Agriculture story in marathi use of indirect solar dryer | Agrowon

पदार्थाची प्रत, रंग टिकविण्यासाठी उपयुक्त सोलर ड्रायर

हेमंत श्रीरामे, मयूरेश पाटील, किशोर धांदे
रविवार, 8 मार्च 2020

सौर वाळवणी संयंत्राच्या इनडायरेक्ट सोलर ड्रायर आणि टनेल टाइप सोलर ड्रायर प्रकारामध्ये पदार्थांची प्रत, रंग इत्यादी टिकवून वाळविण्यासाठीचे पदार्थ कमीत कमी वेळात सुकवता येतात. त्यामुळे हे सोलर ड्रायरचे प्रकार प्रक्रिया उद्योजकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात.

सौर वाळवणी संयंत्राच्या इनडायरेक्ट सोलर ड्रायर आणि टनेल टाइप सोलर ड्रायर प्रकारामध्ये पदार्थांची प्रत, रंग इत्यादी टिकवून वाळविण्यासाठीचे पदार्थ कमीत कमी वेळात सुकवता येतात. त्यामुळे हे सोलर ड्रायरचे प्रकार प्रक्रिया उद्योजकांसाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतात.

 सौर ऊर्जेचा वापर करून औषधी वनस्पतीपासून निर्मित पदार्थ, मसाल्याचे पदार्थ, फळांपासून बनविण्यात येणारे पदार्थ. उदा. आंबापोळी, भुकटी इत्यादींची निर्मिती त्या पदार्थांचे गुणधर्म व त्यास आवश्यक योग्य ते तापमान ठरवून करणे शक्य आहे. सौर वाळवणी संयंत्राच्या इनडायरेक्ट सोलर ड्रायर या प्रकामध्ये साधारणतः औषधी वनस्पती, मसाल्याची पिके (कांदा, लसूण, लवंग, काळी मिरी, आले, कढीपत्ता) मेथी व कोथिंबीर पावडर, मिरची पावडर इत्यादी पदार्थ सुकवले जातात. या प्रकारच्या सौर ड्रायरची मुख्य भाग खालीलप्रमाणे आहे.
१. सौर संकलक
२. सुकवणी ट्रे
३. हवाबंद काचेचे आवरण

  • या संयंत्रामध्ये सौर संकलक हा अत्यंत महत्त्वाचा व मुख्य भाग आहे. या ड्रायरमध्ये पदार्थ सुकविण्यासाठी सौर ऊर्जेचा वापर करून पदार्थापासून दूर इतरत्र हवा गरम करण्यात येते.
  • या ड्रायरमध्ये डायरेक्ट सौर किरणे पदार्थांवर न शोषली जाता गरम हवेद्वारे पदार्थांची वाळवणी केली जाते. त्यामुळे वाळवण पदार्थाचा रंग व सुगंध टिकून राहण्यास मदत होते.
  • सौर संकलकामध्ये तांब्याच्या किंवा अॅल्युमिनियमच्या पातळ पत्र्यावर खास प्रकारच्याम काळ्या रंगाचे आच्छादन असते. त्याला सिलेक्टिव्ह कोटिंग असे म्हणतात.
  • हे सिलेक्टिव्ह कोटींग उष्णताशोषक असून ते सूर्यप्रकाश शोषून त्याचे रूपांतर उष्णतेमध्ये करते व सिलेक्टिव्ह कोटींग हे एका हवाबंद पेटीमध्ये बंदिस्त असते.
  • पेटीला खालच्या व बाजूच्या कडांवर ग्लासवूलचा उष्णतारोधक थर दिलेला असतो. संकलकाच्या वरील बाजूस ४ मि. मी. जाडीच्या टफन्ड काचेचे आवरण दिलेले असते. या पारदर्शक काचेतून सूर्यकिरणे आतमध्ये, सिलेक्टिव्ह कोटींगवर शोषली जातात व आतील तापमान वाढून हवा गरम होते. ही गरम हवा वजनाने हलकी झाल्यामुळे नैसर्गिक गुणधर्माने वरच्या बाजूस सरकते. या संकलाकाला जोडूनच एका पेटीमध्ये पदार्थ सुकविण्यासाठी चार किंवा त्यापेक्षा जास्त सच्छिद्र ट्रे असतात. या ट्रेमध्ये वाळवणीसाठी पदार्थ ठेवून त्याची गुणवत्ता (सुगंध व रंग) टिकवणे शक्य होते.
  • सौर संकलकातील गरम हवा संकलकाला जोडूनच असलेल्या पेटीतील सच्छिद्र ट्रे मधून पास होते व ड्रायरच्यावरील बाजूस असलेल्या चिमणीद्वारे बाहेर पडते. त्यामुळे पदार्थाची आर्द्रता कमी होऊन पदार्थ लवकर सुकतात.
  • या सौर ड्रायरमध्ये सौर संकलक सर्वसाधारणपणे दक्षिणेकडे तोंड करून भुतलाशी १५ अंश इतका कोन करून उभा करावा. संकलकाच्या पेटीची तसेच, स्टँडची दर २-३ वर्षांमध्ये गंजरोधक रंग लावून काळजी घेणे आवश्यक आहे.
  • या प्रकारच्या ड्रायरमध्ये औषधी वनस्पती, सुगंधी वनस्पती तसेच, फळभाजी पावडर इत्यादींचा रंग व सुगंध टिकवण्यास मदत होते.

