Agriculture success story in marathi, story of brinjal farming in Kasmade, dist. Nashik | Agrowon

कसमादे पट्ट्यात रुजतेय गुजरातचे देशी रवैय्या वांगे

मुकुंद पिंगळे
शुक्रवार, 8 नोव्हेंबर 2019

गुजरात राज्यात ‘देशी रवय्या’ म्हणून प्रसिध्द असलेल्या वांग्याची मागणी व बाजारपेठ नाशिक जिल्ह्यातील कसमादे पट्ट्यातील शेतकऱ्यांनी अभ्यासली. त्यांनीही ही संधी अचूक हेरली. त्याचे प्रयोग सुरू केले. लागवड वाढली. रंग, आकार, चव व प्रतवारी चांगली असल्याने गुजरात राज्यात येथील वांग्यांनी दबदबा निर्माण करण्यास सुरवात केली. कसमादे पट्टा या वांग्याचा मुख्य ‘हब’ म्हणून पुढे येत आहे.

गुजरात राज्यात ‘देशी रवय्या’ म्हणून प्रसिध्द असलेल्या वांग्याची मागणी व बाजारपेठ नाशिक जिल्ह्यातील कसमादे पट्ट्यातील शेतकऱ्यांनी अभ्यासली. त्यांनीही ही संधी अचूक हेरली. त्याचे प्रयोग सुरू केले. लागवड वाढली. रंग, आकार, चव व प्रतवारी चांगली असल्याने गुजरात राज्यात येथील वांग्यांनी दबदबा निर्माण करण्यास सुरवात केली. कसमादे पट्टा या वांग्याचा मुख्य ‘हब’ म्हणून पुढे येत आहे.

नाशिक जिल्ह्याच्या कसमादे पट्ट्यात डाळिंब, द्राक्ष व भाजीपाला पिकांची हजारो हेक्टरवर लागवड आहे. यात प्रामुख्याने मालेगाव, सटाणा, देवळा तालुक्यांचा समावेश होतो. गुजरातमधील बाजारात देशी वांग्याचे वाण येथील शेतकऱ्यांच्या पाहण्यात आले. त्यास गुजरातमध्ये ‘देशी रवय्या’ म्हणून ओळखले जाते. त्याला असलेली मागणी, दर व अर्थकारण लक्षात घेऊन कसमादे पट्ट्यातही त्याची लागवड होऊ लागली. रंग, आकार, चव व प्रतवारी चांगली असल्याने गुजरात राज्यात येथील वांग्यांनी वर्चस्व निर्माण करण्यास सुरवात केली आहे. महाराष्ट्रात सुरवातीला धुळे जिल्ह्यात फागणे परिसरात देशी रवय्या वांग्याची लागवड झाल्याचे शेतकरी सांगतात. या वाणाला गुजरात राज्यात अधिक चांगला दर मिळत असल्याचे कसमादे पट्ट्यातील शेतकऱ्यांना अनुभवास आले. गुजरात मार्केटमध्ये येणारे शेतकरी व व्यापारी यांच्याकडे अधिक माहिती घेत २०१४ नंतर या पट्यातील शेतकरी प्रयोगाकडे वळले. सन २०१६ नंतर मालेगाव, सटाणा व देवळा तालुक्यांमध्ये क्षेत्र विस्तारले. सुमारे एकहजार हेक्टरवर त्याची लागवड असावी.

देशी रवय्या वांग्याची वैशिष्ट्ये

  • गुजरात राज्यातील देशी वाण. मोठ्या प्रमाणावर सुरत, मांडवी या परिसरात उत्पादन
  • ऐन पावसाळ्यात उत्पादन कमी
  • पौष्टिक, चवदार व कमी काटे असल्याने गुजराती ग्राहकांकडून मागणी
  • जेवढा देठ लांब व हिरवा तेवढी जास्त मागणी
  • आकर्षक, आकाराने लहान
  • गडद जांभळ्या रंगाचे लांब देठाचे फळ
  • फळात मर्यादित बियाणे
  • दर्जेदार उत्पादन
  • पीक परिपक्व झाल्यानंतर सुरत, मांडवी परिसरांतील शेतकरी त्याचे बियाणे तयार करतात. पारंपरिक पद्धतीने बीज प्रक्रिया होते. दरवर्षी लागवडीसाठी बियाणे जपून ठेवले जाते.

लागवडीविषयी

  • जमीन भूसभुशीत करून गादीवाफ्यावर रोपनिर्मिती.
  • सुमारे २१ दिवसांत रोप लागवडीयोग्य.
  • कसमादे पट्ट्यातील शेतकरी बियाणे गुजरात राज्यातून उपलब्ध करतात.
  • शंभर ग्रॅम बियाणाची किंमत २०० रु तर प्रति किलो २००० रुपये दर. काही व्यापारीही बियाणे उपलब्ध करून देतात.
  • तणनियंत्रण व आर्द्रता टिकून ठेवण्यासाठी मल्चिंगचा वापर.
  • पीक कालावधी- मे ते ऑगस्ट लागवड.
  • जैविक कीडनाशके व कामगंध सापळ्यांच्या वापरावर भर करण्यात येतो.
  • बाजाराच्या मागणीनुसार आकार तयार झाल्यानंतर तोडणी.

