agriculture success story in marathi, ShreeRam group success story | Agrowon

सामूहिक शक्तीतून ‘श्रीराम’ गटाची प्रगतीकडे वाटचाल
संदीप नवले
बुधवार, 6 नोव्हेंबर 2019

तळेगाव ढमढेरे (ता. शिरूर) येथील श्रीराम शेतकरी मंडळ बचत गटाच्या माध्यमातून अनेक शेतकरी एकत्र आले आहेत. सामूहिक विचाराने शेती पद्धतीत सुधारणा करण्यास त्यांनी सुरुवात केली आहे.
ऊस, भाजीपाला या पिकांसह अवजारे बॅंक, दुग्धव्यवसाय, बंदिस्त शेळीपालन आदी पूरक व्यवसायही त्यांनी करण्यास सुरवात केली आहे. शेतकरी उत्पादक कंपनीची स्थापना करून या शेतकऱ्यांनी प्रगतीकडे आणखी एक पाऊल टाकले आहे.

 

तळेगाव ढमढेरे (ता. शिरूर) येथील श्रीराम शेतकरी मंडळ बचत गटाच्या माध्यमातून अनेक शेतकरी एकत्र आले आहेत. सामूहिक विचाराने शेती पद्धतीत सुधारणा करण्यास त्यांनी सुरुवात केली आहे.
ऊस, भाजीपाला या पिकांसह अवजारे बॅंक, दुग्धव्यवसाय, बंदिस्त शेळीपालन आदी पूरक व्यवसायही त्यांनी करण्यास सुरवात केली आहे. शेतकरी उत्पादक कंपनीची स्थापना करून या शेतकऱ्यांनी प्रगतीकडे आणखी एक पाऊल टाकले आहे.

 
कुटुंबे विभक्त होऊन शेतीचे तुकडे होत असल्याने शेतकऱ्यांना शेती करणे अत्यंत अवघड व खर्चिक झाले आहे. समविचारी व्यक्तींनी एकत्र येऊन त्या सामूहिक शक्तीचा वापर केल्यास शेतीतील अडचणी दूर होऊ शकतात. हीच बाब पुणे जिल्ह्यातील तळेगाव ढमढेरे येथील शेतकऱ्यांनी पाच वर्षांपूर्वी जाणली.
पाच वर्षापूर्वी त्यांनी गटाची संकल्पना पुढे आणत त्याचे कृतीत रूपांतर केले. त्यास श्रीराम शेतकरी मंडळ असे नाव दिले. गटाचे संस्थापक अध्यक्ष म्हणून सूर्यकांत ढमढेरे आणि सचिव म्हणून घनश्याम तोडकर
यांची निवड करण्यात आली.

दहा शेतकऱ्यांपासून सुरुवात
सुरुवातीला सदस्य शेतकऱ्यांना गटाची कार्यपद्धती व महत्त्व पटवून दिले. सुरुवातीला प्रतिमहिना एक हजार रुपयांची बचत करण्यास सुरुवात झाली. दहा शेतकऱ्यांपासून सुरू झालेल्या गटाची
सदस्यसंख्या आज ६० वर जाऊन पोचली आहे. हा गट कृषी विभागाच्या ‘आत्मा’ यंत्रणेला जोडण्यात आला आहे. गटामार्फत शेतकऱ्यांना मासिक बचतीतून जास्तीत जास्त ५० हजार रुपयांपर्यत नाममात्र व्याजाने कर्ज दिले जाते. त्यासाठी कोणत्याही पुराव्याची किवा कागदपत्रांची गरज भासत नाही. शेतकरी सक्षम व स्वावलंबी व्हावा तसेच नवनवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करावा यासाठी गटामार्फत व अन्य संस्थामार्फत आर्थिक मदत केली जाते.

शेती व्यवस्थापन सुधारले
ऊस हे मुख्य पीक आहे. उसाचे पूर्वी असलेले एकरी ४० टन उत्पादन आता ७० टनांपर्यंत पोचले आहे. काही शेतकरी टोमॅटो, दोडका, भोपळा अशी भाजीपाला पिके घेतात. बीजप्रक्रियेचे महत्व या शेतकऱ्यांना पटले आहे. दरवर्षी हे शेतकरी बीजप्रक्रियेवर भर देतात. माती परीक्षणानुसार खतांची मात्रा दिली जाते. त्यामुळे खतांबरोबरच पैशांची बचत होते. रासायनिक खतांचा वापर कमी करून सेंद्रिय खतांचा जास्तीत जास्त वापर करण्यावर भर असतो. विद्राव्य खतांबरोबरच गांडूळखत, लेंडीखत, शेणखत, कोंबडीखत यांचा वापर होतो.

