गहू, ज्वारी पिकांवरील खोडमाशीचे व्यवस्थापन

बहुतांश ठिकाणी गहू व ज्वारी पिकाची पेरणी झाली आहे. पिकाच्या सुरुवातीपासून खोडमाशीचा प्रादुर्भाव होताना दिसून येतो. ही कीड नुकसानकारक असून, वेळीच व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे.
infestation of stem fly on sorghum crop
infestation of stem fly on sorghum crop

बहुतांश ठिकाणी गहू व ज्वारी पिकाची पेरणी झाली आहे. पिकाच्या सुरुवातीपासून खोडमाशीचा प्रादुर्भाव होताना दिसून येतो. ही कीड नुकसानकारक असून, वेळीच व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे. खोडमाशी (Atherigona soccata) ओळख 

  • ही माशी काळ्या रंगाच्या घरमाशीप्रमाणे दिसणारी, मात्र आकाराने लहान असते. 
  • सुरुवातीच्या अवस्थेत अळी पांढऱ्या रंगाची  असते. पूर्ण वाढ झालेली अळी पिवळसर  असते. तिला पाय नसतात.
  • जीवनक्रम

  • अंडी, अळी, कोष व प्रौढ माशी या अवस्था असतात. 
  • प्रौढ माशी पानाच्या खालच्या बाजूस एक-एक अशी ४० ते ५० अंडी घालते. 
  • २ ते ३ दिवसांनी अंड्यातून पांढऱ्या रंगाची अळी बाहेर पडते. अळी तिचा जीवनक्रम खोडात १० ते १२ दिवसांत पूर्ण करते. 
  • खोडामध्येच ७ दिवसांची कोष अवस्था पूर्ण करते. 
  • कोषातून प्रौढ माशी बाहेर पडते. मिलनानंतर अंडे द्यायला सुरुवात करते. 
  • अशाप्रकारे माशीची २ ते ३ आठवड्यांत एक पिढी पूर्ण करून वर्षभरात अनेक पिढ्या तयार होतात. 
  • या किडीची अळी व कोष या सुप्तावस्था कडब्यामध्येही आढळून येत असतात.
  • प्रादुर्भावाची वेळ 

  • खोडमाशीचा प्रादुर्भाव फक्त रोपावस्थेत दिसून येतो. 
  • उशिरा पेरणी झालेल्या शेतामध्ये जास्त प्रमाणात प्रादुर्भाव आढळतो. 
  • ढगाळ वातावरणात या किडीची वाढ झपाट्याने होते.
  • नुकसान प्रकार 

  • खोडमाशी प्रामुख्याने ज्वारी, बाजरी, मका व गहू या पिकावर उपजीविका करते. 
  • अळी रोपाच्या बुडापर्यंत जाऊन खोडाला छिद्र पाडते. आत शिरून वाढणाऱ्या पोंग्यावर उपजीविका करते. त्यामुळे सुरुवातीला मधला वाढणारा रोपाचा भाग पिवळसर पडून नंतर तो मरून जातो. यालाच ‘पोंगेमर’ असे म्हणतात. 
  • लहान रोपे या किडीच्या प्रादुर्भावामुळे पूर्णतः मरून जातात. मोठ्या रोपांना बाजूने फुटवे फुटून उत्पादनात घट दिसून येते. 
  • व्यवस्थापन

  • पिकाच्या कापणीनंतर शेताची नांगरणी करून त्यातील धसकटे गोळा करून नष्ट करावीत. त्यामुळे सुप्त अवस्थेतील अळ्यांचा नाश होण्यास मदत होईल.
  • पिकाची फेरपालट करावी. शिवारातील सर्व शेतकऱ्यांनी पेरणी शक्यतो एका आठवड्याच्या आत व वेळेवर पूर्ण करावी.  
  • पेरणीस उशीर झाल्यास बियाण्याचे प्रमाण वाढवावे. 
  • बीजप्रक्रिया   :  इमिडाक्लोप्रिड (४८ एफएस) १२ मि.लि. किंवा इमिडाक्लोप्रिड (७० डब्ल्यूएस) १० मि.लि. प्रति किलो या प्रमाणे बीजप्रक्रिया केल्यास खोडमाशीपासून पिकाचे संरक्षण होते.
  • निंबोळी अर्क (५ टक्के) किंवा ॲझाडिरेक्टीन (१० हजार पीपीएम) २ ते ३ मि.लि. प्रति लिटर या प्रमाणे प्रतिबंधात्मक फवारणी करावी. 
  • खोडमाशीचा प्रादुर्भाव जास्त असल्यास किंवा १० टक्के पोंगेमर असल्यास रासायनिक नियंत्रणासाठी फवारणी प्रति लिटर पाणी
  • गहू पिकासाठी : सायपरमेथ्रिन (१० ईसी) १.१ मि. लि.
  • ज्वारी पिकासाठी : क्विनालफॉस (२५ ईसी) ३ मि. लि.
  • अशा प्रकारे सुरुवातीपासून उपाययोजना केल्यास खोडमाशीचे प्रभावी व्यवस्थापन होईल. (कीटकनाशकांना लेबल क्लेम आहेत.) संपर्क ः डॉ. संजोग बोकन, ९९२१७५२००० (संशोधन सहयोगी, कृषी कीटकशास्त्र विभाग, वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी.)

    Read the latest agriculture news in Marathi and watch Agriculture videos on Agrowon. Get the latest updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Agriculture Jugad, and Farmer Success Stories.

    ताज्या घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम आणि टेलिग्रामवर आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.

    Related Stories

    No stories found.
    Agrowon
    www.agrowon.com