उत्पादन व दर

  • एकरी होणारे तोडे (सुमारे) -४०
  • एकरी उत्पादन : ३० टन
  • दर- किमान २० ते कमाल ७० रु. प्रति किलो

अधिक मागणीचा काळ
गुजरात राज्यातील लागवडी नोव्हेंबर, डिसेंबरमध्ये होतात. काढणी दोन महिन्यांनंतर सुरू होऊन जास्तीत जास्त जुलैपर्यंत चालते. स्थानिक आवक मंदावल्यानंतर कसमादे पट्ट्यातून जुलैपासून पुरवठा सुरू होतो. त्यामुळे जुलै ते डिसेंबरपर्यंत या भागातील वांग्याचा दबदबा असतो. त्यामुळे गुजरातमध्ये अधिक पुरवठा होतो. दरही किफायतशीर मिळतात.

दररोज मोठ्या प्रमाणात पुरवठा
कसमादे भाग गुजरात राज्याला लागून आहे. त्यामुळे वाहतुकीस सोपे होते. काढणीनंतर हाताळणी व प्रतवारी होऊन वांगी क्रेटमध्ये रचून भरली जातात. त्यामुळे दर चांगला मिळतो. कसमादे पट्ट्यातून दररोज ५००० क्रेटपर्यंत पुरवठा होत असावा असे वाहतूकदार योगेश जाधव म्हणाले.अनेक व्यापारी जागेवर येऊन देखील खरेदी करतात. व्यवहार रोखीने होत असल्याने पैसे रोख किंवा ऑनलाइन सुविधेद्वारे तत्काळ मिळतात.

व्यापारी व शेतकरी समन्वय
कसमादे पट्ट्यात रवय्या वांग्याच्या खरेदीची सुरवात शेतकऱ्यांनीच केली. यातूनच काही शेतकरी व्यापारी म्हणून तयार झाले. येथील माल चांगल्या गुणवत्तेचा असल्याने बाजारात त्याची ओळख निर्माण झाली आहे. व्यापारी शेतकऱ्यांना बियाणे, खते उपलब्ध करून देण्यात मदत करतात. सातत्याने व्यापारी व वांगी उत्पादकांचा संपर्क येत असल्याने बाजारपेठ, उत्पादन याबाबत सातत्याने चर्चा होत असल्याचे आघार येथील नंदराज सूर्यवंशी यांनी सांगितले.

वाढला रोजगार, उंचावले अर्थकारण
गुजरात राज्याच्या तुलनेत गुणवत्तापूर्ण मालाचे उत्पादन येथे होते. त्यामुळे पहिली पसंती मिळून दोन पैसे अधिक मिळतात. शेतकरी नर्सरीमधून रोपे तयार घेतात. त्यामुळे या व्यवसायाला संधी प्राप्त होत आहे. अनेक तरुण व्यावसायिक नर्सरी क्षेत्रात पुढे येत आहेत. त्यातून मजूर व महिलांना हाताला कामे मिळत आहे. परिसरात कृषिनिविष्ठा विक्रेत्यांनाही खात्रीशीर ग्राहक मिळाला आहे. वाहतूक करणाऱ्या साधनांची संख्याही वाढली आहे. स्थानिक शेतकरी वाहतूकदार देखील झाले आहेत. परिसरात पैसा खेळता राहिल्याने अर्थकारण उंचावले आहे.

बाजारपेठ विस्तार संधी
गुजरातमध्ये सुरत, व्यारा, बारडोली, बडोदा, अहमदाबाद, पादरा, गांधीनगर या बाजारात या वांग्याला मोठी मागणी. महाराष्ट्रातही पुणे, मुंबई, ठाणे या शहरात गुजराती बांधव मोठ्या प्रमाणावर असल्याने येथेही येणाऱ्या काळात बाजारपेठ मिळेल अशी अपेक्षा.

प्रतिक्रिया :
पूर्वी सूरत बाजारात विक्रीसाठी जाणे व्हायचे. त्यातूनच या वांग्याबद्दल अधिक माहिती मिळाली. हंगाम व पद्धती समजावून घेतली. दरवर्षी तीन एकरांत लागवड करतो. नियोजनपूर्वक पीक घेतल्यास आर्थिक गणित चांगले बसते.
- जगदीश जिभाऊ गांगुर्डे,
चिंचावड, ता. मालेगाव
संपर्क- ९९७०४६३१९१

तीन वर्षांपासून या वाणाची लागवड करतो आहे. रासायनिक निविष्ठांचा मर्यादित वापर केल्याने गुणवत्ता चांगली ठेवली आहे. शेताला ‘शिवकरी’ नाव दिले आहे. या नावानेच सुरत मार्केटमध्ये मालाची ओळख तयार केली आहे.
- विष्णू वाघ, हरणशिकार, ता. मालेगाव
संपर्क- ९७६५६५९५०१

