच्या मरीन प्रॉडक्ट एक्सपोर्ट ॲन्ड डेव्हलपमेंट अर्थात एमपेडा या संस्थेकडे १५ लाख रुपये गुंतवणुकीचा प्रकल्प अहवाल सादर केला. संस्थेने सर्व माहिती व तपासणी केल्यानंतर सुमारे सहा लाख रुपये मंजूर केले. सन २०१३ मध्ये प्रकल्पाची आखणी सुरू केली. तरी प्रत्यक्ष सुरवात २०१४ मध्ये नाधवडे सरदारवाडी येथील आपल्या स्वमालकीच्या जागेत तीन गुंठे जागेपासून झाली. शोभिवंत मत्स्यपालन हा व्यवसाय कोकणात तसा नवा असल्यामुळे या व्यवसायातील खाचखळगे फारसे कुणाला माहीत असण्याची गरजच नव्हती. त्यामुळे सावंत यांना त्यातील संघर्षातून जावे लागले. मात्र प्रचंड काम करण्याची क्षमता, त्यातील सातत्य आणि चिकाटी यातून व्यवसायात टिकून राहणे शक्य झाले. जसजसा अनुभव तयार होऊ लागला तसतशी 
व्यवसायावर पकड येऊ लागली. आज पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर त्यातील यश अनुभवण्या, येऊ लागले आहे. 

व्यवसायातील व्यवस्थापन 

  • सध्या मोठे २२ सिमेंट टँक तर लहान सिमेंट टँक २० आहेत. काचेचे टँक ९० आहेत. 
  • लोखंडी स्टँन्ड सुमारे १५ आहेत. 
  • टँकची एकूण क्षमता २० हजार मासे इतकी आहे. आणलेल्या मत्स्यबिजांमध्ये माशांची मरतूक १० टक्के तरी धरावी लागते. 
  • शोभिवंत प्रकारातील कोणत्या माशांना मागणी आहे? कोणते खाद्य घातल्यानतंर चांगली वाढ होते याचा अभ्यास सावंत त्यांनी स्वतःहून केला. आज विविध प्रकारच्या माशांचे संगोपन ते करीत आहेत. मुंबई परिसरात या माशांची पैदास करणाऱ्या व्यक्ती आहेत. त्यांच्याकडून गरजेनुसार ५००० ते १० हजार या प्रमाणात मत्स्यबीज आणले जाते. प्रतिनग त्याची किंमत चार ते पाच रुपये असते. 
  • ते सुरवातीला काचेच्या टँकमध्ये सोडण्यात येते. माशांची ठरावीक वाढ झाल्यानंतर म्हणजे १५ दिवसांनंतर त्यांना सिमेंटच्या टँकमध्ये सोडले जाते. सुमारे तीन महिन्यांच्या काळात मासा सरासरी दीड ते दोन इंचाचा होतो. साधारण या अवस्थेतील मासा विक्रीयोग्य असतो. 
  • वर्षभरात सुमारे तीन बॅचेसमध्ये उत्पादन घेतले जातात. 

सावंत यांच्याकडील माशांच्या काही जाती 
डिसकस, एंजल, मार्बल एंजल, वेलटेल एंजेल, स्कार मार्बल, ब्ल्यू एंजल, प्लॅटिनम एंजल, गौरामी, ब्ल्यू गौरामी, पर्ल गौरामी, सिल्व्हर डॉलर, गोल्ड फिश, फ्लॉवर हॉर्न, ऑस्कर, मॅंडॅरीन, ब्ल्यू डायमंड आदी. 

मार्केट 
सावंत यांनी आपल्या माशांच्या विक्रीसाठी मुंबईतील व्यापाऱ्यांचा शोध घेतला. त्यांच्याशी बोलणी केली. बहुतांश मार्केट तिथेच असल्याचे ते सांगतात. या व्यतिरिक्त पुणे, कोल्हापूर, पणजी, बेळगाव आदी ठिकाणीही देखील मत्स्यविक्री केली जाते. काही वर्षांपासून या व्यवसायात असल्याने अनेकांपर्यंत व्यवसायाची ओळख झाली आहे. काही व्यापारी शोधत शोधतही खरेदीला येतात. 

अर्थकारण 
सुमारे तीन गुंठ्यातील या जागेत अनुदानाचे सहा लाख रुपये वगळता ९ लाख रुपयांची गुंतवणूक करावी लागली. दहा टक्के मरतुकीचा खर्च जमेत धरावा लागतो. माशांना मिळणारा दर त्यांचा आकार, जात व रंगांनुसार असतो. दीड ते दोन इंचाच्या माशांना १५ ते १८ रुपये प्रतिनग दर मिळतो. डिसकस जातीच्या एक ते तीन इंचाच्या माशांना हाच दर सर्वाधिक म्हणजे ४०० रुपयांपर्यंतही मिळतो. एका बॅचमध्ये म्हणजे चार महिन्यांच्या कालावधीत सुमारे ७५ हजार ते एक लाख रुपये उत्पन्न मिळू शकते. सावंत स्वतः या व्यवसायात राबतात. त्यांच्या व्यतिरिक्त एक मजूरही मदतीस असतो. वीज, मजूर, माशांचे खाद्य असा खर्चही जमेत धरावा लागतो. 