चर्चासत्रे
शेतीत येणाऱ्या अडचणींवर मात करण्यासाठी गटामार्फत चर्चासत्रे व मेळाव्यांचे आयोजन करण्यात येते.
त्यासाठी शास्त्रज्ञांची मदत घेण्यात येते. शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष शेतातील मार्गदर्शनही होते.

पाण्याला दिले सर्वात महत्त्व
पाणी हाच घटक गटातील शेतकऱ्यांनी महत्त्वाचा मानला. मोकळ्या व जिरायती क्षेत्रात पावसाचे पाणी अडवून ते जमिनीत मुरवण्यावर गटातील शेतकऱ्यांचा भर असतो. पाणी बचत करून जास्तीत जास्त क्षेत्र ओलिताखाली आणण्यासाठी बहुतेकांनी ठिबक सिंचन व शेततळ्यांचा वापर केला आहे. पाटपाण्याचा वापर आता कमीच केला आहे.

जोडव्यसायाची भर पडली
विविध ठिकाणी भेटी देत या शेतकऱ्यांनी जोडव्यवसायाची माहिती घेतली. बंदिस्त शेळीपालन,
दुग्धव्यवसाय, मुक्त संचार गोठा असे व्यवसाय गटातील काहींनी सुरू केले. त्यामुळे उत्पन्नात भर पडली आहे.

शेतकरी उत्पादक कंपनीची स्थापना
शेतमालावर प्रक्रिया करून बाजारात शेतमाल विक्रीस पाठविण्यासाठी तळेगाव ढमढेरे ॲग्रोटेक प्रोड्यूसर कंपनीची स्थापना गटाच्या माध्यमातून झाली आहे. कंपनीचा मुख्य उद्देश शेतमालाला जास्तीत जास्त बाजारभाव उपलब्ध करून देणे हा आहे. गटात सुमारे ३५० शेतकरी सहभागी आहेत. प्रक्रिया, गूळ उद्योग, रोपवाटिका, दुग्धप्रक्रिया, पशुखाद्य निर्मिती अशा व्यवसायांवर आगामी काळात भर दिला जाणार आहे. त्यासाठी गटाने व्हॉटसॲप ग्रुप तयार केला आहे. त्याद्वारे शेतीविषयक विविध योजनांची माहिती दिली जाते. यामाध्यमातून सुमारे १५०० हून शेतकऱ्यांचे संघटन करण्यात गटाला यश आले आहे.

अवजारे बॅंकेची स्थापना
गटातील शेतकऱ्यांना कमी दरात अवजारे मिळावीत यासाठी गावात अवजारे बँकेची स्थापना केली आहे. ती अत्यंत कमी दरात म्हणजेच प्रतिदिन २०० ते ३०० रुपये दराने भाडेतत्त्वावर दिली जातात. यामध्ये प्रामुख्याने ट्रॅक्टर, ऊस लागवड व खोडकी काढण्याचे यंत्र, ग्रास कटर, कल्टिवेटर, कोळपणी यंत्र, फळे काढणीचा झेला, दातळ, सायकल कोळपे, खत देण्याची पहार आदींचा समावेश आहे.

उत्पन्नात वाढ
जमिनीची ढासळत चाललेली सुपीकता टिकावी आणि मातीचा होणारा ऱ्हास थांबावा यासाठी गटाने टप्याटप्याने सेंद्रिय शेतीस प्राधान्य देण्याचे ठरविले. त्यासाठी कृषी विज्ञान केंद्र, बारामती तसेच नारायणगाव आणि महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी आदी विविध ठिकाणी भेटी दिल्या. शेतीविषयक प्रदर्शन पाहून त्याचा प्रत्यक्ष अनुभव शेतीत घेतला. उत्पादनवाढीसाठी आवश्यक उपाययोजना म्हणजेच मशागत, पिकांची फेरपालट, कीडरोग नियंत्रण, माती परिक्षण, बीजप्रक्रिया, पाणी व्यवस्थापन आदी बाबींवर भर दिला.

