agriculture story in marathi, summer moong bean, pangari navghare, malegaon, vashim | Agrowon

अर्थकारण उंचावणारी उन्हाळी मुगाची शेती
गोपाल हागे
शनिवार, 18 मे 2019

शेतकऱ्यांना मिळाली प्रयोगाची प्रेरणा 
नवघरे यांचे उन्हाळी मुगाचे अर्थकारण पाहून परिसरातील अन्य शेतकऱ्यांना त्याची प्रेरणा मिळाली आहे. या वर्षी पांगरी नवघरे गावशिवारात सुमारे ७० ते ८० एकरांवर या पिकाचा पेर झाला आहे. बहुतांश शेतकऱ्यांकडे पिकाची अवस्था चांगली आहे. एकरी सरासरी चार ते पाच क्विंटलपर्यंत उत्पादनाची या शेतकऱ्यांना अपेक्षा आहे. 

वाशिम जिल्ह्यातील पांगरी नवघरे येथील दिलीप नवघरे पाच वर्षांपासून उन्हाळी मुगाची यशस्वी शेती करताहेत. सुमारे ७० दिवस कालावधीचे हे पीक कमी खर्चात, कमी देखभालीत पाच-सहा एकरांत त्यांना चांगले उत्पन्न मिळवून देत आहे. परिसरातील शेतकरीही त्यांच्या या फायदेशीर प्रयोगाचे अनुकरण करू लागले आहेत. नवघरे यांनी प्रत्यक्ष प्रयोगातून उन्हाळी मुगाचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे. 
  
वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यात पांगरी नवघरे गाव आहे. येथील दिलीप नवघरे यांची बारा एकर शेती आहे. परिसरात धरण प्रकल्प झाल्याने तेथून पाइपलाइन करीत त्यांनी शेती ओलिताखाली आणली. त्यातून वर्षातले तीनही हंगाम घेणे त्यांना शक्य झाले. 

तीन हंगामातील स्मार्ट पीक पद्धती 

  • नवघरे यांनी आपली पीक पद्धती अत्यंत स्मार्ट पद्धतीने बसविली आहे. 
  • खरिपात ते बारा एकरांत सोयाबीन घेतात. 
  • रब्बीमध्ये सहा ते सात एकर हरभरा आणि पाच एकर गहू असतो. 
  • हरभऱ्याचे पीक काढल्यानंतर या शेतात उन्हाळी मूग घेण्यात येतो. 
  • त्यानंतर खरिपात पुन्हा सोयाबीन असते. 

मूग झाले हक्काचे पीक 

  • गेल्या पाच वर्षांपासून नवघरे यांनी उन्हाळी मुगाच्या शेतीत सातत्य ठेवले आहे. 
  • त्याचे सुमारे चार ते पाच एकर क्षेत्र असते. यंदा हे क्षेत्र सहा एकर आहे. मुगाचे व्यवस्थापन अत्यंत नियोजनबद्ध करण्यात येते. 
  • मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात ट्रॅक्टरचलित पेरणी यंत्राचा वापर करून बियाणे व खत एकाच वेळी पेरले जाते. 
  • एकरी सुमारे आठ किलो बियाणे लागते. खासगी कंपनीचे वाण वापरतात. पाच किलोच्या बॅगेचा खर्च सुमारे ५०० रुपये असतो. 
  • पेरणीसोबतच १८:१८:१० या रासायनिक खताचा वापर होतो. 
  • स्प्रिंकलरच्या साहाय्याने सिंचन करतात. मुगाला साधारण आठ पाणी लागतात, असे नवघरे सांगतात. 
  • पेरणीनंतर साधारण प्रत्येकी सात दिवसांनी पाणी दिले जाते. 
  • पेरणीनंतर सुमारे २५ दिवसांनी एकरी २५ किलो युरिया दिला जातो. 
  • किडी-रोगांपासून संरक्षण करण्यासाठी सुरवातीच्या बारा ते पंधरा दिवसांनी, त्यानंतर २५ दिवसांनी व साधारणपणे पेरणीपासून दीड महिन्याने व गरजेनुसार पुढे अशा तीन ते चार फवारण्या होतात. 
  • पाण्याचा वापर अत्यंत काटकसरीने होतो. त्यासाठी स्प्रिंकलरचा वापर होतो. 
  • पिकाला तयार व्हायला सुमारे ७० दिवसांचा कालावधी लागतो. दरम्यानच्या काळात एक कोळपणी आणि एक निंदणही होते. 

उत्पादन व अर्थकारण 
यंदाही मुगाचे पीक शेंगा परिपक्व होण्याच्या अवस्थेत आहे. आजवर सर्वाधिक चांगल्या पद्धतीने हे पीक बहरल्याचे नवघरे सांगतात. 

  • दरवर्षीचे उत्पादन- एकरी पाच ते साडेपाच क्विंटल 
  • उत्पादन खर्च- एकरी सुमारे सहा ते साडेसहा हजार रुपये 
  • दरवर्षीचा दर- प्रति क्विंटल- ४५०० ते ५००० रुपये 
  • यंदाचा अपेक्षित दर- ६००० रु. 
  • साडेपाच क्विंटल उत्पादन व साडेपाच हजार ते सहा हजार रुपये दर गृहीत धरला तर 
  • ७५ दिवसांच्या काळात २४ हजार ते २५ हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळते. 
  • उन्हाळी मुगाला खरिपातील मुगापेक्षा अधिक दर मिळतो. हा मूग मोगरडाळ म्हणून वापरला जात असल्याचे नवघरे यांनी सांगितले. वाशिमपेक्षा मुगाला अकोला महत्त्वाची बाजारपेठ आहे. या जिल्ह्यात डाळमिलची संख्या भरपूर असल्याने तेथे चांगला उठाव होत असल्याचेही त्यांनी सांगितले. 