या वांग्याबद्दल शेतकऱ्यांना माहिती मिळवून दिली. अनेकांनी पीकपद्धतीत बदल केले.
त्यातून पट्ट्यात मोठ्या प्रमाणावर लागवड वाढली. वांग्याने मोठी बाजारपेठ मिळविली.
- नंदराज सूर्यवंशी
निर्यातदार, मालेगाव
संपर्क-९८६०७४८०९०

सुरवातीला या परिसरात डाळिंब मोठ्या प्रमाणावर होते. आता हा भाग देशी रवय्या वांग्याचा मुख्य उत्पादक पट्टा झाला आहे. या वाणाचे बियाणे उपलब्ध करून विक्री करतो. ते खात्रीशीर देशी पद्धतीचे आहे.
- योगेश पवार
कृषी निविष्ठा विक्रेता, लखमापूर, ता. सटाणा
संपर्क- ९६५७७४५२५३

रंग, आकार, चव याबाबत हे वांगे सरस आहे. त्यामुळे त्यास चांगला दर मिळतो.
- प्रताप चौधरी, भाजीपाला व्यापारी, सरदार मार्केट, सुरत
संपर्क- ९९१३६३६५४२

या वांग्याची मुख्य बाजारपेठ गुजरात राज्यात असल्याने येथून दररोज शेतकरी व व्यापारी मोठ्या प्रमाणावर माल पाठवितात. त्यामुळे रोजगार वाढला आहे.
- योगेश जाधव, वाहतूकदार 


फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
सुधारित शेती, पूरक व्यवसायाचा ‘निवजे...निवजे (ता.कुडाळ,जि.सिंधुदुर्ग) गावकऱ्यांनी शेती...
ऊस उत्पादक पट्ट्यात पेरूचा यशस्वी प्रयोगसांगली जिल्ह्यातील अंकलखोप (ता. पलूस) या ऊस...
झेंडू ठरलंय हमखास उत्पन्नाचे पीकशहरी बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन मोह (ता.सिन्नर...
सूक्ष्मदर्शक, स्वयंचलित हवामान केंद्र...तंत्रज्ञान समजून वापर केला तर शेती सुलभ होऊ शकते...
संरक्षित शेतीतून शाश्वत उत्पादनाकडे...वाढत असलेली दुष्काळी परिस्थिती आणि बदलते हवामान...
पशुपालन,दूध प्रक्रियेतून वाढविला नफाशिरसोली (जि.जळगाव) येथील डिगंबर रामकृष्ण बारी...
मैत्रीची अन्नधान्य व्यापारातील भागीदारी...आडगाव (जि. नाशिक) येथील गोरक्ष लभडे आणि संदीप...
नाचणी, भाजीपाला लागवडीतून महिला गट झाला...गावातील ७५ टक्के जमीन कातळाची, उरलेला भाग डोंगराळ...
गुणवत्तापूर्ण हळद, डाळींची थेट...सनपुरी (जि. परभणी) येथील प्रयोगशील शेतकरी नरेश...
शेतकऱ्यांना उभारी देणारी संत ज्ञानेश्‍...किनखेडा (ता.रिसोड,जि.वाशीम) येथील प्रगतशील शेतकरी...
कांदा, लसूण शेतीत बहिरवाडीने मिळवली...बहिरवाडी (ता. जि. नगर) हे छोटे गाव कांदा व लसूण...
औरंगाबाद जिल्ह्यात करटोलीची व्यावसायिक...कोकण, पश्‍चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाड्यातील...
निर्यातक्षम द्राक्ष उत्पादनात कादे...योग्य नियोजन, व्यवस्थापनाच्या बळावर सुमारे १५ एकर...
दर्जेदार रोपनिर्मिती पेपरपॉट, पीट मॉसचा...रोपनिर्मिती चांगल्या प्रकारे होण्यासाठी...
भात शेतीला मिळाली कुक्कटपालनाची जोडनिवजे (ता.कुडाळ,जि.सिंधुदुर्ग) येथील मारुती सहदेव...
शेळी, कोंबडीपालनातून बसवली शेतीची घडीनेमके काय करायचे याची स्पष्टता असली की शेती किंवा...
गृह उद्योगाच्या माध्यमातून महिलांना...कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालविण्याची क्षमता प्रत्येक...
शाश्वत ग्राम, शेती अन कौशल्य विकासावर भरशाश्वत ग्रामविकास, शेती, आरोग्य, शिक्षण आणि...
एका वर्षात दुबार द्राक्ष काढणीचा ‘आरा...द्राक्षशेतीमध्ये नैसर्गिक आपत्तीमुळे जोखीम वाढत...
लोकसहभागातून देशवंडी झाले पाणीदारजिल्ह्यातील देशवंडी(ता.सिन्नर) हे डोंगराळ भागात...