कमी व्याजाने कर्जाची सुविधा
गटातील शेतकऱ्यांमार्फत दर महिन्याला एक हजार रुपयांची बचत केली जाते. बचतीची रक्कम गटातील गरजू व्यक्तीला दोन रुपये टक्के दराने दिली जाते. त्याचा शेतकऱ्यांना मोठा फायदा झाला आहे. गेल्या चार ते पाच वर्षांत गटामार्फत मोठ्या प्रमाणात कर्जपुरवठा केल्याने जवळपास नऊ लाख रुपयांपर्यत बचत जमा झाली आहे.

राबविलेले उपक्रम
श्रीराम शेतकरी मंडळाने चार ते पाच वर्षंपासून विविध उपक्रम राबवून नवी ओळख निर्माण केली आहे. यामध्ये प्रामुख्याने माती परिक्षणाचे उपक्रम कृषी विभाग व विविध संस्थांच्या माध्यमातून राबविले.
कोहिजन फाउंडेशनचेही सहकार्य मिळाले. गटाला दोन जिल्हा पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.
 
संपर्क- घनश्याम तोडकर - ९०९६३९९३९०
सूर्यकांत ढमढेरे - ७३८५२३२४६३

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
रत्नागिरी : गतवर्षीच्या तुलनेत भात...रत्नागिरी ः अतिवृष्टीमुळे कोकणातील शेतकरी चांगलाच...
दक्षिण आफ्रिकेतील 'मालावी हापूस'...पुणे  ः दक्षिण आफ्रिकेतील मालावी प्रांतात...
सांगली जिल्ह्यात द्राक्षबागांना आता...सांगली ः गेल्या पंधरा ते वीस दिवसांपूर्वी...
राज्यात रब्बीसाठी सव्वासहा हजार शेतीशाळापुणे : रब्बी हंगामात राज्यात सव्वासहा...
केंद्र सरकारकडून एक लाख टन कांदा...पुणे: मॉन्सूनचा वाढलेला मुक्काम, अतिवृष्टी,...
बाजार समित्या बरखास्त करणार : केंद्रीय...नवी दिल्ली : बाजार समित्यांची कार्यपद्धती आणि...
राज्य झाले टॅंकरमुक्त; केवळ बुलडाण्यात...पुणे: मॉन्सून आणि मॉन्सूनोत्तर काळात राज्यात...
केसर आंब्याचे उत्पादन ४५ टक्के घटणार;...औरंगाबाद : गंध आणि चवीसाठी केसर आंब्याची आपली...
किमान तापमानात चढ-उतारपुणे: मॉन्सूनोत्तर पावसाने उघडीप दिल्यानंतर...
अवर्षणग्रस्त माळरानावर फुलवली प्रगतशील...नगर जिल्ह्यात कायम अवर्षणग्रस्त कर्जत तालुक्यातील...
साठ देशी गायींच्या संवर्धनाचा आदर्शपुणे जिल्ह्यातील मंचर येथील सोनेचांदीचे पारंपरिक...
साखर निर्यातीला डिसेंबरपर्यंत मुदतवाढकोल्हापूर : पावसाळी स्थितीमुळे निर्यात न होऊ...
काजू उत्पादन ३० टक्क्यांनी घटणारसिंधुदुर्ग : जुलै, ऑगस्टमध्ये झालेली अतिवृष्टी,...
द्राक्ष बागांचे पंचनामे करताना दिशाभूलनाशिक  : द्राक्ष बागांचे पंचनामा केल्यास...
कृषी कौशल्य प्रशिक्षणांद्वारे उभी...केंद्र शासनाची प्रधानमंत्री कौशल्य विकास योजना २....
गारठा वाढला; नगर येथे नीचांकी तापमानपुणे  : उत्तरेकडून येणारे थंड वारे,...
पावसाने द्राक्ष शेतीचे ९ हजार कोटींवर...पुणे : सततच्या पावसामुळे सर्व अवस्थांमधील द्राक्ष...
दक्षिण महाराष्ट्रातील कारखान्यांना...कोल्हापूर: कर्नाटकने झोनबंदी केल्याने सीमाभागातून...
पीक नुकसानीचा अंतिम अहवाल लांबण्याची...पुणे : राज्यात अतिपावसामुळे झालेल्या पिकांच्या...
शासकीय खरेदीसाठी उडीद, सोयाबीनची...परभणी: किंमत समर्थन मूल्य योजनेअंतर्गत...