कुटारातून सुटतो उत्पादन खर्च 
नवघरे म्हणाले की मुगातून चांगले म्हणजे एकरी एक ट्रॉली कुटार मिळते. चार ते पाच हजार रुपये त्याचा दर धरला तरी ७५ टक्के ते १०० टक्के उत्पादन खर्च कुटार विक्रीतूनच कमी होतो. 

जपली सुपीकता, उत्पादकता 
सोयाबीनचे एकरी दरवर्षी सात ते दहा क्विंटल, हरभऱ्याचेही तेवढेच तर गव्हाचे २० क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळते. मूग घेतलेल्या शेतात २०१६ मध्ये धरणातील एकरी तीनशे ट्रॉली गाळ वापरला टाकला. सहा एकरात सुमारे २००० ट्रॉली गाळाची माती आणून वापरली आहे. यासाठी सुमारे सहा लाख रुपयांपर्यंत खर्च आला. सोबतच द्विदल पिकांचा वापर होत असल्याने जमिनीच्या सुपीकतेत सुधारणा होत आहे. 

उन्हाळी पिकांना वन्यजीवांचा त्रास 
पांगरी नवघरे भागात उन्हाळ्यात घेतल्या जाणाऱ्या भुईमूग तसेच मुगाच्या पिकाला वन्य प्राण्यांचा मोठा त्रास असल्याचे नवघरे यांनी सांगितले. साहजिकच शेतकऱ्यांना पिकांची निगराणी ठेवण्यासाठी रात्रीच्या वेळेसही शेतात जावे लागते. त्यासाठी सहा कुत्रीदेखील नवघरे यांनी पाळली आहेत. 

संपर्क- दिलीप नवघरे- ९८२३२२३१०८ 
 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
मार्केट केंद्रित शेडनेटची उत्कृष्ठ शेती अभ्यासवृत्ती, कायम नवे शिकण्याची आस, बाजारपेठांचा...
पावसाळ्यात फुलले नागपुरातील मका मार्केट सध्या राज्यातील विविध बाजारपेठांत स्वीटकॉर्न (...
दुष्काळी भागातही दर्जेदार उत्पादनाचा...नगर जिल्ह्यात कासार पिंपळगाव (ता. पाथर्डी) येथील...
क्षारयुक्त जमिनीत एकात्मिक शेतीचा आदर्श बारामती तालुक्यातील मळद (जि. पुणे) येथील प्रशांत...
आले पिकाने दिली आर्थिक सक्षमता बुलडाणा जिल्ह्यात खल्याळ गव्हाण येथील दिनकर व...
फळबागेतून शेती केली किफायतशीरकनका बुद्रुक (ता. मेहकर, जि. बुलडाणा) शिवारात...
आवळा प्रक्रिया उद्योगातून बनविली ओळखजाचकवस्ती (ता. इंदापूर, जि. पुणे) येथील सुमन...
युवा शेतकऱ्याने केले यशस्वी ब्रॉयलर...लातूर जिल्ह्यातील हडोळती येथील महेश गोजेवाड या...
कातळावर लिली; तर टायरमध्ये फुलला...रत्नागिरी जिल्ह्यातील मेर्वी येथील प्रगतिशील...
पिंपळगावकरांनी भाजीपाला शेतीतून साधली... बीड जिल्ह्यात अहमदनगर- अहमदपूर राज्य...
मोडून पडला संसार तरी मोडला नाही कणा,...‘मोडून पडला संसार, तरी मोडला नाही कणा’ ही ज्येष्ठ...
कमी खर्चातील चवळी झाले नगदी पीक नाशिक जिल्ह्यात पिंपळगाव गरुडेश्वर येथील संतोष...
भूमिहीन खवले यांनी करार शेतीतून उंचावले...भूमिहीन कुटुंब. मात्र करार पद्धतीने, प्रयोगशील...
गोशाळेतून गवसली आर्थिक विकासाची वाटबीड शहरालगत सौ. उमा सुनील औटे यांनी मुनोत...
ग्रामविकास, शिक्षण अन् शेतीतील दिशान्तरआर्थिक दुर्बल, भूमिहीन व अल्पभूधारक शेतकरी,...
सिंचन बळकटीकरणासह नगदी पिकांतून उंचावले...हिंगोली जिल्ह्यात वसमत तालुक्यातील गिरगाव येथील...
प्रतिकूलतेवर मात करीत बटण मशरूमचा...स्पर्धा परीक्षेतून हुलकावणी, त्यानंतर केळी...
विदर्भात यशस्वी खजूरशेती, दहा...नागपूर येथे स्थायिक झालेले सावी थंगावेल यांनी दहा...
दुष्काळी पळशीने मिळवली निर्यातक्षम...सांगली जिल्ह्यात पळशी हे कऱ्हाड-विजापूर मार्गावर...
संकटातही ऐंशीहजार लेअर पक्षी उत्पादनाची...अमरावती जिल्ह्यात खरवाडी येथे सुमारे ३० ते ३५...