शेतीकडे अधिक लक्ष 
सावंत यांची काजूची ८००, आंब्याची १०० तर बांबूची ४०० झाडे आहेत. बांबूपासून मागील वर्षी त्यांनी ५० हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळवले. दरवर्षी कमीत कमी १०० बांबू झाडांची लागवड करण्याचा त्यांचा मानस आहे. सावंत संजय गांधी निराधार योजनेचे तालुका अध्यक्ष, तसेच प्रतिभा फेशरीज को. ऑपरेटिव्ह सोसायटीचे अध्यक्ष आहेत. दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाचे शिक्षण विस्तार परिषदेचे सदस्य म्हणूनही ते कार्यरत आहेत. 

सावंत यांच्या टीप्स 
शोभिवंत मासेपालन व्यवसायासाठी मत्स्यबीज चांगले असणे गरजेचे असते. पाण्याची चांगली सुविधा हवी. एरिएशन तंत्र हवे. या व्यवसायात संयम हवा. त्वरित फायदा होण्याची अपेक्षा बाळगू नये. सातत्य, एकाग्रता, पूर्णवेळ गुंतवून घेणे हे गुण अंगी हवेत. 

संपर्क-सुहास सावंत- ९८५०३५४७५६ 
 


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
संजीवनी गटाचे रास्त दरात खात्रीशीर...नाशिक जिल्ह्यातील मोह (ता.सिन्नर) येथील तरुण...
शेतकऱ्यांसाठी ‘दीपस्तंभ’ ठरलेली...मानोरी (ता. राहुरी, जि. नगर) येथील कृषीभूषण डाॅ....
पिराचीवाडी झाली उपक्रमशील गावकोल्हापूर जिल्ह्यातील पिराचीवाडी(ता.कागल) हे...
प्रयोगशीलतेला प्रयत्नवादाची जोड फळबाग...पुणे जिल्ह्यात धालेवाडी (ता. पुरंदर) येथील संदीप...
बारमाही भाजीपाला शेतीतून आर्थिक बळकटीमेहू (जि.जळगाव) येथील अनिल अर्जून पाटील यांनी २१...
गोठवलेले शहाळ्यातील पाणी... तेही...शहाळ्यातील पाणी आपण नेहमी पितो. मात्र, तेच...
वैद्यांनी जपला यांत्रिकीकरणाचा वारसागरज ही शोधाचा जननी असते. त्यातूनच निंभोरा बोडखा (...
प्रतिकूल हवामानात घडवली बीबीएफ’...जालना कृषी विज्ञान केंद्र, खरपुडी-जालना (केव्हीके...
भाजीपाला शेतीतून अर्थकारणाला गतीडोंगरगाव (ता.जि.अकोला) शिवारातील योगेश नागापुरे...
कीडनाशकांवरील बंदी- शेतकऱ्यांसाठी तारक...केंद्रीय कृषी मंत्रालयाने २७ कीडनाशकांवर बंदी...
कुक्कुटपालन, भात रोपवाटिका व्यवसायातून...विंग (ता. खंडाळा,जि.सातारा)  गावातील तेरा...
सोयाबीनच्या बीजोत्पादनाचा ‘मृदगंध’सोलापूर जिल्ह्यात पांगरी (ता.बार्शी) येथील मृदगंध...
खपली गहू बिस्किटे, हळद पावडर उद्योगात...दसनूर (जि.जळगाव) येथील वैशाली प्रभाकर पाटील यांनी...
एकात्मिक शेतीतून वरूडकरांची शाश्‍वत...हंगामी पिकांसह फळबागा, पूरक उद्योगांची जोड,...
प्रयत्नवादातून उभारले फळबागांचे नंदनवननव्या पिढीतील शेतकरी बदलत्या काळाची व बाजारपेठेची...
सहा गुंठ्यात पंचवीसहून अधिक सेंद्रिय...मखमलाबाद (जि. नाशिक) येथील सुनील दराडे घराशेजारील...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...
उच्चशिक्षित युवा महिला झाली व्यावसायिक...पळशी (जि. सांगली) येथील शैला शिंदे या उच्चशिक्षित...
दुग्धव्यवसायातून साधली गाडेकरांनी भरभराटशेळकेवाडी (अकलापूर) (ता. संगमनेर. जि. पुणे) येथील...
महिला बचत गट बनवतो २६ प्रकारचे मसालेपाहुणेवाडी (ता.बारामती, जि.पुणे) येथील सुवर्णा...