संपर्क ः हेमंत श्रीरामे, ९४२२५४५९१५
मयूरेश पाटील, ९०२१६८२३९५
(विद्युत आणि अपारंपरिक ऊर्जा स्त्रोत विभाग, डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली, जि. रत्नागिरी) 


इतर टेक्नोवन
सीताफळातील गर, बिया वेगळे करण्यासाठी...सीताफळ हे फळ पिकल्यानंतर फार काळ साठवणे शक्य होत...
दर्जेदार रोपनिर्मिती पेपरपॉट, पीट मॉसचा...रोपनिर्मिती चांगल्या प्रकारे होण्यासाठी...
आवळा प्रक्रियेसाठी आवश्यक यंत्रेआपल्या गुणकारी, औषधी गुणधर्मामुळे अनेक आयुर्वेदीय...
वितरणासाठी ड्रोन तंत्रज्ञानाला गोदाम...सध्या केवळ ड्रोनच्या वापरातून उत्पादने...
अत्याधुनिक लायसीमीटर आधारित सिंचन...पिकाच्या सिंचनाची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी...
दूध काढण्यासाठी फिरती घडवंची, तिपाईदुग्ध व्यावसायिकांच्या अडचणी लक्षात घेऊन अखिल...
प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियेतील...हिरव्या वनस्पती किंवा पिकांद्वारे सूर्यप्रकाशाचे...
हायड्रोपोनिक्स पद्धतीने मिळवा चाराहायड्रोपोनिक्स म्हणजे माती विरहित किंवा केवळ...
चाऱ्यासाठी कमी किमतीचे हायड्रोपोनिक्स...अल्प भूधारक पशुपालकांना हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता...
अपारंपरिक ऊर्जा स्रोतांचा वापर...अक्षय ऊर्जा स्रोतांमध्ये सूर्यप्रकाश, वारा,...
स्वयंचलित ठिबकासह ९० एकरांत यांत्रिकी...परभणी जिल्ह्यातील सिंगणापूर येथील कृषी पदवीधर व...
सुपारी प्रक्रियेसाठी आवश्यक यंत्रेसुपारी हे कोकणातील व्यावसायिक दृष्ट्या महत्त्वाचे...
पिकातील सूक्ष्महवामान मोजणारी उपकरणेया वर्षी महाराष्ट्राच्या अनेक विभागात...
यांत्रिक पद्धतीने भात रोपलागवडीचा...सांगे (जि. पालघर) येथील कृषिभूषण व अभ्यासू शेतकरी...
विरळणी, तण काढणी करा झोपून!अत्यंत आरामदायी स्थितीमध्ये तणनियंत्रणासारखी काम...
अकरा ‘सेन्सर्स’ सह ‘वेदर स्टेशन’ द्वारे...वडाळी नजीक (ता.निफाड, जि. नाशिक) येथील रोशन...
योग्य प्रकारे करा ट्रॅक्टर,अवजारांचा...ट्रॅक्‍टरची सर्व निगा व देखभाल केल्यास सुगीमध्ये...
आले पिकासाठी सुधारित अवजारेवसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठाने हळद आणि...
श्रम कमी करणारी सुधारित अवजारेमहिलांचे शेतीकामातील श्रम लक्षात घेऊन सुधारित...
ट्रॅक्टरचलित मडपंपाद्वारे शेणस्लरी...साखर कारखान्यातील मोठ्या पदावरून स्वेच्छानिवृत्ती...